https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1390 Turkish Language and Literature 2026-10-23T18:59:57Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6456 Kimlik, Yabancılaşma ve Modern Birey: Gaye Boralıoğlu Romanlarının Yapısal ve Tematik Açıdan İncelenmesi BIÇAK, Rukiye ÖZET: Modernleşme, toplumsal yapıları dönüştürmekle birlikte bireyin kimlik algısını ve kültürel dünyasını da derinden etkileyen bir süreçtir. Geleneksel bağların zayıflamasıyla birlikte aile, din ve gelenek temelli kimlik yapıları çözülmüş; birey, kimliğini yeniden inşa etme zorunluluğu ile karşı karşıya kalmıştır. Bu durum, bireyin iç dünyasında yabancılaşma, ötekileşme ve kimlik bunalımı gibi deneyimlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu çalışma, modernleşme sürecinin birey üzerindeki etkilerini Gaye Boralıoğlu’nun romanları üzerinden kimlik ve yabancılaşma kavramları çerçevesinde ele almaktadır. Nitel araştırma deseni ve doküman incelemesi yöntemine dayanan çalışmada, Boralıoğlu’nun romanlarında kimliğin sabit bir yapıdan ziyade sürekli dönüşen ve kırılgan bir süreç olarak kurgulandığı; yabancılaşmanın ise bireyin beden, mekân ve toplumsal hafıza ile kurduğu ilişkilerdeki kopuşlar üzerinden görünürlük kazandığı ortaya konmuştur. Ayrıca yazarın modern bireyin içsel çatışmalarını ve varoluşsal gerilimlerini kendine özgü bir dil ve anlatım tekniğiyle ele aldığı görülmektedir.; ABSTRACT: Modernization, while transforming social structures, is a process that profoundly affects an individual's perception of identity and cultural world. With the weakening of traditional ties, identity structures based on family, religion, and tradition have dissolved; individuals have been faced with the necessity of reconstructing their identities. This situation has paved the way for experiences such as alienation, othering, and identity crisis in the individual's inner world. This study examines the effects of the modernization process on the individual through the novels of Gaye Boralıoğlu, within the framework of the concepts of identity and alienation. Based on a qualitative research design and document analysis method, the study reveals that in Boralıoğlu's novels, identity is constructed not as a fixed structure but as a constantly transforming and fragile process; and alienation becomes visible through the ruptures in the individual's relationships with their body, space, and social memory. Furthermore, it is observed that the author addresses the internal conflicts and existential tensions of the modern individual with her unique language and narrative technique. 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6444 Ümmî Sinan Divanı’nda Nuranî ve Zulmanî Perdeler DOĞAN, Çağrı ÖZET: Bu tez çalışması, XVII. yüzyıl mutasavvıf şairlerinden Ümmî Sinan’ın Divan’ında yer alan “zulmanî perde” ve “nuranî perde”leri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, “perde” kavramının yanı sıra engelleyici nitelikte olan ve terk edilmesi gereken hâl ve davranışları ifade eden kavramlar Ümmî Sinan Divanı’nda taranmıştır. Tespit edilen beyit ve bentler, nitel araştırma yöntemlerinden şerh yöntemi kullanılarak metnin bağlamı dikkate alınmak suretiyle yorumlanmıştır. Perde ve perdeyle ilişkili kavramların Divan’da yoğun ve zengin bir bağlam içerisinde ele alınması, söz konusu konunun tez konusu olarak belirlenmesinde etkili olmuştur. Divan’da tespit edilen nuranî perdelerin (tecelli, âlem, cennet, gönül, ruh, izzet, kavuşma şarabı, zikir vb.) mahiyet itibarıyla ruhani, kaynak bakımından ilahî nitelikte olduğu; olumlu durumları ifade ettiği ve kalpte manevi bir lezzet meydana getirdiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte nuranî perdelerin zikir, riyazet ve nafile ibadetler vasıtasıyla aşılabildiği sonucuna ulaşılmıştır. Zulmanî perdelerin (ibadetten ötürü gururlanmak, zahit aklı, benlik, gaflet, zulmet, nefis, riya, hırs, cehalet, dünya, mâsivâ vb.) ise mahiyet itibarıyla maddi, kaynak bakımından nefsî olduğu ve kişide pişmanlık duygusu meydana getirdiği görülmüştür. Bu perdelerin aşılmasının ise tövbe ve istiğfar yoluyla mümkün olduğu anlaşılmıştır. Bu tematik çalışmadan hareketle, Ümmî Sinan Divanı başta olmak üzere diğer tasavvufi divanlar üzerine kavramsal ve tematik çalışmaların yapılmasının alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir.; ABSTRACT: This thesis aims to examine the “dark veils” (zulmānī perde) and “luminous veils” (nūrānī perde) found in the Divan of Ümmî Sinan, one of the Sufi poets of the seventeenth century. In this regard, in addition to the concept of “veil” (perde), concepts that have an obstructive nature and refer to states and behaviors that should be abandoned were identified and examined in Ümmî Sinan Divanı. The identified couplets and stanzas were interpreted within their textual context using the commentary method (şerh), one of the qualitative research methods. The fact that the concept of veil and related concepts are addressed extensively and within a rich context in the Divan played a significant role in selecting this subject as the focus of the thesis. It was determined that the luminous veils identified in the Divan (theophany, universe, paradise, heart, spirit, glory, wine of union, remembrance [dhikr], etc.) are spiritual in nature and divine in origin; that they represent positive states and generate a spiritual pleasure in the heart. Furthermore, it was concluded that luminous veils can be overcome through remembrance (dhikr), spiritual discipline (riyāḍa), and supererogatory acts of worship. In contrast, the dark veils identified in the Divan (pride arising from worship, the ascetic intellect, selfhood, heedlessness, darkness, the carnal self, hypocrisy, greed, ignorance, the world, māsivā, etc.) are material in nature and originate from the carnal self, and they evoke a feeling of remorse in the individual. It was understood that these veils can be overcome through repentance (tawba) and seeking forgiveness (istighfār). Based on this thematic study, it is considered that conducting conceptual and thematic studies on Sufi divans, particularly Ümmî Sinan Divanı, as well as on other Sufi divans, would contribute to the field 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6442 Sevim Asımgil’in Romanlarının Tematik Yönden İncelenmesi ERSİN, Gül ÖZET: İslami roman yazarlarından Sevim Asımgil, 2000’li yılların başına kadar devam eden yazarlık hayatı boyunca on yedi roman kaleme almıştır. İslami roman anlayışını benimseyen yazar, edebiyatı yalnızca bir eğlence ve boş zaman geçirme etkinliği olarak görmemiş; eserlerinde kurguladığı idealist karakterler aracılığıyla okurlarını İslami değerler doğrultusunda bilinçlendirmeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, Sevim Asımgil’in romanlarında ele alınan temaları ve bu temaların işleniş biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda doküman analizi tekniği kullanılarak yürütülen çalışmada, yazarın romanlarında şu on iki temel temanın öne çıktığı tespit edilmiştir: “arkadaş seçimi”, “ölüm”, “yozlaşma”, “popüler kültür eleştirisi”, “feminizm eleştirisi”, “hidayete erme”, “aşk”, “evlilik”, “kadınların eğitimi ile çalışma hayatı”, “inanç temelli aile içi çatışma”, “ideal ebeveynlik ve çocuk yetiştirme” ve “İslami düğün anlayışı”. Yazarın romanları, ele alınan temalar aracılığıyla eğitici ve yönlendirici bir işlev üstlenmekte; modernleşme sürecinde sosyal ve kültürel yapıda meydana gelen dönüşümlerin yol açtığı sorunlara İslam dininin öğretileri doğrultusunda çeşitli çözüm önerileri sunmaktadır. Kadın kimliğini eserlerine yansıtan Asımgil, kadın meselelerine de özel bir önem vermektedir. İslami öğretileri aktarma amacı taşıyan romanları aracılığıyla farklı yaş gruplarından okurların İslami değerleri benimsemelerini ve bu değerleri yaşamlarında sürdürmelerini amaçlamaktadır.; ABSTRACT: Sevim Asımgil, an Islamic novelist, wrote seventeen novels throughout her writing career, which continued until the early 2000s. Adopting an Islamic novel approach, the author did not view literature merely as entertainment or leisure activity; through the idealistic characters she created in her works, she aimed to raise awareness among her readers in accordance with Islamic values. This study aims to examine the themes addressed in Sevim Asımgil's novels and the ways in which these themes are treated. Conducted using document analysis techniques within a qualitative research approach, the study identified twelve main themes that stand out in the author's novels: "choosing friends," "death," "corruption," "critique of popular culture," "critique of feminism," "conversion," "love," "marriage," "women's education and working life," "faith-based family conflict," "ideal parenting and child-rearing," and "Islamic wedding concepts." The author's novels, through the themes they address, assume an educational and guiding function; they offer various solutions to the problems caused by the transformations in the social and cultural structure during the modernization process, in accordance with the teachings of Islam. Asımgil, who reflects female identity in her works, also places special emphasis on women's issues. Through her novels, which aim to convey Islamic teachings, she seeks to encourage readers of different age groups to embrace Islamic values and to continue living by them in their lives. 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6368 Mehmed Ali Hilmi Dedebaba’nın Dîvânı YAKIŞIR, Akif ÖZET: Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Bektaşiliğin-Balım Sultan tarafından kurulduğu söylenen Babağan kolunun 19. yy’deki en ünlü Dedebabasıdır. İlk eğitimini ailesinden almış, devamında annesi ve babası izinden giderek Aşçı Ali Baba’nın rehberliğinde Merdivenköy Şahkulu Sultan Dergâhı postnişini büyük Hacı Hasan Baba’ya intisab ederek henüz 14 yaşındayken Bektaşiliğe girmiştir. Bektaşilikte en yüksek derece olan Dedebabalığa yükselmiştir. Hilmi Dedebaba’nın incelediğimiz divanın yanında Kaşifü’l Reddiyesi ve Erkamname adlı eserleri vardır. Bu eserler kısaca tanıtıldı. Hilmi Dedebaba Divanı’nı incelerken evvela Bektaşilik nedir sorusuna cevap verildi. Hilmi Dedebaba’nın eserleri kısaca tanıtıldı. Divan, incelenirken elde edilen iki nüsha dikkate alınarak hazırlandı. Şiirlerinde Hilmi ve Hilmi Dedebaba mahlaslarını kullanan şair Niyazi Mısri ve Turabi’den etkilenmiştir. Divanda Turabi için yazdığı bir şiiri de var. Mehmet Ali Hilmi Dedebaba şiirlerinde ayet ve hadisler bir bütün olarak verilmeyip metinde bir bölümü verilmememiş ve kafiyeye uygun olarak bölümler halinde alıntı yapılmıştır. Yazar vezin konusunda başarılı sayılamaz. Zira birçok şiirinde vezin kusurludur. Bunun yanında şair vezne uydurmak için Arapça kelimeleri “Hızır, Kudüs” örneklerinde olduğu gibi Türkçe okumuş Yine Türkçe kelimeleri “N’ eyleyeyim, n’ ola” şeklinde kısaltarak vezne uydurmaya çalışmıştır. Divandaki 347 şiirden 3’ü kasidedir. Bu kasidelerinde kasidenin tüm bölümleri yoktur. Kısacası birçok mutasavvıf gibi Hilmi Dede de şekli manaya feda etmiştir. Divanı muhteva olarak dini ve tasavvufi olarak inceledik. Divandaki ayet ve hadisler tespit edilerek ayet ve hadis metinleri tam yazılarak mealleri verildi. Bektaşi olan şair şiirlerinde ehl-i beyt ve 12 imama çokça yer vermiştir. Ehl-i beyt ve 12 imam hakkında bilgi verilerek ilgili beyitler verilmiştir. Hilmi Dedebaba’nın Dîvânı üzerinde yapılacak çalışmalara kolaylık sağlaması temennisiyle divanın sonuna indeks eklendi.; ABSTRACT: Mehmed Ali Hilmi Dedebaba is the 19th century’s most popular Dedebaba of the Bektashi order and its practice’s Babagan branch wich is said found by Balım Sultan. He had his first education from family environment, then like his father and mother under the guıdance of Cook Ali Baba he joined Merdıvenköy Şahkulu Sultan Dervish Lodge Sheikh Hacı Hasan Baba he entered Bektashi order and practice only just at the age of 14. He promoted to the highest degree of Bektashi order and practise Dedebaba. Beside the collection of poems that we examind he has essays called Kaşiful Esrar Reddiyesi. Before examining Hilmi Dedebaba’s Divan firstly it was tried to answer what Bektashi order and practise is. His essays were shortly introduced. While the Divan the optainedtwo vowmes were considered while the Divan was examined. The poet who used Hilmi and Hilmi Baba nicknames was effected by Turabi. He has a poem he wrote for Turabi in his Divan. In Mehmet Ali Dedebaba poems the verses and hadiths are not given entirely some parts of them are given and adapted to the rhythm in poems. The writer is not supposed successful even it can be said that he is unsuccessful. Because rhythem is troublesome in his many poems. Beside this to adapt the rhythem he read the Arabic words like Turkish as ‘’Hızır ‘’, ‘’Kudüs’’. Again he abbreviated Turkish words to adapt to the rhythem like ‘N’eyleyeyim, n’ola”. Among 347 poems of collections three of them are eulogy and there aren’t all parts of these qasidas. Shortly like many sufis Hilmi Dedebaba sacrificed meaning to the form. Contently we examined his Divan sufisticly and religiously. Hilmi Dedebaba being aBektashi the poet order and practice gave place to family of prophet and twelve imam very much. By giving information about the family of prophet and twelve imam related couplet were given as samples. An index was attached to the end of collection of poem. 2016-01-01T00:00:00Z