Çok Dinli Toplumlarda Birlikte Yaşama Fıkhı

Abstract

ÖZET: Bu araştırmada, günümüzde farklı din mensupları arasında diyalog, hoşgörü ve karşılıklı saygı değerlerini pekiştirmeye duyulan şiddetli ihtiyaçtan yola çıkılarak, çok dinli ve çok kültürlü toplumlarda bir arada yaşama fıkhı konusunu ele alınmıştır. Bu çalışma, İslam'ın Müslümanlar ile diğer kesimler arasındaki ilişkileri düzenlemek için belirlediği şer'i ve fikri temelleri açıklamayı; toplumsal barışı güçlendiren ve toplumsal istikrarı destekleyen ahlaki ve insani boyutları ön plana çıkarmayı amaçlamıştır. Çalışma, Kur'an naslarına ve Nebevi Sünnete başvurmanın yanı sıra, çağlar boyunca fakihlerin içtihatlarına dayanarak analitik ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsemiş; ayrıca dini bir arada yaşama ve insan hakları alanındaki çağdaş çalışmalardan istifade etmiştir. Bu çalışma sonucunda barışçıl bir arada yaşamanın İslam fıkhında tali bir seçenek olmadığını, aksine canın, dinin, aklın, malın ve ırzın korunmasını amaçlayan makasıdü’ş-şeria'da kendini gösteren asil bir ilke olduğunu tespit edilmiştir. Bu durum, Medine Vesikası ve Hz. Peygamber'in (s.a.v.) gayrimüslimlerle yaptığı antlaşmalar gibi tarihi örneklerde açıkça tezahür etmiştir. Araştırma ayrıca, İslam fıkhının Müslüman toplumdaki dini azınlıkların haklarını güvence altına almak için hassas kurallar ve ölçütler koyduğunu; her türlü ikrahı ve zulmü reddetmesine karşılık adalet, eşitlik ve merhamet değerlerini vurguladığını ortaya koymuştur. Çağdaş bağlamda, nefret söylemi ve aşırılıkla mücadele etmede ve güven ile istikrarı sağlayacak şekilde aynı toplumun bileşenleri arasında iş birliği köprüleri kurmada fıkhın önemi açıkça öne çıkmaktadır.

ABSTRACT: In this research, I addressed the topic of the jurisprudence of peaceful coexistence in multi-religious and multicultural societies, stemming from the urgent need in our current era to promote the values of dialogue, tolerance, and mutual respect among followers of different religions. The study sought to elucidate the legal and intellectual foundations established by Islam to regulate relations between Muslims and others, and to highlight the moral and humanitarian dimensions that enhance social peace and support societal stability. The study adopted a comparative analytical approach by referring to Quranic texts and the Prophetic Sunnah, in addition to the independent reasoning of jurists throughout the ages, while benefiting from contemporary studies in the field of religious coexistence and human rights. We found that peaceful coexistence is not a secondary option in Islamic jurisprudence; rather, it is an inherent principle manifested in the objectives of Sharia, which aim to protect life, religion, intellect, wealth, and honor. This was evident in historical models such as the Charter of Medina and the treaties of the Prophet with non-Muslims. The study also clarified that Islamic jurisprudence has established precise regulations to guarantee the rights of religious minorities in a Muslim society, emphasizing the values of justice, equality, and mercy, while rejecting all forms of coercion and injustice. In the contemporary context, the importance of jurisprudence emerges in countering hate speech and extremism, and in building bridges of cooperation among the components of a single society in a manner that achieves security and stability.