Bingöl’de Doğal Olarak Yetişen Sumak (Rhus Corıarıa L.) Bitkisinin Ekolojik Gereksinimlerin Belirlenerek Öneri Peyzaj Tasarım Projesi Oluşturulması

Abstract

ÖZET: Bu çalışma, Bingöl iklim ve ekolojik şartlarında Rhus coriaria L., bitkisinin doğal yayılışını ve yetişme potansiyelini anlamaya yönelik bilimsel bir zemin oluşturmayı amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, kültürel bahçeler oluşturma ve kontrollü üretim teknikleri geliştirme açısından önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışmada, türün yetiştiriciliği açısından uygun alanlar değerlendirilmiş ve örnek bir peyzaj tasarım önerisi geliştirilmiştir. Araştırma kapsamında Bingöl ilinde doğal olarak yayılış gösteren beş farklı çalışma alanında arazi gözlemleri gerçekleştirilmiş; yükselti, eğim, bakı, toprak pH'sı, elektriksel iletkenlik (EC), kireç, organik madde ve toprak tekstürü gibi ekolojik özellikler incelenmiştir. Toprak örnekleri laboratuvar ortamında analiz edilmiş, elde edilen veriler literatürde belirtilen sumak ekolojik istekleri ile karşılaştırılarak FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) arazi uygunluk sınıflandırmasına göre değerlendirilmiştir. FAO arazi uygunluk analizine göre beş çalışma alanından dördü S1 (çok uygun), biri ise S2 (uygun) sınıfında değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda örnek tasarım alanına; sumak üretim alanları, yürüyüş yolları, dere, ahşap köprü, dinlenme ve hizmet alanlarını içeren sürdürülebilir bir peyzaj tasarım önerisi geliştirilmiştir. Sonuç olarak, Bingöl ilinin ekolojik koşullarının Rhus coriaria L. yetiştiriciliği açısından önemli bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiş, hazırlanan peyzaj tasarım önerisinin rekreasyonel kullanımın artırılması ve sumak türünün tanıtımına katkı sağlayabileceği değerlendirilmiştir. Günümüzde birçok anlamda yararlanılan Rhus coriaria L. bitkisinin kültürel anlamda yetiştirilmesi doğal populasyonunu korumasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

ABSTRACT: This study aims to establish a scientific foundation for understanding the natural distribution and growth potential of the Rhus coriaria L. plant under the climatic and ecological conditions of Bingöl. The findings provide important data for the establishment of cultivated gardens and the development of controlled production techniques. In this study, areas suitable for the cultivation of this species were evaluated, and a sample landscape design proposal was developed. As part of the research, field observations were conducted in five different study areas where the species occurs naturally in Bingöl Province; ecological characteristics such as elevation, slope, aspect, soil pH, electrical conductivity (EC), calcium carbonate content, organic matter, and soil texture were examined. Soil samples were analyzed in a laboratory setting, and the data obtained were compared with the ecological requirements for sumac specified in the literature and evaluated according to the FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations) land suitability classification. According to the FAO land suitability analysis, four of the five study areas were classified as S1 (highly suitable), while one was classified as S2 (suitable). Based on the findings, a sustainable landscape design proposal has been developed for the sample design area, including sumac production areas, walking paths, a stream, a wooden bridge, rest areas, and service areas. In conclusion, it was determined that the ecological conditions of Bingöl province hold significant potential for the cultivation of Rhus coriaria L., and it was assessed that the proposed landscape design could contribute to increasing recreational use and promoting this sumac species. It is believed that the cultural cultivation of Rhus coriaria L.—which is utilized in many ways today—will help protect its natural population.