İşletme

Davranışsal Finansta Anomaliler ve Borsa İstanbul’a Etkileri

2026-10-28T08:31:53Z

Davranışsal Finansta Anomaliler ve Borsa İstanbul’a Etkileri AKTAŞ, Mehmet ÖZET: Geleneksel finans teorisi, piyasa aktörlerinin tam anlamıyla rasyonel karar vericiler olduğu ve mevcut bilgilerin finansal varlık fiyatlarına eksiksiz biçimde yansıdığı varsayımına dayanmaktadır. Bu paradigmaya göre hiçbir yatırımcı, sistematik olarak piyasa ortalamasının üzerinde getiri elde edemez; dolayısıyla geçmiş fiyat hareketleri ya da diğer teknikler aracılığıyla anormal kazanç sağlamak mümkün değildir. Ne var ki ampirik araştırmalar, etkin piyasalar hipoteziyle bağdaşmayan ve anomali olarak adlandırılan sistematik sapmaların piyasalarda kalıcı biçimde var olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, davranışsal finans perspektifinden söz konusu anomalileri kapsamlı biçimde ele almayı ve Borsa İstanbul özelindeki yansımalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada 02/01/2015-15/04/2026 dönemine ait BİST 100, BİST sektör endekslerinin günlük kapanış verilerinin logaritmik getirileri hesaplanarak zaman serisi kukla değişken yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular; Haftanın günü anomalisi için, BİST 100 ve sektör endekslerinde Pazartesi gününe kıyasla Çarşamba günü getirilerinin istatistiksel olarak anlamlı biçimde daha düşük olduğu belirlenmiştir. BİST Mali Endeksi'nde ise haftanın herhangi bir gününe ilişkin anlamlı bir anomali bulunmamaktadır. Yılın ayı anomalisi için elde edilen sonuçlar, Mart ayının Hizmet, Mali ve Sınai endekslerinde, Mayıs ve Ağustos aylarının ise Teknoloji Endeksinde negatif ay etkisinin devam ettiği belirlenmiştir. Buna karşılık, modellerin genel anlamlılık düzeylerinin düşük olması ve açıklama güçlerinin oldukça sınırlı kalması, yılın ayı anomalisinin Borsa İstanbul endekslerinde güçlü ve yaygın bir takvim anomalisi oluşturmadığını göstermektedir. BİST 100 ve BİST Hizmet endekslerinde ayın ilk yarısında daha yüksek fiyat seviyelerinin görüldüğü ve bunun %10 anlamlılık düzeyinde zayıf bir ay içi etkisine işaret ettiği belirlenmiştir. BİST Mali, BİST Sınai ve BİST Teknoloji endekslerinde ise ay içi anomalisine ilişkin istatistiksel olarak anlamlı herhangi bir bulgu elde edilememiştir. Hafta sonu etkisinin Borsa İstanbul genelinde yaygın olmadığı, yalnızca Teknoloji Endeksinde güçlü, Sınai Endeksinde ise sınırlı düzeyde gözlemlendiği tespit edilmiştir. Tatil etkisi anomalisi, ay dönümü anomalisi mevsim etkisi anomalisi ve yıl dönümü anomalisi için BİST100 ve sektör endeksleri için anomali varlığına ilişkin güçlü bir istatistiksel kanıt elde edilememiştir. Genel değerlendirme çerçevesinde Borsa İstanbul'un, gelişmekte olan piyasalara özgü yüksek oynaklık, bilgi asimetrisi ve davranışsal yanlılıkların etkisiyle uluslararası literatürde belgelenen bazı takvimsel anomaliler sınırlı endeks/dönemlerde gözlenmiştir. Bununla birlikte yerel yatırımcı davranışları, makroekonomik konjonktür ve kültürel dinamiklerin bu anomalilerin yoğunluğu ve görünürlüğü üzerinde belirleyici bir rol oynadığı ifade edilebilir.; ABSTRACT: Traditional financial theory is based on the assumption that market actors are perfectly rational decision-makers and that all available information is fully reflected in the prices of financial assets. According to this paradigm, no investor can systematically achieve returns above the market average; therefore, it is impossible to generate abnormal gains through past price movements or other techniques. However, empirical research reveals that systematic deviations, known as anomalies, which are incompatible with the efficient markets hypothesis, persistently exist in markets. This study aims to comprehensively address these anomalies from a behavioral finance perspective and examine their implications specifically for the Istanbul Stock Exchange. In this study, the logarithmic returns of the daily closing data of the BİST 100 and BİST sector indices for the period 02/01/2015-15/04/2026 were calculated and analyzed using the time series dummy variable method. The findings show that for the day of the week anomaly, the returns on Wednesday were statistically significantly lower compared to Monday for both the BİST 100 and sector indices. However, no significant anomaly was found for any day of the week in the BİST Financial Index. The results obtained for the month of the year anomaly indicate that the negative month effect continued in the Services, Financial and Industrial indices in March, and in the Technology Index in May and August. However, the low overall significance levels of the models and their limited explanatory power suggest that month of the year anomaly does not constitute a strong and widespread calendar anomaly in the Istanbul Stock Exchange indices. It was determined that higher price levels were observed in the BİST 100 and BİST Services indices during the first half of the month, indicating a weak intramonth effect at the 10% significance level. However, no statistically significant findings regarding intramonth anomalies were obtained in the BİST Financial, BİST Industrial, and BİST Technology indices. It is concluded that the weekend effect is not widespread across the Istanbul Stock Exchange, but is observed strongly only in the Technology Index and to a limited extent in the Industrial Index. Strong statistical evidence for the existence of holiday effect anomalies, lunar cycle anomalies, seasonal effect anomalies, and anniversary anomalies in the BİST100 and sector indices could not be obtained. In the overall assessment, some calendar anomalies documented in the international literature, influenced by high volatility, information asymmetry, and behavioral biases characteristic of emerging markets, have been observed in a limited number of index/periods on the Istanbul Stock Exchange. However, it is also emphasized that local investor behavior, macroeconomic conditions, and cultural dynamics play a decisive role in the intensity and visibility of these anomalies.

Savunma Sanayi Harcamalarının Firmaların Büyüme ve Karlılık Performansına Etkisi: Türk Savunma Sanayine Yönelik Bir Uygulama

2026-10-23T07:24:22Z

Savunma Sanayi Harcamalarının Firmaların Büyüme ve Karlılık Performansına Etkisi: Türk Savunma Sanayine Yönelik Bir Uygulama EKİCİ, Emrah ÖZET: Bu çalışma, Türk savunma sanayi harcamalarının, sektörde faaliyet gösteren firmaların finansal performansı üzerindeki etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışma üç bölüm içermektedir. Birinci bölümde, savunma hizmetleri ve harcamalarına ilişkin temel kavramlar incelenmiş; savunma ekonomisinin tanımı, kapsamı ve kamu harcamaları içindeki yeri açıklanmıştır. İkinci bölümde, savunma sanayi harcamalarının mikro ve makro düzeydeki ekonomik ve finansal etkileri tartışılmış; savunma harcamalarının ekonomik büyüme, istihdam ve firma düzeyinde finansal göstergeler üzerindeki yansımaları analiz edilmiştir. Son bölümde ise Türk savunma sanayisinde faaliyet gösteren firmaların finansal tabloları üzerinden performansı incelenmiş ve savunma harcamalarındaki değişimlerin firmaların finansal ve operasyonel göstergeleri üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, savunma sanayi harcamaları, firmaların finansal gücünü̈ ve büyüme potansiyelini artırmaktadır. Özellikle büyük ölçekli firmalar devlet destekli projeler ve uluslararası ihracatlar sayesinde yüksek karlılık oranlarına ve güçlü̈ finansal yapılara sahiptir. Sonuç olarak, savunma sanayi firmalarının daha güçlü̈ bir finansal yapıya sahip olması için devlet teşviklerinin artırılması, ihracat kapasitesinin geliştirilmesi ve finansal şeffaflığın artırılması gibi öneriler sunulmuştur.; ABSTRACT: This study aims to analyze the effects of Turkish defense industry expenditures on the financial performance of firms operating in the sector. The study consists of three sections. In the first section, basic concepts related to defense services and expenditures are examined; the definition, scope and place of defense economy within public expenditures are explained. In the second section, the economic and financial effects of defense industry expenditures at micro and macro levels are discussed; the reflections of defense expenditures on economic growth, employment and firm-level financial indicators are analyzed. In the last section, the performance of firms operating in the Turkish defense industry is examined through their financial statements and the effects of changes in defense expenditures on the financial and operational indicators of firms are evaluated. According to the research findings, defense industry expenditures increase the financial strength and growth potential of firms. Especially large-scale firms have high profitability rates and strong financial structures thanks to state-supported projects and international exports. As a result, suggestions such as increasing government incentives, developing export capacity and increasing financial transparency were presented for defense industry companies to have a stronger financial structure.

Kamu Çalışanlarının İslami Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Ölçülmesi: Şanlıurfa İli Örneği

2026-10-22T10:46:14Z

Kamu Çalışanlarının İslami Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Ölçülmesi: Şanlıurfa İli Örneği KIRTEKE, Ayşegül ÖZET: Bu çalışma, kamu çalışanlarının finansal davranışlarının İslami finans ilkelerine uyumunu ve okuryazarlık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında AAOIFI ve IFSB standartları ekseninde, Şanlıurfa’daki 423 kamu görevlisinden anketle veri toplanmıştır. Normal dağılım göstermeyen verilere (p < 0,05) non-parametrik testler uygulanmıştır. Bulgulara göre; yaş, eğitim ve unvan gibi demografik unsurlar İslami finansal okuryazarlıkta anlamlı fark yaratmazken, 6-10 ve 16-20 yıl kıdemli personelin katılım bankacılığı ürünlerine eğilimi yüksek çıkmıştır. Kadınlarda faizsizlik inancı güçlü olsa da fiili tercihlerde getiri oranları baskındır. Gelir arttıkça katılım bankalarına güven, sukuk ve tekâfül farkındalığı doğrusal yükselmektedir. İstatistiki analizlerde, faizsizlik algısı-katılım bankası güveni (rs = 0,522) ve bankacılık güveni-tasarruf finansmanı cazibesi (rs = 0,517) arasında güçlü bağlar saptanarak H5 ve H7 hipotezleri kabul edilmiştir. Katılımcıların %70’inin ürünlerin fıkhi uygunluğundan emin olmaması sektörde bilgi asimetrisine işaret etmektedir. Çalışma, İslami finans ekosistemine yönelik stratejik öneriler sunmaktadır.; ABSTRACT: This study aims to determine the compliance of public employees’ financial behaviors with Islamic finance principles and their literacy levels. Data was collected from 423 public employees in Şanlıurfa via survey, based on AAOIFI and IFSB standards. Non-parametric tests were applied to data that did not show a normal distribution (p < 0.05). According to the findings, while demographic factors such as age, education, and title did not create a significant difference in Islamic finance literacy, personnel with 6-10 and 16-20 years of seniority showed a higher tendency towards participation banking products. Although women had a strong belief in interest-free banking, their actual preferences were dominated by interest rates. As income increased, trust in participation banks and awareness of sukuk and takaful increased linearly. Statistical analyses revealed strong correlations between the perception of interest-free banking and trust in participation banks (rs = 0.522) and between banking trust and the attractiveness of savings financing (rs = 0.517), leading to the acceptance of hypotheses H5 and H7. The fact that 70% of participants were unsure about the jurisprudential compliance of the products indicates information asymmetry in the sector. The study offers strategic recommendations for the Islamic finance ecosystem.

Doğal Afetlerin Firmaların Finansal Performansı Üzerindeki Etkisi: 6 Şubat 2023 Depremi Örneği

2026-10-22T07:13:56Z

Doğal Afetlerin Firmaların Finansal Performansı Üzerindeki Etkisi: 6 Şubat 2023 Depremi Örneği KOÇAK, Alper ÖZET: Doğal afetler, ekonomik ve finansal sistemler üzerinde önemli etkiler meydana getirmektedir. Özellikle depremler, üretim faaliyetlerinde aksamalara ve işletmelerin finansal yapılarında değişimlere neden olabilmektedir. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerinin Borsa İstanbul'da (BIST) işlem gören ve merkezleri depremden etkilenen bölgelerde bulunan firmaların finansal performansı üzerindeki etkisini inceleyen bu araştırmada, 2010 yılının üçüncü çeyreği ile 2024 yılının dördüncü çeyreği arasındaki çeyreklik veriler kullanılmıştır. Aktif kârlılığı (ROA), sermaye harcamaları (CAPEX) ve piyasa değeri (PD) bağımlı değişken olarak ele alınmış ve deprem etkisi kukla değişkenle modele dâhil edilmiştir. Panel veri analizinde Driscoll-Kraay dirençli standart hata tahmincisinden yararlanılmıştır. Analiz sonuçları, depremlerin aktif kârlılığı ve piyasa değeri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve negatif etkiler oluşturduğunu, sermaye harcamaları üzerinde ise anlamlı bir etkisinin olmadığını göstermektedir. Ayrıca firma büyüklüğünün aktif kârlılığı üzerinde pozitif, finansal kaldıraç oranının ise negatif etkisi belirlenmiştir. Çalışma, doğal afetlerin firma düzeyinde finansal performans ve piyasa değeri üzerinde etkili olabildiğini ortaya koymaktadır.; ABSTRACT: Natural disasters have significant effects on economic and financial systems. In particular, earthquakes can cause disruptions in production activities and changes in the financial structures of firms. This study examines the effects of the earthquakes centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, on the financial performance of firms listed on Borsa İstanbul (BIST) and headquartered in the regions affected by the earthquake. Quarterly data covering the period from the third quarter of 2010 to the fourth quarter of 2024 were used. Return on assets (ROA), capital expenditures (CAPEX), and market value (PD) were examined as dependent variables, and the earthquake effect was included in the models through a dummy variable. Driscoll-Kraay robust standard errors were used in the panel data analysis. The results show that the earthquakes had statistically significant and negative effects on return on assets and market value, while no statistically significant effect was found on capital expenditures. In addition, firm size had a positive effect on return on assets, whereas financial leverage had a negative effect. The study demonstrates that natural disasters can affect firm-level financial performance and market value.