İslam Kültürünün Modernist İngiliz Yazarlar Üzerindeki Etkisi Ulysses, Çorak Ülke ve Mrs. Dalloway

Abstract

ÖZET: Bu çalışma, İslam düşüncesi ile edebi modernizm arasındaki tarihsel, entelektüel ve manevi ilişkileri inceleyerek, modernist İngilizce edebiyatta İslam kültürünün etkisini ve varlığını derinlemesine analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, kültürel değişim, çeviri, Oryantalizm, sömürgeci karşılaşmalar ve karşılaştırmalı din düşüncesi yoluyla İslam kültürü, felsefesi, teolojisi ve maneviyatının Avrupa ve İngiliz entelektüel bağlamlarında nasıl yer edindiğini incelemektedir. Analiz, James Joyce’un Ulysses, T. S. Eliot’un Çorak Ülke ve Virginia Woolf’un Mrs. Dalloway adlı eserlerine odaklanmaktadır. Bu edebi eserler, temaları, anlatı yapıları ve modern deneyimin betimlenişi içinde İslami kültürel unsurların, dini fikirlerin, Oryantalist temsillerin ve manevi kavramların ortaya çıktığı farklı yolları belirlemek amacıyla incelenmektedir. Kimlik, parçalanma, ölümlülük, maneviyat, kültürel çoğulculuk ve anlam arayışı konularına özel önem verilmektedir. Çalışma ayrıca, tüm Doğu veya Avrupa dışı unsurları doğrudan İslami etkinin kanıtı olarak değerlendirmekten kaçınmak amacıyla, doğrudan İslami atıflar, aracılı kültürel etki, Oryantalist temsiller ve karşılaştırmalı felsefi ya da mistik yankılar arasında ayrım yapmaktadır. Bulgular, İslam kültürüyle olan ilişkinin bu üç yazar arasında farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır: Joyce en açık ve net İslam referanslarını sunarken, Eliot karşılaştırmalı dini ve felsefi yorumlar için daha geniş imkânlar sunmaktadır; Woolf’un eserleri ise imparatorluk kültürel arabuluculuğu ve olası Sufi yankıları ile daha yakından ilişkilidir. Bu farklı etkileşim biçimlerini inceleyerek, araştırma modernizmi kültürlerarası ve ulusötesi bir edebi hareket olarak daha geniş bir şekilde anlamaya katkıda bulunur ve modernist edebiyatın geliştiği daha geniş entelektüel ortamda İslam kültürünün önemini ortaya koyar.

ABSTRACT: This study aims to provide an in-depth analysis of the influence and presence of Islamic culture in modernist English-language literature by examining the historical, intellectual, and spiritual relationships between Islamic thought and literary modernism. The research explores how Islamic culture, philosophy, theology, and spirituality became available within European and British intellectual contexts through cultural exchange, translation, Orientalism, imperial encounters, and comparative religious thought. The analysis focuses on James Joyce’s Ulysses, T. S. Eliot’s The Waste Land, and Virginia Woolf’s Mrs. Dalloway. These literary works are examined to identify the different ways in which Islamic cultural elements, religious ideas, Oriental representations, and spiritual concepts appear within their themes, narrative structures, and representations of modern experience. Particular attention is given to questions of identity, fragmentation, mortality, spirituality, cultural plurality, and the search for meaning. The study also distinguishes between direct Islamic reference, mediated cultural influence, Orientalist representation, and comparative philosophical or mystical resonance in order to avoid treating all Eastern or non-European elements as evidence of direct Islamic influence. The findings indicate that the relationship with Islamic culture differs among the three writers: Joyce provides the clearest explicit Islamic references, Eliot offers broader possibilities for comparative religious and philosophical interpretation, while Woolf’s work is more closely associated with imperial cultural mediation and possible Sufi resonance. By examining these different forms of engagement, the research contributes to a broader understanding of modernism as an intercultural and transnational literary movement and demonstrates the importance of Islamic culture within the wider intellectual environment in which modernist literature developed.