https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1378 Institute of Social Sciences 2026-09-24T11:55:04Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6368 Mehmed Ali Hilmi Dedebaba’nın Dîvânı YAKIŞIR, Akif ÖZET: Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Bektaşiliğin-Balım Sultan tarafından kurulduğu söylenen Babağan kolunun 19. yy’deki en ünlü Dedebabasıdır. İlk eğitimini ailesinden almış, devamında annesi ve babası izinden giderek Aşçı Ali Baba’nın rehberliğinde Merdivenköy Şahkulu Sultan Dergâhı postnişini büyük Hacı Hasan Baba’ya intisab ederek henüz 14 yaşındayken Bektaşiliğe girmiştir. Bektaşilikte en yüksek derece olan Dedebabalığa yükselmiştir. Hilmi Dedebaba’nın incelediğimiz divanın yanında Kaşifü’l Reddiyesi ve Erkamname adlı eserleri vardır. Bu eserler kısaca tanıtıldı. Hilmi Dedebaba Divanı’nı incelerken evvela Bektaşilik nedir sorusuna cevap verildi. Hilmi Dedebaba’nın eserleri kısaca tanıtıldı. Divan, incelenirken elde edilen iki nüsha dikkate alınarak hazırlandı. Şiirlerinde Hilmi ve Hilmi Dedebaba mahlaslarını kullanan şair Niyazi Mısri ve Turabi’den etkilenmiştir. Divanda Turabi için yazdığı bir şiiri de var. Mehmet Ali Hilmi Dedebaba şiirlerinde ayet ve hadisler bir bütün olarak verilmeyip metinde bir bölümü verilmememiş ve kafiyeye uygun olarak bölümler halinde alıntı yapılmıştır. Yazar vezin konusunda başarılı sayılamaz. Zira birçok şiirinde vezin kusurludur. Bunun yanında şair vezne uydurmak için Arapça kelimeleri “Hızır, Kudüs” örneklerinde olduğu gibi Türkçe okumuş Yine Türkçe kelimeleri “N’ eyleyeyim, n’ ola” şeklinde kısaltarak vezne uydurmaya çalışmıştır. Divandaki 347 şiirden 3’ü kasidedir. Bu kasidelerinde kasidenin tüm bölümleri yoktur. Kısacası birçok mutasavvıf gibi Hilmi Dede de şekli manaya feda etmiştir. Divanı muhteva olarak dini ve tasavvufi olarak inceledik. Divandaki ayet ve hadisler tespit edilerek ayet ve hadis metinleri tam yazılarak mealleri verildi. Bektaşi olan şair şiirlerinde ehl-i beyt ve 12 imama çokça yer vermiştir. Ehl-i beyt ve 12 imam hakkında bilgi verilerek ilgili beyitler verilmiştir. Hilmi Dedebaba’nın Dîvânı üzerinde yapılacak çalışmalara kolaylık sağlaması temennisiyle divanın sonuna indeks eklendi.; ABSTRACT: Mehmed Ali Hilmi Dedebaba is the 19th century’s most popular Dedebaba of the Bektashi order and its practice’s Babagan branch wich is said found by Balım Sultan. He had his first education from family environment, then like his father and mother under the guıdance of Cook Ali Baba he joined Merdıvenköy Şahkulu Sultan Dervish Lodge Sheikh Hacı Hasan Baba he entered Bektashi order and practice only just at the age of 14. He promoted to the highest degree of Bektashi order and practise Dedebaba. Beside the collection of poems that we examind he has essays called Kaşiful Esrar Reddiyesi. Before examining Hilmi Dedebaba’s Divan firstly it was tried to answer what Bektashi order and practise is. His essays were shortly introduced. While the Divan the optainedtwo vowmes were considered while the Divan was examined. The poet who used Hilmi and Hilmi Baba nicknames was effected by Turabi. He has a poem he wrote for Turabi in his Divan. In Mehmet Ali Dedebaba poems the verses and hadiths are not given entirely some parts of them are given and adapted to the rhythm in poems. The writer is not supposed successful even it can be said that he is unsuccessful. Because rhythem is troublesome in his many poems. Beside this to adapt the rhythem he read the Arabic words like Turkish as ‘’Hızır ‘’, ‘’Kudüs’’. Again he abbreviated Turkish words to adapt to the rhythem like ‘N’eyleyeyim, n’ola”. Among 347 poems of collections three of them are eulogy and there aren’t all parts of these qasidas. Shortly like many sufis Hilmi Dedebaba sacrificed meaning to the form. Contently we examined his Divan sufisticly and religiously. Hilmi Dedebaba being aBektashi the poet order and practice gave place to family of prophet and twelve imam very much. By giving information about the family of prophet and twelve imam related couplet were given as samples. An index was attached to the end of collection of poem. 2016-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6349 147 Numaralı Mühimme Defterinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (Sayfa Aralığı 311-467) SEVİCİ, Medine ÖZET: Osmanlı Devleti’nde karar organı olan Divân-ı Hümâyûnda alınan kararlar padişah tarafından onaylandıktan sonra, düzenlenen hükümlerin sûretlerinin kaydedildiği defterlere mühimme defteri denilmektedir. Divân-ı Hümâyûnda; siyasi, idari, iktisadi ve sosyal meseleler hakkında birçok konu görüşülerek karara bağlanılır ve bu kararlar mühimme defterlerine kaydedilirdi. Ana kaynak niteliğinde olan mühimme defterlerinde merkez ve taşra teşkilatı hakkında pek çok bilgi bulunmaktadır. Mühimme defterleri dört kısımdan oluşmaktadır. Padişahın payitahtta bulunduğu zamanlarda, vezîriâzam başkanlığındaki divân toplantısında alınan kararların yazıldığı defterlere mühimme defteri denir. Padişah ve sadrazamın aynı anda payitaht dışında bulunduğu zamanlarda rikâb kaymakamının başkanlık yaptığı divânda alınan kararların kaydedildiği defterlere rikâb mühimmesi denilmektedir. Padişah ve sadrazamın aynı anda payitaht dışında bulunduğu zaman onların yerine vekil olarak kaymakamın divâna başkanlık yaptığı ve hükümlerin kaydedildiği defterler kaymakam mühimmesi olarak adlandırılmaktadır. Sadrazam orduyla birlikte serdâr-ı ekrem olarak seferde olduğu zamanlarda toplanan divânda alınan kararların kaydedildiği defterlere de ordu mühimmesi adı verilmiştir. Transkripsiyon ve değerlendirmesini yaptığımız 147 numaralı mühimme defteri, Sultan I. Mahmud dönemine ait bilgileri ihtiva etmektedir. Bu çerçevede defterlerdeki hükümlerden hareketle, Osmanlı Devleti’nin 1739-1741 yılları arasındaki iç ve dış meseleleriyle ilgili farklı alanlarda çok sayıda konu ele alınıp değerlendirilmiştir.; ABSTRACT: The decisions taken in the Divân-ı Hümâyûn, which is the decision organ in the Ottoman Empire, after the approval of the sultan, the books in which copies of the edicts are recorded are called Mühimme Book. Mühimme books are a main source. In Divân-ı Hümâyûn; many subjects were discussed and decisions were taken on issues, including political, administrative, economic and social issues, and these decisions were recorded in the Mühimme books. A large amount of information about the central and provincial governance can be obtained from Mühimme books. There are four types of Mühimme books. Mühimme books consist of four types. When the sultan was capital city, the books in which the decisions taken at the council meeting headed by vezîriâzam were written are called Mühimme books. When the sultan grand vizier are out of in capital city at the same time, the book in which the decisions taken in the court chaired by the governor of rikâb were recorded are called Rikâb Mühimmesi. When the sultan and grand vizier are not in capital city the book, in which the governor preside at divân and provisions are recorded as the governor's Kaymakam Mühimmesi. When grand vizier was on the campaign as Serdârı Ekrem with army, book in which decisions taken in the divân are recorded, is also called Ordu Mühimmesi Mühimme Book No.147, which we have transcribed and evaluated, covers the period of Mahmud I. In this study, besides the information about the Divân-ı Hümâyûn and the evaluation of the Mühimme book, the political events of the period of Mahmud I were tried to be included as well in 1739-1741. In the book we examined in this context, provisions are found about the events that disrupts the peace regarding some complaints of the people, rebellion and banditry activities during reign of Mahmud I. 2022-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6348 النحو البصري في الجواهر الحسان في تفسير القرآن لعبد الرحمن الثعالبي؛ أصوله ورجاله PIROT, Mohammed Rasul ملخص الرسالة: تتناول هّذه الرسالة العلمية بعنوان: )ّالنحو اّلبصري فّي اّلجواهر اّلحسان فّي تّفسير اّلقرآن،ّ واصوله وّرجاله( لّلشيخ اّلجليل عّبد اّلرحمن اّلثعالبي اّلمتوفى 578ّ هّجرية .ّ وقد اّستطعنا بّّفضل اّلله تّعالى مّّن تّقديم شّيء عّن رّجالت اّلنحوي وّاصوله وّمسائله مّن -ّ - خلال اّلموارد اّللغوية وّالنحوية وّالأعلام اّلبصريين، كّما جّاء فّي هّذا اّلتفسير، فّتوسعنا فّي اّلحديثّ عن هّذه اّلشؤون مّن خّلال كّتب اّلبصريين لّتوثيق اّلمسائل وّكتب اّلطبقات وّالتراجم عّن هّؤلءّ الأعلام، وّقد تّبيَّّت لّنا أّن اّلنحو اّلبصري قّد اّستحوذ عّلى هّذا اّلتفسير بّشكل خّاص، وّعلى اّلأندلسيينّ بشكل عّام لّأن عّبد اّلرحمن اّلثعالبي مّنهم، وّكانت مّيول اّلمفسر (الثعالبي) مّيول بّصرية فّي تّوجيهّ الآيات نّحويا .ّ وهذا اّلبحث: دّراسة نّظرية لّآراء أّشهر عّلماء اّلنحو اّلبصري، ثّم اّستخراج هّذه اّلآراءّ ودراستها فّي تّفسير (الجواهر اّلحسان) لّعبد اّلرحمن اّلثعالبي .ّ وقد اّستعرضت فّي هّذه اّلدراسة آّراء اّلخليل اّبن أّحمد (ت 578 ه)، وّسيبويهّ ) ت 551 هّ ( ّ والخفش اّلأوسط (ت 558ّ هّ)، وّأبوعبيدة (ت 515ّ ه)، وّالمب رد (ت 547ّ ه)، وّالَّّزَّّجَّّاجّ (ت 653 ه)، (وّأبو اّلبقاء )اّلعكبري (ت 353ّ ه; ÖZET: Şeyh Abdurrahman Alsealibi (ö 875 H) (Elnahu Albasri filcevahir Alhisan fi Tefsiril- kuran, ve Usulihi ve Ricalihi) adlı tez çalışmalarımda Allah’ın lütfü ve yardımıyla bu tefsir eserinde belirtildiği gibi Nahiv, nahiv usulü ve bazı meseleleri ile ilgili lügat, nahiv ve Basra alimlerini içeren önemli konuları ele aldık. Bu konular üzerinde meselelere, Tabakat ve bu Rical hakkında Basralıların eserleri üzerinde geniş çalışlara yaptım. Çalışmalarımda Basra Nahiv alimlerinin özel olarak bu tefsire sahip olurken Endülüs alimleri ise genel bir şekilde ilgi ve alaka gösterdikleri anlaşılmıştır. Çünkü İmam Sealibi onlardandır. Ayetlerin nahiv yönlendirmelerinde, Basra alimlerine göre meyletmişti. Bu araştırmada, Basra’da alimlerin görüşlerini inceleyip, onu Abdurrahman Sealibinin (El-Cevahir El- Hisan) tefsirinde çalışmaktır. Bu çalışmamda, Halil bin Ahmed (ö 175 H), Sibeveyh (ö 180 H), Ahfaş El-Avsat (ö 215 H), Abu Ubeyde ( Ö208 H), Mubarrid ( ö 247 H), Zeccac (ö 316 H) ve Abul Beka El-Ukburi’nin (ö 616 H) görüşlerine yer verdim.; ABSTRACT: This academic paper is entitled “Basri syntax in Jawahir Al-hisan in Qur’an elucidation, its origins and linguists”. It belongs to Abdul-Rahman Al-Tha’alibi who passed away in 875 A.H. Praise be to Allah for His help to make it possible for us to present something about the linguistic and syntactic works of Basra’s linguists. This topic has been described in detail in the frame of Basris’ reliable books for the purpose of being sure about those famous linguists. It seems that the Basri syntax particularly dominates the elucidations of the holy Qur’an and generally the syntax of Andalus, since Al-Tha’alibi was one of them. Hence, the analyst (Al-Tha’alibi) was influenced by Basri syntax in analyzing the topics. Throughout the work we have arrived at some conclusions, which have been mentioned at the end of the paper. This thesis is a hypothetical research for the viewpoint of the most famous syntacticals like basare . Then , choosing and studying them in the contextual analysis of Jawahir Al-hisan in Qur’an elucidation, its origins and linguists”. It belongs to Abdul-Rahman Al-Tha’alibi. I have presented Khalil sibawi , Al-Akhfash , Abu-Obaida , Al- Mubard , Al-Zajaj and Abu-Baqa Al-Akbari's viewpoints as well. 2016-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6337 نقد أهل السنة على المعتزلة في مسئلة الشفاعة JAMEEL, Mujahid Tahseen ÖZET: Şefaat, gerek geçmişte gerek günümüzde Müslümanların tartıştıkları en önemli konulardan biridir. Mu‘tezile, büyük günah işleyenler hakkında şefaatin söz konusu olmadığını onun yalnızca fasık olmayan ve tövbe eden müminler için geçerli olduğunu söylemişlerdir. Onlara göre şefaatin fasıklar için söz konusu olması, onların beş temel ilkesinden biri olan va’d ve vaid prensibi ile bağdaşmamaktadır. Dolayısıyla Mu‘tezile’ye göre şefaat, sevaba müstehak olan müminlerden başkası için uygun olmaz. Bu durumda şefaat, sevabın artırılması ve derecelerin yükseltilmesi ile ilgilidir. Büyük günah işleyen ve tövbe etmeden ölenler ise sonsuza dek cehennem ateşinde kalacaklardır. Ehl-i Sünnet ise Mu’tezile’nin şefaat konusundaki yaklaşımını reddederek onun sekiz kısmını kabul ederler. Bu kısımlardan biri de büyük günah işleyene yapılan şefaattir. Bu çalışmamızda önce şefaat konusunda Mutezile ile Ehl-Sünnettin delilerini daha sonra aklî ve naklî delillerle Ehl-i Sünnet’in Mutezile’ye eleştirisini ele aldık.; ABSTRACT: Intercession is one of the most important issues that Muslims have dis-cussed both in the past and today. In al- Mu`tazilas opinion the intercession is: They deny the intercession for sinners and they limit it to repentant of the believers not sinners. Since calling for intercession for sinners in thir opinion is not consistent with their principles. As stated by al-Mu`tazilas, the intercession cannot be applied ex-cept on the believers who deserve reward. Intercession is related to the promo-tion of the believers and reward them but the sinners who die without repent are excluded from the intercession and this matches with their doctrine in an immortality of in all its 8 types including intercession for sinners from nation of Mohammed, peace be upon him and responded to al-Mu`tazilas, denying his viewpoint. In this study, we first examine about Muthile and Ahl-Sunnah and then we discussed the criticism of the Ahl al-Sunnah's Mutezile by reason and transfer proofs. 2017-01-01T00:00:00Z