https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1378 Institute of Social Sciences Fri, 30 Oct 2026 11:56:59 GMT 2026-10-30T11:56:59Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6469 Muslihuddin El-Lari’nin Haşiyetü’l-Lari Ala’l-Mutavvel Adlı Eseri (Dirase ve Tahkik) JAMOUS, Mohamad ÖZET: Muslihiddin el-Lârî (ö. 1572), Lâr şehrinde, babası, dedesi ve büyük dedesi âlimlerden oluşan ilim ehli bir ailede dünyaya gelmiştir. Lâr’da tefsir, hadis, fıkıh ve dil alanlarında birçok âlimden ilim tahsil etmiştir; özellikle kendisinden icazet aldığı hocası Emîr Mansûr Gıyâsüddin b. Emîr Muhammed Sadreddin eş-Şîrâzî’nin (ö. 1542) öğrencisidir. Safevî Devleti’nin (1501-1736) Şiîlik propagandası temelinde halka genel olarak, âlimlere ise özel olarak uyguladığı yoğun baskılar nedeniyle el-Lârî, Hindistan’a hicret etmiş ve orada bir yıl yaşamıştır. Ardından üç yıl yaşadığı ve birçok eser telif ettiği Halep’e geçmiş, daha sonra İstanbul’a giderek bir yıl kalmış ve Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi (ö. 1574) ile görüşmüştür. Nihayetinde Diyarbakır şehrine yerleşmiş, vefat edene kadar burada ders vermiş ve eser telif etmiştir. el-Lârî, sultanların ilgi odağı olmuştur; nitekim Hint Sultanı Nâsırüddin Muhammed Hümâyun (hükümranlığı: 1530-1540 / 1555-1556) ve Amed Valisi İskender Paşa (ö. 1571) tarafından taltif edilmiş, İskender Paşa onu vefatına kadar Hüsrev Paşa Medresesi’ne müderris olarak tayin etmiştir. Tefsir, fıkıh, dil, mantık, kelâm ve tarih alanlarında büyük eserleri bulunmaktadır. En önemli eserlerinden biri de belâgat ilmine dair Teftâzânî’nin (ö. 1390) el-Mutavveli üzerine yazdığı hâşiyesidir. Eserin birinci bölümüne yazdığı bu hâşiye; ilmî tahkikler, ince detaylar, nükte ve faydalı bilgilerle doludur. el-Mutavvel hakkındaki şerhleri, Teftâzânî’nin ifadelerinin bir kısmını özetleme, bir kısmını ise genişletme şeklinde çeşitlilik göstermektedir. Ayrıca "Miftâh"ın pek çok şerhi -özellikle Kazvînî, Teftâzânî ve Cürcânî şerhleri- arasında ve aynı zamanda el-Mutavvel üzerine yazılan Cürcânî, Hatâî ve Şîrâzî hâşiyeleri arasında birçok karşılaştırma ve değerlendirme yaparak, faydalı bilgilerle dolu ilmî bir hâşiye ortaya koymuştur.; ABSTRACT: Muslih al-Din al-Lari was born in the city of Lar into a family of learning, as his father, grandfather, and great-grandfather were all scholars. He acquired knowledge from numerous scholars in Lar in the fields of Quranic exegesis, Hadith, Islamic jurisprudence, and linguistics. Most notably, he studied under and graduated with his mentor, Amir Mansur Ghiyath al-Din b. Amir Muhammad Sadr al-Din al-Shirazi. Due to the intense pressure exerted by the Safavid state on the general public and on scholars in particular, al-Lari migrated to India, where he lived for a year. He then relocated to Aleppo, residing there for three years and authoring many books. Subsequently, he moved to Istanbul, where he stayed for a year and met with Shaykh al-Islam Ebussuud Efendi. Ultimately, he settled in the city of Diyarbakır, where he continued teaching and writing until his passing. Al-Lari was highly esteemed by rulers; he was honored by Nasir al-Din Muhammad Humayun, the Sultan of India, as well as the Qadi of Mecca, and the Governor of Amed, Iskender Pasha, who appointed him as the director of the Hüsrev Pasha Madrasa, a position he held until his death. He left behind significant works in Tafsir, Fiqh, linguistics, logic, theology, and history. Among his most important contributions is his gloss on al-Taftazani's al-Mutawwal in the science of rhetoric. He wrote his gloss on the first section of the work, producing a text replete with scholarly investigations, intricate details, subtle insights, and valuable notes. His commentaries on al-Mutawwal varied between summarizing portions of al-Taftazani's discourse and expanding upon others. Furthermore, he conducted extensive comparisons and critical evaluations among the numerous commentaries on al-Miftāḥas well as among the glosses written on al-Mutawwal, namely those of al-Jurjani, al-Khata'i, and al-Shirazi. The result was a rigorous scholarly gloss rich in academic value. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6469 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6467 Davranışsal Finansta Anomaliler ve Borsa İstanbul’a Etkileri AKTAŞ, Mehmet ÖZET: Geleneksel finans teorisi, piyasa aktörlerinin tam anlamıyla rasyonel karar vericiler olduğu ve mevcut bilgilerin finansal varlık fiyatlarına eksiksiz biçimde yansıdığı varsayımına dayanmaktadır. Bu paradigmaya göre hiçbir yatırımcı, sistematik olarak piyasa ortalamasının üzerinde getiri elde edemez; dolayısıyla geçmiş fiyat hareketleri ya da diğer teknikler aracılığıyla anormal kazanç sağlamak mümkün değildir. Ne var ki ampirik araştırmalar, etkin piyasalar hipoteziyle bağdaşmayan ve anomali olarak adlandırılan sistematik sapmaların piyasalarda kalıcı biçimde var olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, davranışsal finans perspektifinden söz konusu anomalileri kapsamlı biçimde ele almayı ve Borsa İstanbul özelindeki yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada 02/01/2015-15/04/2026 dönemine ait BİST 100, BİST sektör endekslerinin günlük kapanış verilerinin logaritmik getirileri hesaplanarak zaman serisi kukla değişken yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular; Haftanın günü anomalisi için, BİST 100 ve sektör endekslerinde Pazartesi gününe kıyasla Çarşamba günü getirilerinin istatistiksel olarak anlamlı biçimde daha düşük olduğu belirlenmiştir. BİST Mali Endeksi'nde ise haftanın herhangi bir gününe ilişkin anlamlı bir anomali bulunmamaktadır. Yılın ayı anomalisi için elde edilen sonuçlar, Mart ayının Hizmet, Mali ve Sınai endekslerinde, Mayıs ve Ağustos aylarının ise Teknoloji Endeksinde negatif ay etkisinin devam ettiği belirlenmiştir. Buna karşılık, modellerin genel anlamlılık düzeylerinin düşük olması ve açıklama güçlerinin oldukça sınırlı kalması, yılın ayı anomalisinin Borsa İstanbul endekslerinde güçlü ve yaygın bir takvim anomalisi oluşturmadığını göstermektedir. BİST 100 ve BİST Hizmet endekslerinde ayın ilk yarısında daha yüksek fiyat seviyelerinin görüldüğü ve bunun %10 anlamlılık düzeyinde zayıf bir ay içi etkisine işaret ettiği belirlenmiştir. BİST Mali, BİST Sınai ve BİST Teknoloji endekslerinde ise ay içi anomalisine ilişkin istatistiksel olarak anlamlı herhangi bir bulgu elde edilememiştir. Hafta sonu etkisinin Borsa İstanbul genelinde yaygın olmadığı, yalnızca Teknoloji Endeksinde güçlü, Sınai Endeksinde ise sınırlı düzeyde gözlemlendiği tespit edilmiştir. Tatil etkisi anomalisi, ay dönümü anomalisi mevsim etkisi anomalisi ve yıl dönümü anomalisi için BİST100 ve sektör endeksleri için anomali varlığına ilişkin güçlü bir istatistiksel kanıt elde edilememiştir. Genel değerlendirme çerçevesinde Borsa İstanbul'un, gelişmekte olan piyasalara özgü yüksek oynaklık, bilgi asimetrisi ve davranışsal yanlılıkların etkisiyle uluslararası literatürde belgelenen bazı takvimsel anomaliler sınırlı endeks/dönemlerde gözlenmiştir. Bununla birlikte yerel yatırımcı davranışları, makroekonomik konjonktür ve kültürel dinamiklerin bu anomalilerin yoğunluğu ve görünürlüğü üzerinde belirleyici bir rol oynadığı ifade edilebilir.; ABSTRACT: Traditional financial theory is based on the assumption that market actors are perfectly rational decision-makers and that all available information is fully reflected in the prices of financial assets. According to this paradigm, no investor can systematically achieve returns above the market average; therefore, it is impossible to generate abnormal gains through past price movements or other techniques. However, empirical research reveals that systematic deviations, known as anomalies, which are incompatible with the efficient markets hypothesis, persistently exist in markets. This study aims to comprehensively address these anomalies from a behavioral finance perspective and examine their implications specifically for the Istanbul Stock Exchange. In this study, the logarithmic returns of the daily closing data of the BİST 100 and BİST sector indices for the period 02/01/2015-15/04/2026 were calculated and analyzed using the time series dummy variable method. The findings show that for the day of the week anomaly, the returns on Wednesday were statistically significantly lower compared to Monday for both the BİST 100 and sector indices. However, no significant anomaly was found for any day of the week in the BİST Financial Index. The results obtained for the month of the year anomaly indicate that the negative month effect continued in the Services, Financial and Industrial indices in March, and in the Technology Index in May and August. However, the low overall significance levels of the models and their limited explanatory power suggest that month of the year anomaly does not constitute a strong and widespread calendar anomaly in the Istanbul Stock Exchange indices. It was determined that higher price levels were observed in the BİST 100 and BİST Services indices during the first half of the month, indicating a weak intramonth effect at the 10% significance level. However, no statistically significant findings regarding intramonth anomalies were obtained in the BİST Financial, BİST Industrial, and BİST Technology indices. It is concluded that the weekend effect is not widespread across the Istanbul Stock Exchange, but is observed strongly only in the Technology Index and to a limited extent in the Industrial Index. Strong statistical evidence for the existence of holiday effect anomalies, lunar cycle anomalies, seasonal effect anomalies, and anniversary anomalies in the BİST100 and sector indices could not be obtained. In the overall assessment, some calendar anomalies documented in the international literature, influenced by high volatility, information asymmetry, and behavioral biases characteristic of emerging markets, have been observed in a limited number of index/periods on the Istanbul Stock Exchange. However, it is also emphasized that local investor behavior, macroeconomic conditions, and cultural dynamics play a decisive role in the intensity and visibility of these anomalies. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6467 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6460 Hz. Peygamber’in (S) Kriz Yönetim Anlayışı KİTAZ, Huzeyfe ÖZET: Krizler, birey ve toplumların düzenini tehdit eden, belirsizlik ve risk içeren olağan dışı durumlardır. Siyasi, askerî, sosyal ve ekonomik alanlarda ortaya çıkabilen krizlerin etkili biçimde yönetilmesi; önceden tedbir alınmasını, kriz sırasında doğru ve zamanında karar verilmesini ve kriz sonrasında gerekli değerlendirme ve düzenlemelerin yapılmasını gerektirmektedir. Hz. Peygamber’in (s) hayatı incelendiğinde, farklı nitelikteki krizlerle karşılaştığı ve bunları yönetirken belirli ilke ve yöntemleri esas aldığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Hz. Peygamber’in kriz yönetim anlayışını temel ilkeler, kriz aşamaları ve yönetsel boyutları bakımından ortaya koymaktır. Bu doğrultuda kriz, yönetim ve kriz yönetimi kavramları ele alınmakta; tesebbüt, istişare, sabır, kararlılık, cesaret, merhamet, yardımlaşma, dua ve değerlendirme gibi temel ilkeler incelenmektedir. Uygulama bölümünde siyasî, askerî, sosyal ve ekonomik krizlere ilişkin tarihî örnekler kriz öncesi, kriz esnası ve kriz sonrası aşamalar çerçevesinde analiz edilmektedir. Farklı kriz örneklerinin ortak bir kavramsal çerçevede değerlendirilmesiyle Hz. Peygamber’in kriz yönetim anlayışının temel unsurları belirlenmekte ve bütüncül bir nebevî kriz yönetimi modeli ortaya konulmaktadır.; ABSTRACT: Crises are extraordinary situations that threaten the stability of individuals and societies and involve uncertainty and risk. The effective management of crises that may arise in political, military, social, and economic contexts requires taking preventive measures in advance, making appropriate and timely decisions during the crisis, and undertaking the necessary evaluations and adjustments in its aftermath. An examination of the life of the Prophet Muhammad reveals that he encountered crises of various kinds and adopted specific principles and methods in managing them. The aim of this study is to examine the Prophet’s approach to crisis management in terms of its fundamental principles, stages of crisis management, and managerial dimensions. Accordingly, the concepts of crisis, management, and crisis management are examined, along with key principles such as tasabbût, consultation, patience, determination, courage, compassion, mutual assistance, supplication, and evaluation. In the practical section, historical examples of political, military, social, and economic crises are analyzed within the framework of the pre-crisis, crisis, and post-crisis stages. By evaluating different crisis cases within a common conceptual framework, the study identifies the fundamental elements of the Prophet’s approach to crisis management and proposes a comprehensive Prophetic model of crisis management. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6460 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6459 Şeyh Muhammed B. İbrahim Ebû Hıdır’ın "Kurratu A‘Yuni Uli’r Rağabât Fî Beyâni Envâi’l-Mebniyyât Ve’l-Mu‘Rabât" Adlı Eserinin İnceleme ve Tahkîki ELSENNUH, Amir ÖZET: Bu tez çalışması, Muhammed b. İbrahim Ebû Hıdır’a ait "Kurretu A'yuni Uli'r-Rağabât fî Beyâni Envâ'i'l-Mebniyyât ve'l-Mu'rebât" adlı yazma eserin akademik incelenmesini (dirâse) ve edisyon kritiğini (tahkik) konu edinmekte olup iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın inceleme kısmına ayrılan birinci bölümü iki alt başlık etrafında şekillenmiştir. İlk kısımda müellifin hayatı, ilmî şahsiyeti, icazet (isnad) zincirindeki yeri, hocaları, talebeleri ve telif ettiği eserler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Doğrudan eserin tahliline ayrılan ikinci kısımda ise, eserin adının ve müellife aidiyetinin tespiti yapılmış; yazarın meseleleri ele alış biçimi, takip ettiği genel metodoloji ve istifade ettiği kaynaklar incelenmiştir. Tezin ikinci bölümü metnin tahkik ve neşrine hasredilmiştir. Yazma metnin tesisi sürecinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Tahkik ve Neşir Esasları benimsenmiş; atıfların belgelendirilmesi, dipnot ve kaynakça düzeninde ise İSNAD Atıf Sistemi esas alınmıştır.; ABSTRACT: This thesis focuses on the academic study (dirasah) and critical edition (tahqiq) of the manuscript titled "Qurrat A'yun Uli'r-Raghabat fi Bayani Anwa'i'l-Mabniyyat wa'l-Mu'rabat" by Muhammad b. Ibrahim Abu Khıdır, and it consists of two main chapters. The first chapter, which is dedicated to the study part of the research, is structured around two sub-headings. The first section details the author's life, scholarly personality, his position in the chain of transmission (isnad/ijazah), his teachers, his students, and his authored works. The second section, which is devoted directly to the analysis of the work, establishes the title of the manuscript and confirms its attribution to the author. Furthermore, it examines the author's approach to various subjects, the general methodology he followed, and the sources he utilized. The second chapter of the thesis is dedicated to the critical edition and publication of the text. During the process of establishing the manuscript text, the Editing and Publication Principles of the Center for Islamic Studies (ISAM) of the Turkish Diyanet Foundation were adopted. Additionally, the ISNAD Citation Style was used for the documentation of citations, footnotes, and the organization of the bibliography. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6459 2026-01-01T00:00:00Z