Davranışsal Finansta Anomaliler ve Borsa İstanbul’a Etkileri

Abstract

ÖZET: Geleneksel finans teorisi, piyasa aktörlerinin tam anlamıyla rasyonel karar vericiler olduğu ve mevcut bilgilerin finansal varlık fiyatlarına eksiksiz biçimde yansıdığı varsayımına dayanmaktadır. Bu paradigmaya göre hiçbir yatırımcı, sistematik olarak piyasa ortalamasının üzerinde getiri elde edemez; dolayısıyla geçmiş fiyat hareketleri ya da diğer teknikler aracılığıyla anormal kazanç sağlamak mümkün değildir. Ne var ki ampirik araştırmalar, etkin piyasalar hipoteziyle bağdaşmayan ve anomali olarak adlandırılan sistematik sapmaların piyasalarda kalıcı biçimde var olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, davranışsal finans perspektifinden söz konusu anomalileri kapsamlı biçimde ele almayı ve Borsa İstanbul özelindeki yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada 02/01/2015-15/04/2026 dönemine ait BİST 100, BİST sektör endekslerinin günlük kapanış verilerinin logaritmik getirileri hesaplanarak zaman serisi kukla değişken yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular; Haftanın günü anomalisi için, BİST 100 ve sektör endekslerinde Pazartesi gününe kıyasla Çarşamba günü getirilerinin istatistiksel olarak anlamlı biçimde daha düşük olduğu belirlenmiştir. BİST Mali Endeksi'nde ise haftanın herhangi bir gününe ilişkin anlamlı bir anomali bulunmamaktadır. Yılın ayı anomalisi için elde edilen sonuçlar, Mart ayının Hizmet, Mali ve Sınai endekslerinde, Mayıs ve Ağustos aylarının ise Teknoloji Endeksinde negatif ay etkisinin devam ettiği belirlenmiştir. Buna karşılık, modellerin genel anlamlılık düzeylerinin düşük olması ve açıklama güçlerinin oldukça sınırlı kalması, yılın ayı anomalisinin Borsa İstanbul endekslerinde güçlü ve yaygın bir takvim anomalisi oluşturmadığını göstermektedir. BİST 100 ve BİST Hizmet endekslerinde ayın ilk yarısında daha yüksek fiyat seviyelerinin görüldüğü ve bunun %10 anlamlılık düzeyinde zayıf bir ay içi etkisine işaret ettiği belirlenmiştir. BİST Mali, BİST Sınai ve BİST Teknoloji endekslerinde ise ay içi anomalisine ilişkin istatistiksel olarak anlamlı herhangi bir bulgu elde edilememiştir. Hafta sonu etkisinin Borsa İstanbul genelinde yaygın olmadığı, yalnızca Teknoloji Endeksinde güçlü, Sınai Endeksinde ise sınırlı düzeyde gözlemlendiği tespit edilmiştir. Tatil etkisi anomalisi, ay dönümü anomalisi mevsim etkisi anomalisi ve yıl dönümü anomalisi için BİST100 ve sektör endeksleri için anomali varlığına ilişkin güçlü bir istatistiksel kanıt elde edilememiştir. Genel değerlendirme çerçevesinde Borsa İstanbul'un, gelişmekte olan piyasalara özgü yüksek oynaklık, bilgi asimetrisi ve davranışsal yanlılıkların etkisiyle uluslararası literatürde belgelenen bazı takvimsel anomaliler sınırlı endeks/dönemlerde gözlenmiştir. Bununla birlikte yerel yatırımcı davranışları, makroekonomik konjonktür ve kültürel dinamiklerin bu anomalilerin yoğunluğu ve görünürlüğü üzerinde belirleyici bir rol oynadığı ifade edilebilir.

ABSTRACT: Traditional financial theory is based on the assumption that market actors are perfectly rational decision-makers and that all available information is fully reflected in the prices of financial assets. According to this paradigm, no investor can systematically achieve returns above the market average; therefore, it is impossible to generate abnormal gains through past price movements or other techniques. However, empirical research reveals that systematic deviations, known as anomalies, which are incompatible with the efficient markets hypothesis, persistently exist in markets. This study aims to comprehensively address these anomalies from a behavioral finance perspective and examine their implications specifically for the Istanbul Stock Exchange. In this study, the logarithmic returns of the daily closing data of the BİST 100 and BİST sector indices for the period 02/01/2015-15/04/2026 were calculated and analyzed using the time series dummy variable method. The findings show that for the day of the week anomaly, the returns on Wednesday were statistically significantly lower compared to Monday for both the BİST 100 and sector indices. However, no significant anomaly was found for any day of the week in the BİST Financial Index. The results obtained for the month of the year anomaly indicate that the negative month effect continued in the Services, Financial and Industrial indices in March, and in the Technology Index in May and August. However, the low overall significance levels of the models and their limited explanatory power suggest that month of the year anomaly does not constitute a strong and widespread calendar anomaly in the Istanbul Stock Exchange indices. It was determined that higher price levels were observed in the BİST 100 and BİST Services indices during the first half of the month, indicating a weak intramonth effect at the 10% significance level. However, no statistically significant findings regarding intramonth anomalies were obtained in the BİST Financial, BİST Industrial, and BİST Technology indices. It is concluded that the weekend effect is not widespread across the Istanbul Stock Exchange, but is observed strongly only in the Technology Index and to a limited extent in the Industrial Index. Strong statistical evidence for the existence of holiday effect anomalies, lunar cycle anomalies, seasonal effect anomalies, and anniversary anomalies in the BİST100 and sector indices could not be obtained. In the overall assessment, some calendar anomalies documented in the international literature, influenced by high volatility, information asymmetry, and behavioral biases characteristic of emerging markets, have been observed in a limited number of index/periods on the Istanbul Stock Exchange. However, it is also emphasized that local investor behavior, macroeconomic conditions, and cultural dynamics play a decisive role in the intensity and visibility of these anomalies.