النحو البصري في الجواهر الحسان في تفسير القرآن لعبد الرحمن الثعالبي؛ أصوله ورجاله

Abstract

ملخص الرسالة: تتناول هّذه الرسالة العلمية بعنوان: )ّالنحو اّلبصري فّي اّلجواهر اّلحسان فّي تّفسير اّلقرآن،ّ واصوله وّرجاله( لّلشيخ اّلجليل عّبد اّلرحمن اّلثعالبي اّلمتوفى 578ّ هّجرية .ّ وقد اّستطعنا بّّفضل اّلله تّعالى مّّن تّقديم شّيء عّن رّجالت اّلنحوي وّاصوله وّمسائله مّن -ّ - خلال اّلموارد اّللغوية وّالنحوية وّالأعلام اّلبصريين، كّما جّاء فّي هّذا اّلتفسير، فّتوسعنا فّي اّلحديثّ عن هّذه اّلشؤون مّن خّلال كّتب اّلبصريين لّتوثيق اّلمسائل وّكتب اّلطبقات وّالتراجم عّن هّؤلءّ الأعلام، وّقد تّبيَّّت لّنا أّن اّلنحو اّلبصري قّد اّستحوذ عّلى هّذا اّلتفسير بّشكل خّاص، وّعلى اّلأندلسيينّ بشكل عّام لّأن عّبد اّلرحمن اّلثعالبي مّنهم، وّكانت مّيول اّلمفسر (الثعالبي) مّيول بّصرية فّي تّوجيهّ الآيات نّحويا .ّ وهذا اّلبحث: دّراسة نّظرية لّآراء أّشهر عّلماء اّلنحو اّلبصري، ثّم اّستخراج هّذه اّلآراءّ ودراستها فّي تّفسير (الجواهر اّلحسان) لّعبد اّلرحمن اّلثعالبي .ّ وقد اّستعرضت فّي هّذه اّلدراسة آّراء اّلخليل اّبن أّحمد (ت 578 ه)، وّسيبويهّ ) ت 551 هّ ( ّ والخفش اّلأوسط (ت 558ّ هّ)، وّأبوعبيدة (ت 515ّ ه)، وّالمب رد (ت 547ّ ه)، وّالَّّزَّّجَّّاجّ (ت 653 ه)، (وّأبو اّلبقاء )اّلعكبري (ت 353ّ ه

ÖZET: Şeyh Abdurrahman Alsealibi (ö 875 H) (Elnahu Albasri filcevahir Alhisan fi Tefsiril- kuran, ve Usulihi ve Ricalihi) adlı tez çalışmalarımda Allah’ın lütfü ve yardımıyla bu tefsir eserinde belirtildiği gibi Nahiv, nahiv usulü ve bazı meseleleri ile ilgili lügat, nahiv ve Basra alimlerini içeren önemli konuları ele aldık. Bu konular üzerinde meselelere, Tabakat ve bu Rical hakkında Basralıların eserleri üzerinde geniş çalışlara yaptım. Çalışmalarımda Basra Nahiv alimlerinin özel olarak bu tefsire sahip olurken Endülüs alimleri ise genel bir şekilde ilgi ve alaka gösterdikleri anlaşılmıştır. Çünkü İmam Sealibi onlardandır. Ayetlerin nahiv yönlendirmelerinde, Basra alimlerine göre meyletmişti. Bu araştırmada, Basra’da alimlerin görüşlerini inceleyip, onu Abdurrahman Sealibinin (El-Cevahir El- Hisan) tefsirinde çalışmaktır. Bu çalışmamda, Halil bin Ahmed (ö 175 H), Sibeveyh (ö 180 H), Ahfaş El-Avsat (ö 215 H), Abu Ubeyde ( Ö208 H), Mubarrid ( ö 247 H), Zeccac (ö 316 H) ve Abul Beka El-Ukburi’nin (ö 616 H) görüşlerine yer verdim.

ABSTRACT: This academic paper is entitled “Basri syntax in Jawahir Al-hisan in Qur’an elucidation, its origins and linguists”. It belongs to Abdul-Rahman Al-Tha’alibi who passed away in 875 A.H. Praise be to Allah for His help to make it possible for us to present something about the linguistic and syntactic works of Basra’s linguists. This topic has been described in detail in the frame of Basris’ reliable books for the purpose of being sure about those famous linguists. It seems that the Basri syntax particularly dominates the elucidations of the holy Qur’an and generally the syntax of Andalus, since Al-Tha’alibi was one of them. Hence, the analyst (Al-Tha’alibi) was influenced by Basri syntax in analyzing the topics. Throughout the work we have arrived at some conclusions, which have been mentioned at the end of the paper. This thesis is a hypothetical research for the viewpoint of the most famous syntacticals like basare . Then , choosing and studying them in the contextual analysis of Jawahir Al-hisan in Qur’an elucidation, its origins and linguists”. It belongs to Abdul-Rahman Al-Tha’alibi. I have presented Khalil sibawi , Al-Akhfash , Abu-Obaida , Al- Mubard , Al-Zajaj and Abu-Baqa Al-Akbari's viewpoints as well.