Institute of Living Languages https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1391 2026-09-29T19:00:41Z 2026-09-29T19:00:41Z DOLGUN, Rıdvan https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6385 2026-09-28T08:04:24Z 2015-01-01T00:00:00Z

Mintiqaya Dareheni̇-Zikte de Termê Hacetan û Manayanê Hacetanê ke Cuya Rojane de Şuxulyenê DOLGUN, Rıdvan KILMVATE: Nameyê ina xebata ma mintiqaya Dareheni-Zıkte de termê hacetan û manayanê hacatanê ke cuya rojane de. İna xebata ma hem pê ziwanê Zazakî nusîyaya hem zî kulturê Zazayan ser o ameya viraştiş. Ma semedê ina xebata ke xebatêka warî ya ma dormalê Darahenî di zaf dewan ra gerayî. Qiseykerdişê şarî ser o vindertî. Ma gueş na şarî ser, yîn vat ma zî nuşt. Û dima termî ke tespît kerdî, ma hemi ardî pîser. Eg ma ay raşt vaji, Zazakî ha hedî-hedî bena vînd. Eg Zazayî her ca di pê ziwanê xu qisey bikêrê, binusê û biwûnê, ziwanê yîn vîndî nîbeno. In semed ra ma waşt ke ma qey ziwanê xu yew xebat virazi. Ma dew bi dew, keye bi keye gerayî. Malzemeyî ke dewun û keyeyun di bibî ma resimê yîn antî u nameyê yîn nuştî. Zemanê verî di hacetê yîn çita b¬¬î û pê se kerdêne? Çita werdêne? Cilê yîn çita bî? Edetê yîn çita bî? Wiriştiş yîn û runiştişê yîn senîn bi? Kayê yîn çita bî? Kalan û pîran ra ma pêrsa, yîn vatî û ma zî vateyê yîn nuştî.; ÖZET: İnsanları bir arada tutan, onu ulus yapan en önemli faktörlerden birisi de şüphesiz konuştukları dildir. Bir dilin devamlılığı o dili kullanılması ile sağlanabilir. Dünyada konuşulmadığı için kaybolmuş veya kaybolma tehlikesi altında yüzlerce dil bulunmaktadır. Gerek kullanımı az olması gerekse teknolojideki gelişmelere paralel olarak gündelik hayatta kullanılan birçok terimler unutulmuş veya unutulmaya yüz tutmuştur. Bu durum birçok dilde olduğu gibi Zaza dilinde de kendini göstermektedir. Bu çalışmamızda Bingöl’ün Genç ilçesine bağlı Zıkte yöresinde günlük hayatta kullanılan araç-gereçlerle ilgili terimler ve bu terimlere ait anlamları ele almaya çalıştık. Bu çalışmamızı yaparken Zıkte bölgesinde alan çalışması yaparak bölgede bulunan köylere giderek oradaki yaşlı ve diğer dillerden daha az etkilenmiş kişiler ile görüşmeye gayret ettik. Çalışma esnasında Genç yöresinin Zıkte bölgesinde eski zamanlarda insanların gündelik hayatın bütün alanlarında kullandıkları aletler ile ilgili terimler tespit ederek kayıt altına almaya çalıştık. Bu terimleri kayda alırken aynı zamanda bu aletler ile ilgili izahatlar ve yaşanmış anılar da görüşmeler esnasında kayıt ettik. Kaydettiğimiz bu terimleri daha sonra tasnif ederek kayda aldığımız izahatlar ve hatıralarla birlikte yazıya aktardık. Çalışma esnasında aynı bölge terimlerin kullanımı değişebildiği ve gün geçtikçe teknolojininde gelişmesiyle kullanılan bazı aletlerin yok olduğu ve yok olan bu aletlerle beraber aletlere ait isimlerinde zamanla kaybolup unutulduğunu gözlemledik. Yaptığımız bu çalışmayla imkânlar dâhilinde ilgili alanda terimler toplayarak kayda almaya ve Zaza dilinin unutulmaması için bir nebzede olsa katkı sağlamaya çalıştık.; ABSTRACT: The name of this study “Genç Zıkte Region, the terms and their meanings related with the equipment used in daily life.”. Our study comes out over Zaza Language. If language study gathers something happens. It is a shame that a man who stays at home says`Our language has been disappearing. He speaks a different language outside and then he comes and says” It is disappearing.” It is not important to be without Zazaki is spoken, written and read. Actually Zazaki is about to disappear in times. I discovered a way for this problem. I wondered village by village, home by home. I asked to old people and grandparents and they answered. I wrote their words. We wrote what we found in villages and at vilagers homes. We took photos. We went to fields, Rivers, behind of arcs and barns. We wanted to learn what their tools, clothes, games and customs were in ancient times, what they were doing and eating and how their culture was. In my thesis I wanted to find anwers for these questions. I sometimes travelled and saw their residences. Zazaki people know themselves very well. The person who knows himself is happy. Now the area is a little calm. I sometimes collected the names and sometimes I collected photoraphs together. My idea is that the more we are interested in this event the beter it will be. I travelled a lot of villages for my study. They are Surekli, Caytepe, Kılıçlı, Dilektasi, Gorsi, Tuyern, Koçsırti, Sernan, Xîlbasu, Nedarun, Xosek, Canakcı, Yıgıtbası, Aydınlı, Derebueyt, Baıgoze, Asksuer, Cevırme, Ver Kı Kal, Vartax and Cotla Villages. The people in these villages told and we collected. These are the villages of Genc. I gave importance to Zazaki language of Genc. I travelled around Genc, pointed out the spêeches and listened to the words. They told. I wrote.

2015-01-01T00:00:00Z DELİKAYA, Ömer https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6380 2026-09-25T11:55:39Z 2016-01-01T00:00:00Z

Peyvsazî di Kurmancî de: Nêrîneke Gıştî DELİKAYA, Ömer ÖZET: Bu çalışmanın amacı Kurmancî'de kelime yapım metodlarını incelemek ve dilin üretkenliği hakkında genel bir bakış açısı sunmaktır. Bu amaçla sözcüğü ve onu oluşturan daha küçük yapıları, sözcüklerin yapım süreçlerini ve sözcük yapımında farklı yolların üretimsel biçimbilimdeki rollerini incelemektedir. Kelime yapım yolları bir dilde kelimelerin hangi aşamalardan geçerek oluştuklarını araştırır. Tezin ilk bölümünde, biçimbilimin temel yapı taşları sayılan sözcük ve biçimbirimin tanımları, sözcük ve biçimbirim çeşitlerinin de yer aldığı bir genel çerçevede sunulmaktadır. Tezin ikinci bölümünde, Kürtçe'deki sözcük yapım süreçleriyle ilgili çalışmalara değinildikten ve sözcük yapım süreçinin kapsamı irdelendikten sonra birleşme, türetme, evrişim/fonksiyon değiştirme, kırpma, ödünçleme, karma, ikileme, uydurma ve benzeri metodlara değininilmiş ve mümkün oldukça her biri örneklendirilmiştir. Ayrıca bu çalışmada bir tablo şeklinde Kurmancî'deki ardıllar sıralanmış ve bazıları fonksiyon ve kelimeye kattıkları anlam bakımından incelenmiştir.; ABSTRACT: The aim of this study is to investigate word formation process in Kurmanji Kurdish and provide a general viewpoint related to productivity of the Kurdish language. The thesis is aimed at studying the notion of word and its smaller units, word formation process, role of different procedures of word-formation in derivational morphology. Word-formation is about how words of a language created. In the first chapter, as basic units of morphology, word and morpheme definitions broadly presented within a general framework of types of morphemes and words. In the second chapter after mentioning studies regarding word-formation in Kurdish and scope of word formation, it deals with processes of word formation such as compounding, derivation, conversion, blending, acronyms, reduplication, coinage and etc. Moreover, a list of suffixes of Kurmanji and functions and meanings they gave to the words is presented in this work.

2016-01-01T00:00:00Z BAYKAL, Nimet https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6213 2026-07-06T12:19:28Z 2017-01-01T00:00:00Z

Sa'di Şirâzi'nin Gülüstan'nındaki Bazı Hikayelere Benzeyen Kürtçe Masallar BAYKAL, Nimet ÖZET: Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; Masal nedir? Masalın kaynakları, çeşitleri ve bölümleri hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde; Şeyh Sa‟di-yi Şirazî‟nin hayatı eserleri ve özellikle Gülistan adlı eserini telif etme sebebi hakkında bilgi verilmektedir. Üçüncü bölümde ise Gülistan kitabında geçen bazı hikâyeler ile Kürtçe olan bazı masalların zaman, mekan, alan, verilmek istenen mesaj, kahramanları ve hikaye ile masalın son olarak değerlendirmeleri açısından ele alarak bazı örnekler ile benzerlikleri ortaya koyulmuştur. Özetle bu çalışma aynı hassasiyet ve endişelere sahip yüzyıllardır kardeşçe iç içe yaşamış bir birinden çok şey almış ve etkilenmiş Farsça ve Kürtçe hikaye ile masallarının benzerliklerini konu almıştır.; KURTE: Ev xebat ji sê beşan pêk tê. Di beşa yekem de; di derbarê çîrok çiye? Çavkanîyên çîrokê, cûre û beşên çîrokê de agahî tê dayîn. Di beşa dûyem de; di derbarê jiyana Şeyh Sa‟di-yi Şirazi, berhemên wî û bi taybet sedema nîvîsandina Gülistanê de agahî tênê dayîn. Di beşa sêyem de; di derbarê hinek çîrokên xweş yên di Gülistanê de û yên di Kurdî de dişibin van çîrokên ji aliyê dem, cîh, peyam, leheng û hwd. De tên nixandin û di derbarê aliyên dişibin hevûdin agahî hatiye dayîn. Bi kurtasî vê xebatê mijara xwe ji du gelên ku bi sedan salane di nava hevûdin de jiyane û bandor li hev kirine ango mijara xwe ji çiroken bi Farisî û Kurdî girtiye.; ABSTRACT: This work consist of three parts. İn the first part; what is story? Storys sourch, research, kinds and the part of story. İn the second part; it is given information about the run of Şeyh Sa‟di-yi Şirâzî lived with literary and political condition. İn the third part; I found same beautuful stories are also plenty of kurdish found in the book of the GÜLİSTAN and when some of the storys is similir space, to be given the message, heroes and evaluations by taking the pain similarities were revealed. This study summarizes the same sensitivity and concern for fraternal sincere are having I think the century had lived by issues similiraties tale with many things and influenced by Persian and Kurdish story had taken on a covenant.

2017-01-01T00:00:00Z BİRİCİK, Maşide https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6205 2026-07-06T05:48:45Z 2019-01-01T00:00:00Z

Zazaca Ses Değişimleri (Xelifon, Az, Dewa Deri, Paxê Havigi, Eğil ‘Merkez’, Hasno) BİRİCİK, Maşide ÖZET: Bu çalışmada Zaza dilinin morfolojisi, sentaksı, semantiği vb. alanlarına girmeden sadece fonolojik değişimlerini ele almaya çalıştık. Fonolojik değişimler, aşağıda adları verilen ağızlar özelinde incelenmiştir. Bu ağızlar şöyledir: Tunceli merkeze bağlı köylerden Paxê Havigi köyü, Bingöl Karlıova ilçesine bağlı Xelifon (Halifan) köyü, Bingöl merkeze bağlı Az köyü (Üç Yaka), Eğil merkez bölgesi, Diyarbakır Çermiğe bağlı Ḥasno (Bademli) köyü, Sivas‟ın Kangal ilçesine bağlı Dewa Deri (Dere Köyü) köyüdür. Diğer taraftan bütün bu ağızlardan her birinin hangi lehçeye dâhil olduğunu tablolarda ve metin içerisinde belirttik. Ayrıca fonolojik değişimleri incelerken ağızları sözcük türleri (isim, sıfat, zamir, zarf, edat ve bağlaç) bakımından da sınıflandırdık. Fonolojik değişimlere geçmeden evvel Zazaca hakkında etraflıca bir bilgi vermek istedik. Bu sebeple öncelikle genel kavramların tanımı ve bunlara dair aydınlatıcı bilgiler sonrasında da Zazacanın genel yapısı, dil ailesi, dil tarihi, konuĢulduğu coğrafyalar ve diğer diller arasındaki konumu ile ilgili bilgiler verdik.; ABSTRACT: In this study, it is aimed to investigate only the phonological changes in Zazaki, excluding the morpohological, semantic, sentactic changes of that language. These pholonogical changes are examined over the accents, including the village of Paxê Havigi, one of the central villages of Tunceli, the village of Xelifon (Halifan), which is the one of the villages of the town of Karlıova in the province of Bingöl, the village of Az (üç Yaka), the central district of Eğil, The village of Ḥasno (Bademli), which is in Diyarbakır-Çermiğ, the village of Dewa Deri (Dere Köyü), which is the village of the town of Kangal of the province of Sivas. On the other hand, we have tried to indicate in this text and on the tables to which dialects every one of these accents are belong. While we studied the phonological changes, we also classified the accents according to Word classes (noun, adjective, pronoun, adverb, preposition, conjunction.) Before we focused on the phonological changes, we intended to inform about Zazaki language in detail. That is why we primarily elaborated on the definitions of the general concepts and tried to give enlightening information related to these concepts, secondly, on the structure of the language of Zazaki, its language family, history of lanuguage, the places where it is spoken, and its position among the other world languages.

2019-01-01T00:00:00Z