https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1388 History Sat, 14 Nov 2026 13:50:29 GMT 2026-11-14T13:50:29Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6501 Eski Mezopotamya ve Anadolu'da Kentler ve Kent Savunmaları DOĞAN, Ezgi ÖZET: Mezopotamya coğrafyası, insanlık tarihinin en önemli ve en eski uygarlıklarına ev sahipliği yapmıştır. Dicle ve Fırat Nehirleri’nin hayat verdiği Mezopotamya, Aşağı ve Yukarı Mezopotamya olarak ikiye ayrılmıştır. Mezopotamya coğrafyası, yeryüzü şekilleri bakımından incelendiğinde kuzey ve güneyde farklılık göstermiştir. Mezopotamya’da yaşanan gelişmeler bütün eski uygarlıkların gelişimini doğrudan etkilemiştir. Kentleşme, mimari, sanat ve din gibi konularda yaşanan gelişmeler uygarlıkların gelişimini doğrudan etkilemiştir. Mezopotamya coğrafyasının insanlar tarafından çok fazla tercih edilme nedenlerinden biri de iklim şartlarının uygun olması olmuştur. İklimin; kışları kısa, yazları ise uzun sürmesi bölge dışından da insanların buraya yerleşmesine imkan tanımıştır. Genel olarak iklim ilk yerleşmelerin ortaya çıkmasında ana etken olmuştur. Yerleşik hayat düzeni kentlerin kurulmasından bir süre önce ortaya çıkmıştır. İnsanoğlu ilk kez Mezopotamya coğrafyasında yerleşik hayata geçmiştir. Ayrıca ilk kent yerleşimleri de Mezopotamya’da ortaya çıkmıştır. Eski kentler genellikle su kenarlarında, nehir ağızlarında, ormanlık bölgeye yakın alanlarda kurulmuştur. Bunların yanında askeri nedenlerle kurulmuş kentlerde ise coğrafi ve ekonomik faktörlerin önüne geçilerek savunma faktörü dikkate alınmıştır. Savunulması kolay, ulaşılması ve hücum edilmesi güç, çevreye hakim yüksek tepeler tercih edilmiştir. Anadolu coğrafyasını incelediğimiz zaman ise bu bölgenin daha çok bir köprü görevi gördüğü anlaşılmıştır. Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlaması bu bölgeyi coğrafi olarak önemli ve özel kılmıştır. Anadolu coğrafyası birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış ve verimli toprakları sayesinde uygarlıkların uğrak noktası olmayı başarmıştır. Diğer yandan doğal kaynaklar, maden yatakları ve verimli topraklarının olması diğer uygarlık ve medeniyetlerin bu bölgeye yoğunlaşmalarına neden olmuştur. Uygarlık ve medeniyetlerin ortaya çıkmasında etkili olan en önemli faktörlerden biri de iklim olgusu olmuştur. İnsanoğlu iklim şartlarının iyi olduğu, doğal kaynakların bol olduğu alanlara daha çok ilgi göstermeye başlamıştır. Ve zamanla bütün bu durumlar insanların yaşam şartlarında önemli değişiklikler göstermiştir. Eski Taş Çağı’nda mağaralarda, ağaç kovuklarında yaşamlarını sürdüren insanların zaman içinde iklimde yaşanan değişiklikler ile birlikte geçici barınaklara taşındıkları görülmüştür. Söz konusu barınakların ağaç dallarından, hayvan postlarından yapıldığı anlaşılmıştır. Bununla beraber nüfusta artış yaşandığı gözlenmiştir. Ayrıca madenlerin ortaya çıkması ile birlikte kentlerin de yavaş yavaş ortaya çıktıkları görülmüştür. Çatalhöyük ilk kent yerleşimine dair verilebilecek en iyi örnek olmuştur. Ayrıca Hacılar yerleşimi ise ilk köy kültürünün başladığı yer olarak karşımıza çıkmaktadır. Daha öncede sözünü ettiğimiz gibi zamanla iklim şartlarında görülen değişiklikler nedeniyle insanların farklı alanlarda farklı avlar aradıkları görülmüştür. Ayrıca avlarına yakın olmaları gerektiğini düşünerek beslenme ve barınma ihtiyaçlarını da bu şekilde karşılamayı düşünmüşlerdir. Zamanla gittikleri yerlerde kendilerine ait yaşam alanları oluşturarak yerleşik hayatın temellerini atmışlardır. Önce iklim şartları ardından beslenme ihtiyacıyla birlikte ortaya çıkan barınma gereksinimi ve yerleşik hayat zamanla kent yaşamının oluşmasına zemin hazırlamıştır. Böylelikle Anadolu’da kısa bir zaman diliminin ardından kent yaşamının ortaya çıktığı görülmüştür.; ABSTRACT: The geography of Mesopotamia is home to the most important and oldest civilizations in human history. Mesopotamia, brought to life by the Tigris and Furat Rivers, was divided into two as Lower and Upper Mesopotamia. When the geography of Mesopotamia was examined in terms of landforms, it differed in the North and South. Developments in Mesopotamia directly affected the development of all ancient civilizations. Developments in subjects such as urbanization, architecture, art and religion directly affected the development of civilization. One of the reasons why Mesopotamian geography was preferred by people was the favorable climatic conditions. The climate, with short winters and long summers, allowed people from outside the region to settle here. In general, the climate was the main factor in the emergence of the first settlements. The settled life order emerged some time before the establishment of cities. Mankind first settled in Mesopotamia geography. In addition, the first urban settlements appeared in Mesopotamia. Old cities were generally established on the edge of the water, in the mouths of the rivers, in areas close to the forest area. In addition to these, in cities established for military reasons, the defense factor was taken into account by avoiding geographical and economic factors. High hills that are easy to defend, hard to reach and attack, and dominate the enviroment were preferred. When we examine the geography of Anatolia, it is understood that this region serves as a bridge rather than connecting Asia and Europe, which makes this region geographically important and special. Anatolian geography has hosted many civilizations and thanks to its fertile lands, it has managed to be a frequent destination fort he civilized. On the other hand, natural resources, mineral deposits and fertile lands have caused other civilizations and civilizations to concentrate on this region. One of the most important factors affecting the emergence of civilizations and civilizations has been the phenomenon of climate, Mankind has started to show more interest in areas where climatic conditions are good and natural resources are aboundant. And over time, all these situations have shown significant changes in people’s living conditions. It has been observed that people who lived in caves and tree hollows in the Old Stone Age moved to temporary shelters with the changes in the climate over time. However, an increase in the population was observed. In addition, with the emergence of the mines, it was seen that the cities emerged gradually. Çatalhöyük is the best example that can be given about the first urban settlement. In addition, Hacılar settlement is the place where the first village culture started. As we mentioned before, it has been seen that peple search for different prey in different areas due to changes in climatic conditions over time. Also, thinking that they should be close the their prey, they thought of meeting their nutritional and sheltering needs in this way. Over time, they laid the foundations of settled life by creating their own living spaces in the places they went. First of all, the need for shelter and settled life, which emerged with the need for nutrition and then the climatic conditions, paved the way for the formation of urban life over time. Thus, after a short period of time in Anatolia, it was seen that urban life emerged. Sun, 01 Jan 2023 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6501 2023-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6446 Adana Valisi İsmail Hakkı Bey’in “Raporlarım” Adlı Eserinin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi (Sayfa 1-139) KALKAN, Çiğdem ÖZET: Bu çalışma, II. Meşrutiyet döneminde Bitlis ve Van vilayetlerinde görev yapan İsmail Hakkı Bey’in Raporlarım adlı eserinde yer alan raporların transkripsiyonu ve değerlendirilmesini konu edinmektedir. İsmail Hakkı Bey, 1910 yılında Bitlis Vali Vekilliğine, 1911 yılında ise Van Valiliğine atanmış; görev yaptığı bölgelerin idarî, siyasî, sosyal ve ekonomik durumuna ilişkin gözlem ve tespitlerini Dâhiliye Nezâreti’ne raporlar hâlinde sunmuştur. Raporlarda Doğu Anadolu’nun nüfus yapısı, aşiret ilişkileri, Kürt-Ermeni münasebetleri, eğitim, ulaşım, tarım, ticaret, güvenlik ve idarî teşkilatın işleyişi ele alınmaktadır. İsmail Hakkı Bey, taşra yönetiminde görülen liyakat eksikliği, yolsuzluk, bürokratik hantallık ve altyapı yetersizliklerini eleştirmekte; yol, köprü ve eğitim yatırımlarını bölgesel kalkınmanın temel şartları arasında göstermektedir. Ayrıca Rusya ve İngiltere’nin bölgedeki faaliyetleri ile İran sınırındaki gelişmeler hakkında değerlendirmelerde bulunmaktadır. Bu çalışmada raporlar Osmanlı Türkçesinden günümüz Türkçesine transkribe edilmiş ve değerlendirilmiştir. Böylece II. Meşrutiyet döneminde Osmanlı taşrasının idarî yapısı, merkez-taşra ilişkileri, modernleşme çabaları ve doğu sınırlarına ilişkin gelişmeler bir devlet adamının bakış açısıyla incelenmiştir. Raporlar, Osmanlı Devleti’nin son dönem taşra idaresini ve çözüm arayışlarını anlamak bakımından önemli birincil kaynaklar arasında yer almaktadır.; ABSTRACT: This study examines and transcribes the reports contained in Raporlarım written by İsmail Hakkı Bey, who served in the provinces of Bitlis and Van during the Second Constitutional Period of the Ottoman Empire. Appointed as Acting Governor of Bitlis in 1910 and Governor of Van in 1911, İsmail Hakkı Bey submitted reports to the Ministry of Interior concerning the administrative, political, social, and economic conditions of the region. The reports address a wide range of issues, including the demographic structure of Eastern Anatolia, tribal relations, Kurdish-Armenian relations, education, transportation, agriculture, trade, security, and the functioning of provincial administration. İsmail Hakkı Bey criticized incompetence, corruption, bureaucratic inefficiency, and inadequate infrastructure in the provinces, while emphasizing roads, bridges, and educational investments as essential requirements for regional development. He also provided assessments of Russian and British activities in the region and developments along the Iranian border. In this study, the reports were transcribed from Ottoman Turkish into modern Turkish and analyzed. Thus, the administrative structure of the Ottoman provinces, center-periphery relations, modernization efforts, and developments on the eastern frontier during the Second Constitutional Period are examined from the perspective of a contemporary Ottoman statesman. The reports constitute important primary sources for understanding the challenges of late Ottoman provincial administration and the search for solutions to these problems. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6446 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6349 147 Numaralı Mühimme Defterinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (Sayfa Aralığı 311-467) SEVİCİ, Medine ÖZET: Osmanlı Devleti’nde karar organı olan Divân-ı Hümâyûnda alınan kararlar padişah tarafından onaylandıktan sonra, düzenlenen hükümlerin sûretlerinin kaydedildiği defterlere mühimme defteri denilmektedir. Divân-ı Hümâyûnda; siyasi, idari, iktisadi ve sosyal meseleler hakkında birçok konu görüşülerek karara bağlanılır ve bu kararlar mühimme defterlerine kaydedilirdi. Ana kaynak niteliğinde olan mühimme defterlerinde merkez ve taşra teşkilatı hakkında pek çok bilgi bulunmaktadır. Mühimme defterleri dört kısımdan oluşmaktadır. Padişahın payitahtta bulunduğu zamanlarda, vezîriâzam başkanlığındaki divân toplantısında alınan kararların yazıldığı defterlere mühimme defteri denir. Padişah ve sadrazamın aynı anda payitaht dışında bulunduğu zamanlarda rikâb kaymakamının başkanlık yaptığı divânda alınan kararların kaydedildiği defterlere rikâb mühimmesi denilmektedir. Padişah ve sadrazamın aynı anda payitaht dışında bulunduğu zaman onların yerine vekil olarak kaymakamın divâna başkanlık yaptığı ve hükümlerin kaydedildiği defterler kaymakam mühimmesi olarak adlandırılmaktadır. Sadrazam orduyla birlikte serdâr-ı ekrem olarak seferde olduğu zamanlarda toplanan divânda alınan kararların kaydedildiği defterlere de ordu mühimmesi adı verilmiştir. Transkripsiyon ve değerlendirmesini yaptığımız 147 numaralı mühimme defteri, Sultan I. Mahmud dönemine ait bilgileri ihtiva etmektedir. Bu çerçevede defterlerdeki hükümlerden hareketle, Osmanlı Devleti’nin 1739-1741 yılları arasındaki iç ve dış meseleleriyle ilgili farklı alanlarda çok sayıda konu ele alınıp değerlendirilmiştir.; ABSTRACT: The decisions taken in the Divân-ı Hümâyûn, which is the decision organ in the Ottoman Empire, after the approval of the sultan, the books in which copies of the edicts are recorded are called Mühimme Book. Mühimme books are a main source. In Divân-ı Hümâyûn; many subjects were discussed and decisions were taken on issues, including political, administrative, economic and social issues, and these decisions were recorded in the Mühimme books. A large amount of information about the central and provincial governance can be obtained from Mühimme books. There are four types of Mühimme books. Mühimme books consist of four types. When the sultan was capital city, the books in which the decisions taken at the council meeting headed by vezîriâzam were written are called Mühimme books. When the sultan grand vizier are out of in capital city at the same time, the book in which the decisions taken in the court chaired by the governor of rikâb were recorded are called Rikâb Mühimmesi. When the sultan and grand vizier are not in capital city the book, in which the governor preside at divân and provisions are recorded as the governor's Kaymakam Mühimmesi. When grand vizier was on the campaign as Serdârı Ekrem with army, book in which decisions taken in the divân are recorded, is also called Ordu Mühimmesi Mühimme Book No.147, which we have transcribed and evaluated, covers the period of Mahmud I. In this study, besides the information about the Divân-ı Hümâyûn and the evaluation of the Mühimme book, the political events of the period of Mahmud I were tried to be included as well in 1739-1741. In the book we examined in this context, provisions are found about the events that disrupts the peace regarding some complaints of the people, rebellion and banditry activities during reign of Mahmud I. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6349 2022-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6200 Son Saat Gazetesine Göre Türkiye’deki İç Politika (1925-1928) ALKAN, Ayşe ÖZET: Gazeteler, basın hayatının en etkili araçlarından biridir. Hazırlan bu tez çalışmasında, İlk Çağ’dan günümüze kadar basının önemi açıklanmıştır. Osmanlı Devleti ile başlayan Türk basın tarihi evreler şeklinde irdelenmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Kuruluş Dönemi’nde 16 Mart 1925’te yayın hayatına giren Son Saat gazetesinin 1925-1928 yılları arasında yayınlanan mevcut nüshaları, taranarak transkript edilmiştir. Gazete her açıdan ele alınarak tanıtımı yapılmıştır. Gazetede yayınlanan haber başlıklarından ve haber içeriklerinden yola çıkılarak gazetenin yayın politikası analiz edilmiştir. Siyaset ve basın yakın bir ilişki içinde olmuş ve basın, çoğu zaman devlet ve siyasetin sesini temsil etmiştir. Son Saat gazetesinin yayın tarihi Türkiye Cumhuriyet Tarihi’nin en sancılı dönemlerinden birine denk gelmektedir. Nitekim 13 Şubat 1925’te, Türkiye’de Şeyh Sait İsyanı gerçekleşmiştir. Bu isyan sonucunda sıkıyönetim ilan edilmiştir. Bu durum, her alana olduğu gibi basın hayatına da tesir etmiştir. Son Saat gazetesinin yayın hayatında olduğu 1925-1928 yılları arasında, tekke ve zaviyelerin kapatılması, Şapka İnkılabı, Medeni Kanun’un kabulü ve Harf İnkılabı gerçekleşmiştir. Şeyh Sait İsyanı ve bu yenilik hareketleri, Son Saat gazetesinin objektifinden ele alınarak siyasetin basın üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Son Saat gazetesi daha önce tarih araştırmalarına konu olmadığından çalışmanın son bölümünde 1925-1928 yılları arasında yayın hayatına giren gazetenin mevcut nüshaları taranmış ve yayınlanan siyasi haberlerin başlık indekslemesi yapılmıştır. Bu metodun tercih edilmesinin temel sebebi ise gazetenin yayın politikasını bütün bir şekilde görerek ilerde yapılacak çalışmalara ışık tutmaktır.; ABSTRACT: Newspapers are one of the most effective tools of the press. In this thesis study, the importance of the press from the first age to the present has been explained. The history of the Turkish press, which began with the Ottoman Empire, has been analyzed in stages. Existing copies of Son Saat newspaper, which went into publication on March 16, 1925, during the Foundation Period of the Republic of Turkey, published between 1925 and 1928, were scanned and transcribed. The newspaper was introduced by considering all aspects. The publication policy of the newspaper was analyzed by looking at the news headlines and news contents published in the newspaper. Politics and the press have always been in a close relationship. The press has generally represented the voice of the government and politics. The publication date of the Son Saat newspaper has coincided with one of the harshest periods in the History of the Republic of Turkey. The Sheikh Said Rebellion occurred in Turkey on February 13, 1925. Martial law had been declared as a result of this rebellion. This situation had an impact on the press life as well as in every field. The closure of dervish lodges and Islamic monastery, the Hat Revolution, the adoption of the Civil Law, and the Alphabet Revolution occurred between the years of 1925-1928, when the newspaper Son Saat was in publication. The Sheikh Said Rebellion and these reform movements have been handled through the aspects of the Son Saat newspaper, and the effect of politics on the press has been evaluated. In the last part of the study, the current copies of the newspaper, which went into publication between 1925-1928, have been scanned and the headline indexing of the published political news has been made because Son Saat has not been the subject of historical research before. The main reason for choosing this way has been to see the publication policy of the newspaper as a whole and to light on future studies. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6200 2022-01-01T00:00:00Z