Basic Islamic Sciences https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1389 2026-10-30T11:57:11Z 2026-10-30T11:57:11Z JAMOUS, Mohamad https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6469 2026-10-28T08:39:57Z 2026-01-01T00:00:00Z

Muslihuddin El-Lari’nin Haşiyetü’l-Lari Ala’l-Mutavvel Adlı Eseri (Dirase ve Tahkik) JAMOUS, Mohamad ÖZET: Muslihiddin el-Lârî (ö. 1572), Lâr şehrinde, babası, dedesi ve büyük dedesi âlimlerden oluşan ilim ehli bir ailede dünyaya gelmiştir. Lâr’da tefsir, hadis, fıkıh ve dil alanlarında birçok âlimden ilim tahsil etmiştir; özellikle kendisinden icazet aldığı hocası Emîr Mansûr Gıyâsüddin b. Emîr Muhammed Sadreddin eş-Şîrâzî’nin (ö. 1542) öğrencisidir. Safevî Devleti’nin (1501-1736) Şiîlik propagandası temelinde halka genel olarak, âlimlere ise özel olarak uyguladığı yoğun baskılar nedeniyle el-Lârî, Hindistan’a hicret etmiş ve orada bir yıl yaşamıştır. Ardından üç yıl yaşadığı ve birçok eser telif ettiği Halep’e geçmiş, daha sonra İstanbul’a giderek bir yıl kalmış ve Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi (ö. 1574) ile görüşmüştür. Nihayetinde Diyarbakır şehrine yerleşmiş, vefat edene kadar burada ders vermiş ve eser telif etmiştir. el-Lârî, sultanların ilgi odağı olmuştur; nitekim Hint Sultanı Nâsırüddin Muhammed Hümâyun (hükümranlığı: 1530-1540 / 1555-1556) ve Amed Valisi İskender Paşa (ö. 1571) tarafından taltif edilmiş, İskender Paşa onu vefatına kadar Hüsrev Paşa Medresesi’ne müderris olarak tayin etmiştir. Tefsir, fıkıh, dil, mantık, kelâm ve tarih alanlarında büyük eserleri bulunmaktadır. En önemli eserlerinden biri de belâgat ilmine dair Teftâzânî’nin (ö. 1390) el-Mutavveli üzerine yazdığı hâşiyesidir. Eserin birinci bölümüne yazdığı bu hâşiye; ilmî tahkikler, ince detaylar, nükte ve faydalı bilgilerle doludur. el-Mutavvel hakkındaki şerhleri, Teftâzânî’nin ifadelerinin bir kısmını özetleme, bir kısmını ise genişletme şeklinde çeşitlilik göstermektedir. Ayrıca "Miftâh"ın pek çok şerhi -özellikle Kazvînî, Teftâzânî ve Cürcânî şerhleri- arasında ve aynı zamanda el-Mutavvel üzerine yazılan Cürcânî, Hatâî ve Şîrâzî hâşiyeleri arasında birçok karşılaştırma ve değerlendirme yaparak, faydalı bilgilerle dolu ilmî bir hâşiye ortaya koymuştur.; ABSTRACT: Muslih al-Din al-Lari was born in the city of Lar into a family of learning, as his father, grandfather, and great-grandfather were all scholars. He acquired knowledge from numerous scholars in Lar in the fields of Quranic exegesis, Hadith, Islamic jurisprudence, and linguistics. Most notably, he studied under and graduated with his mentor, Amir Mansur Ghiyath al-Din b. Amir Muhammad Sadr al-Din al-Shirazi. Due to the intense pressure exerted by the Safavid state on the general public and on scholars in particular, al-Lari migrated to India, where he lived for a year. He then relocated to Aleppo, residing there for three years and authoring many books. Subsequently, he moved to Istanbul, where he stayed for a year and met with Shaykh al-Islam Ebussuud Efendi. Ultimately, he settled in the city of Diyarbakır, where he continued teaching and writing until his passing. Al-Lari was highly esteemed by rulers; he was honored by Nasir al-Din Muhammad Humayun, the Sultan of India, as well as the Qadi of Mecca, and the Governor of Amed, Iskender Pasha, who appointed him as the director of the Hüsrev Pasha Madrasa, a position he held until his death. He left behind significant works in Tafsir, Fiqh, linguistics, logic, theology, and history. Among his most important contributions is his gloss on al-Taftazani's al-Mutawwal in the science of rhetoric. He wrote his gloss on the first section of the work, producing a text replete with scholarly investigations, intricate details, subtle insights, and valuable notes. His commentaries on al-Mutawwal varied between summarizing portions of al-Taftazani's discourse and expanding upon others. Furthermore, he conducted extensive comparisons and critical evaluations among the numerous commentaries on al-Miftāḥas well as among the glosses written on al-Mutawwal, namely those of al-Jurjani, al-Khata'i, and al-Shirazi. The result was a rigorous scholarly gloss rich in academic value.

2026-01-01T00:00:00Z KİTAZ, Huzeyfe https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6460 2026-10-26T05:11:31Z 2026-01-01T00:00:00Z

Hz. Peygamber’in (S) Kriz Yönetim Anlayışı KİTAZ, Huzeyfe ÖZET: Krizler, birey ve toplumların düzenini tehdit eden, belirsizlik ve risk içeren olağan dışı durumlardır. Siyasi, askerî, sosyal ve ekonomik alanlarda ortaya çıkabilen krizlerin etkili biçimde yönetilmesi; önceden tedbir alınmasını, kriz sırasında doğru ve zamanında karar verilmesini ve kriz sonrasında gerekli değerlendirme ve düzenlemelerin yapılmasını gerektirmektedir. Hz. Peygamber’in (s) hayatı incelendiğinde, farklı nitelikteki krizlerle karşılaştığı ve bunları yönetirken belirli ilke ve yöntemleri esas aldığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Hz. Peygamber’in kriz yönetim anlayışını temel ilkeler, kriz aşamaları ve yönetsel boyutları bakımından ortaya koymaktır. Bu doğrultuda kriz, yönetim ve kriz yönetimi kavramları ele alınmakta; tesebbüt, istişare, sabır, kararlılık, cesaret, merhamet, yardımlaşma, dua ve değerlendirme gibi temel ilkeler incelenmektedir. Uygulama bölümünde siyasî, askerî, sosyal ve ekonomik krizlere ilişkin tarihî örnekler kriz öncesi, kriz esnası ve kriz sonrası aşamalar çerçevesinde analiz edilmektedir. Farklı kriz örneklerinin ortak bir kavramsal çerçevede değerlendirilmesiyle Hz. Peygamber’in kriz yönetim anlayışının temel unsurları belirlenmekte ve bütüncül bir nebevî kriz yönetimi modeli ortaya konulmaktadır.; ABSTRACT: Crises are extraordinary situations that threaten the stability of individuals and societies and involve uncertainty and risk. The effective management of crises that may arise in political, military, social, and economic contexts requires taking preventive measures in advance, making appropriate and timely decisions during the crisis, and undertaking the necessary evaluations and adjustments in its aftermath. An examination of the life of the Prophet Muhammad reveals that he encountered crises of various kinds and adopted specific principles and methods in managing them. The aim of this study is to examine the Prophet’s approach to crisis management in terms of its fundamental principles, stages of crisis management, and managerial dimensions. Accordingly, the concepts of crisis, management, and crisis management are examined, along with key principles such as tasabbût, consultation, patience, determination, courage, compassion, mutual assistance, supplication, and evaluation. In the practical section, historical examples of political, military, social, and economic crises are analyzed within the framework of the pre-crisis, crisis, and post-crisis stages. By evaluating different crisis cases within a common conceptual framework, the study identifies the fundamental elements of the Prophet’s approach to crisis management and proposes a comprehensive Prophetic model of crisis management.

2026-01-01T00:00:00Z ELSENNUH, Amir https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6459 2026-10-26T05:12:31Z 2026-01-01T00:00:00Z

Şeyh Muhammed B. İbrahim Ebû Hıdır’ın "Kurratu A‘Yuni Uli’r Rağabât Fî Beyâni Envâi’l-Mebniyyât Ve’l-Mu‘Rabât" Adlı Eserinin İnceleme ve Tahkîki ELSENNUH, Amir ÖZET: Bu tez çalışması, Muhammed b. İbrahim Ebû Hıdır’a ait "Kurretu A'yuni Uli'r-Rağabât fî Beyâni Envâ'i'l-Mebniyyât ve'l-Mu'rebât" adlı yazma eserin akademik incelenmesini (dirâse) ve edisyon kritiğini (tahkik) konu edinmekte olup iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın inceleme kısmına ayrılan birinci bölümü iki alt başlık etrafında şekillenmiştir. İlk kısımda müellifin hayatı, ilmî şahsiyeti, icazet (isnad) zincirindeki yeri, hocaları, talebeleri ve telif ettiği eserler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Doğrudan eserin tahliline ayrılan ikinci kısımda ise, eserin adının ve müellife aidiyetinin tespiti yapılmış; yazarın meseleleri ele alış biçimi, takip ettiği genel metodoloji ve istifade ettiği kaynaklar incelenmiştir. Tezin ikinci bölümü metnin tahkik ve neşrine hasredilmiştir. Yazma metnin tesisi sürecinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Tahkik ve Neşir Esasları benimsenmiş; atıfların belgelendirilmesi, dipnot ve kaynakça düzeninde ise İSNAD Atıf Sistemi esas alınmıştır.; ABSTRACT: This thesis focuses on the academic study (dirasah) and critical edition (tahqiq) of the manuscript titled "Qurrat A'yun Uli'r-Raghabat fi Bayani Anwa'i'l-Mabniyyat wa'l-Mu'rabat" by Muhammad b. Ibrahim Abu Khıdır, and it consists of two main chapters. The first chapter, which is dedicated to the study part of the research, is structured around two sub-headings. The first section details the author's life, scholarly personality, his position in the chain of transmission (isnad/ijazah), his teachers, his students, and his authored works. The second section, which is devoted directly to the analysis of the work, establishes the title of the manuscript and confirms its attribution to the author. Furthermore, it examines the author's approach to various subjects, the general methodology he followed, and the sources he utilized. The second chapter of the thesis is dedicated to the critical edition and publication of the text. During the process of establishing the manuscript text, the Editing and Publication Principles of the Center for Islamic Studies (ISAM) of the Turkish Diyanet Foundation were adopted. Additionally, the ISNAD Citation Style was used for the documentation of citations, footnotes, and the organization of the bibliography.

2026-01-01T00:00:00Z BÜRKÜK, Bünyamin https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6458 2026-10-23T07:44:56Z 2026-01-01T00:00:00Z

İslam Hukukunda Hayvan Alım-Satımı ve İlgili Hükümler BÜRKÜK, Bünyamin ÖZET: İslâm hukukunda hayvan alım satımı; hayvanın mal ve mütekavvim mal niteliği, kendisinden dinen meşru bir menfaat elde edilebilmesi ve satım akdinin geçerlilik şartları bakımından çeşitli fıkhî meseleleri kapsamaktadır. Hayvanların beslenme, ulaşım, ziraat, güvenlik, üretim ve ticaret gibi farklı alanlarda insan hayatında önemli bir yere sahip olması, hangi şartlar altında satım akdine konu edilebileceklerinin belirlenmesini gerekli kılmıştır. Bu çalışmada, hayvan alım satımına ilişkin hükümlerin incelenmesi, mezheplerin konuya yönelik yaklaşımlarının karşılaştırılması ve bu hükümlerin dayandığı fıkhî ölçütlerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Araştırmada mukayeseli fıkıh yöntemi benimsenmiş; Hanefî, Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin görüşleri temel kaynaklarından yararlanılarak karşılaştırmalı biçimde ele alınmıştır. Bu kapsamda öncelikle satım akdinin kuruluşu ve geçerliliğiyle ilgili esaslar ile mütekavvim mal kavramı incelenmiştir. Ardından hayvan satışının hükmüne etki eden garar, cehalet, ma‘dûmun satımı, teslim edilebilirlik ve müşâ‘ mülkiyet gibi meseleler değerlendirilmiştir. Hayvanın dölünün ve cenininin satımı, hablü’l habele, mezâmîn ve melâkıh gibi klasik satış biçimleri ile farklı hayvan türlerinin satımı; meşru menfaat, mülkiyet, temizlik necâset ve teslim imkânı ölçütleri çerçevesinde incelenmiştir. Araştırma sonucunda hayvanların satımına ilişkin hükmün yalnızca etlerinin yenmesinin helâl veya haram olmasına bağlı olmadığı tespit edilmiştir. Bir hayvanın satım akdine konu edilebilmesi bakımından mülkiyet altına alınmış ve teslim edilebilir olması, akid mahallinin yeterince belirli bulunması ve hayvandan dinen meşru bir menfaat sağlanabilmesi temel ölçütler olarak öne çıkmaktadır. Mezhepler arasındaki görüş ayrılıklarının ise çoğunlukla meşru menfaatin kapsamı, hayvanın temizlik veya necâset niteliği, mütekavvim mal kabul edilip edilmemesi ve ilgili nasların yorumlanmasındaki farklılıklardan kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştır. Buna göre hayvan satışının hükmü, hayvanın niteliği ile ondan yararlanmanın dinî ve hukukî mahiyetinin birlikte değerlendirilmesini gerektirmektedir.; ABSTRACT: The sale and purchase of animals in Islamic law involve various juristic issues concerning whether an animal qualifies as property and as mutaqawwam property, whether a legally recognized benefit may be derived from it, and whether the contract of sale fulfils the required conditions of validity. This study aims to examine the legal rulings concerning animal sales, compare the approaches adopted by the Islamic schools of law, and identify the principal juristic criteria underlying these rulings. The study adopts a comparative Islamic jurisprudence approach and examines the views of the Hanafi, Maliki, Shafi‘i, and Hanbali schools on the basis of their primary sources. Within this framework, the fundamental principles governing the formation and validity of a contract of sale and the concept of mutaqawwam property are first examined. The study then evaluates such matters as gharar, uncertainty, the sale of non existent subject matter, deliverability, and co ownership, all of which may affect the legal status of animal sales. Classical forms of sale, including the sale of an animal’s offspring or unborn young, habal al habala, madamin, and malaqih, as well as the sale of different animal species, are examined in terms of legally recognized benefit, ownership, purity and impurity, and the possibility of delivery. The findings demonstrate that the legal ruling concerning the sale of an animal does not depend solely on whether its meat is lawful or unlawful for consumption. The main criteria determining whether an animal may constitute the subject matter of a valid contract of sale are that it can be legally owned and delivered, that the subject matter of the contract is sufficiently specified, and that a legally recognized benefit can be derived from it. The differences among the Islamic schools of law primarily arise from their respective interpretations of the scope of legally recognized benefit, the status of animals in terms of purity and impurity, their qualification as mutaqawwam property, and the relevant textual evidence. Accordingly, the legal status of animal sales requires a comprehensive assessment that considers both the characteristics of the animal and the religious and legal nature of the benefit derived from it.

2026-01-01T00:00:00Z