Institute of Living Languages https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1391 2026-10-19T21:41:58Z 2026-10-19T21:41:58Z DİLEKCİ, Kader https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6428 2026-10-19T11:50:52Z 2026-01-01T00:00:00Z

Goreyê İndeksê Motif ê Stith Thompsoni Tehlilê Estanıkanê Siwan DİLEKCİ, Kader XULASA: Ina xebat, estanıkanê mıntıqayê Siwan ê qezaya Çoligi Darayeni ser biya. Ina xebat dı, behsê estanık u motif biyo u estanıkan dı kam yo motif esti ey belı biyi. Kam estanık zan o, ma cuwaver ê belı kerdi; mıntıqayê Siwan dı, çarçoweyê xebatê saha dı, ma dewan u mehlayan ra ıni estanıkan qeyd kerdi. Qeydkerdış ra pê ıni estanıkan ma goşdari kerdi u ma nuşti. Ey extiyar ki dewan ra vejiyayi, ma inan ra zi vengi waşti u ma nuşti. Nuştışê qeydê vengan ra pê ma motifi tehlil kerdi. Xebat dı 36 estanıki ki ıno mıntıqa ra aridıyayi, hetê motifan ra goreyê tesnifê Stith Thompsoni tehlil biyi. Ma teyna extiyaran ra nê, cıwanan ra zi estanıki gıroti. Labelê eyi ki cıwani u Tırki zani, miyanê estanıkan dı zi hina zaf kelimeyi Tırki şuxulnayi. Ê extiyari ki Tırki nizani, estanıki bı temami Zazaki vati u estanıkanê inan dı Tırki ya çinbi ya zi zaf tay bi. Destpêkerdışê xebat dı verco derheqê Siwani dı melumat diyayo; dıma şexısi ki esasê ına xebat ardo meydan u estanıki vati, derheqê inan dı melumat dıyayo. Qısımê yoyın dı mefhumi estanık u motif ameyi eşkerakerdış; qeydeyêko umumi dı behsê xısusiyetanê estanıkan biyo, ay ra pê zi behsê xısusiyetanê estanıkanê Siwani biyo. Qısımê dıyın dı tehlil u muqayeseyê motifan ameyi rezkerdış. Qısımê hiriyın dı estanıki hetê motifan ra tehlil biyi u motifi ki tesbit biyi ca dıyayo inan. Tiya dı motifi goreyê eserê şınaso pil ê folklori Stith Thompsoni Motif Index of Folk- Literature, tesnif biyi. Qısımê çarın dı zi ca dıyayo metnanê estanıkan.; ÖZET: Bu çalışmada, Bingöl ili Genç ilçesine bağlı Sivan bölgesinin masalları derlenmiştir. Çalışmada masal ve motif kavramları ele alınmış, masallarda hangi motiflerin yer aldığı belirlenmeye çalışılmıştır. Masalların kimler tarafından ve kimlerden derlendiği belirtilmiş; Sivan bölgesinde, çalışmanın saha araştırması kapsamında köy ve mahallelerde masallar kayıt altına alınmıştır. Kayıtların ardından bu masallar dinlenmiş ve yazıya geçirilmiştir. Köyden çıkan yaşlılardan da ses kayıtları alınarak metinler oluşturulmuştur. Ses kayıtlarının yazıya aktarılmasından sonra motifler analiz edilmiştir. Çalışmada, bu bölgeden derlenen 36 masal, Stith Thompson’ın motif tasnifine göre motifler açısından incelenmiştir. Masallar yalnızca yaşlılardan değil, gençlerden de derlenmiştir. Gençlerin Türkçeyi bilmeleri nedeniyle masallarda fazla Türkçe kelime kullanılmıştır. Türkçe bilmeyen yaşlıların anlattığı masallar ise tamamen Zazaca söylenmiş; bu masallarda Türkçe ya hiç kullanılmamış ya da çok az yer almıştır. Çalışmanın giriş bölümünde Sivan hakkında genel bilgiler verilmiş; ardından bu çalışmanın temelini oluşturan, masal anlatan kişiler ve anlattıkları masallar hakkında bilgi sunulmuştur. Birinci bölümde masal ve motif kavramları açıklanmış; genel olarak masalların özellikleri ele alınmış, ardından Sivan masallarının özellikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde motiflerin tahlil ve karşılaştırması yapılmıştır. Üçüncü bölümde masallar motifler açısından incelenmiş, tespit edilen motifler belirtilmiştir. Bu bölümde motifler, folklor araştırmacısı Stith Thompson’ın Motif Index of Folk-Literature adlı eserine göre sınıflandırılmıştır. Dördüncü bölümde ise masal metinlerine yer verilmiştir.; ABSTRACT: In this study, folktales from the Sivan region of Genç district in Bingöl province were collected. The concepts of folktale and motif were discussed, and an attempt was made to identify which motifs appear in the tales. Information was provided about who narrated the tales and from whom they were collected. Within the scope of the field research, folktales were recorded in villages and neighborhoods of the Sivan region. After the recordings, the tales were listened to and transcribed into written form. Texts were created by making audio recordings of elderly narrators who told the tales. After the audio recordings were transcribed, the motifs were analyzed. In the study, 36 folktales collected from this region were examined in terms of motifs according to Stith Thompson’s motif classification. The folktales were collected not only from elderly people but also from younger individuals. Since younger narrators knew Turkish, a greater number of Turkish words were used in the tales they narrated. The tales told by elderly narrators who did not know Turkish were narrated entirely in Zazaki; in these tales, Turkish was either not used at all or used very minimally. In the introduction section of the study, general information about Sivan is provided, followed by information about the narrators and the folktales they told, which constitute the basis of this study. In the first chapter, the concepts of folktales and motif are explained; the general characteristics of folktales are discussed, and then the characteristics of Sivan folktales are examined. In the second chapter, the analysis and comparison of motifs are carried out. In the third chapter, the folktales are examined in terms of motifs, and the identified motifs are presented. In this chapter, the motifs are classified according to Motif Index of Folk-Literature the folklorist Stith Thompson. In the fourth chapter, the folktale texts are presented.

2026-01-01T00:00:00Z KAYA, Serhat https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6416 2026-10-14T07:54:06Z 2022-01-01T00:00:00Z

Lêkolînek Li Ser Radyoşanoyên di Radyoya Rewanê da KAYA, Serhat KURTE: Bi dahêna radyoyê ra gelek bernameyên cur bi cur hatine weşandin û pêwendîyên însan û gelan li dinyayê bi hevdu ra xurttir bûne. Radyo ne tenê di warê agahdarkirin û nûçeya, herwiha di warê wêjeyê da jî gavên xurt avêt û bernameyeke weke radyoşano kir nava lîteratura xwe. Di wêjeya Kurdî da jî gelek weşanên radyoyên curbicur xizmet kirine û zêdetir di warê stranan da bûne dengê çanda Kurdî. Ji wan weşanên radyoyan da yek jî weşanên Radyoya Rewanê ye ku ev weşanên kurmancî ji bo pêşketina lîteratura Kurdî bûn qonaxeke sereke û çand û hunera Kurdî bi saya weşanên radyoyê pêşdatir çû. Di nav bernameyên Radyoya Rewanê da weşanên radyoşanoyan jî cihekî grîng digirt. Şanoyên ku heya niha hatibûn nivîsin an jî radyoşanoyên ku ji nû va dihatin veçêkirin ji bo guhdarên radyoyê li ser mîkrofonê dihatin lîstin. Gelek kedkar û nivîskarên Kafkasyayê di rêya veçêkirin û nivîsîna radyoşanoyan da xebat kirine û ew weşan bi saya wan pêşdatir çûne. Heya roja îroyîn tu xebat li ser radyoşanoyên Radyoya Rewanê nehatibû kirin. Me jî armanc kir wekî lêkolînekî li ser van radyoşanoyan bikin, yên ku di bin tarîyê da mane derxin holê û grîngîya wê nîşanî xwîneran bikin. Ev xebat jî li ser radyoşanoyên ku di Radyoya Rewanê da hatine weşandin lêkolînê dike, yên ku li ser medyayên civakî hatine weşandin bi kurtasî dinirxîne, tesbît dike û bi taybetî jî ji ber hebûna metn û qeyda wan, zêdetir li ser radyoşanoyên bi navên “Bêqelen” û “Destebirak” Radiwest e. Hêvî ew e ku ev xebata yekem a li ser radyoşanoyên Radyoya Rewanê derî li xebatên dîtir veke û ji wan xebatan ra bibe xîmekî.; ÖZET: Radyonun icadıyla birlikte birçok radyo programı yayına girdi ve dünyanın birbiri ile iletişimi daha da güçlendi. Radyo sadece haber ve bilgi verme alanında değil, ayrıca edebiyat alanında da sağlam adımlar attı ve radyo tiyatrosu gibi programları literatürüne ekledi. Kürt edebiyatın da da birçok radyo kürtçe yayınlar yaparak edebiyata hizmetler yapmıştır ve özellikle Kürt ezgileri konusunda Kürt kültürüne katkıda bulunmuşardır. Kafkasya kürtlerinin edebiyatının gelişmesinde de Erivan Radyosunun önemli bir rolü olmuştur ve kürt edebiyat ve kültürü radyo yayınları sayesinde daha da ilerleme kaydetmiştir. Erivan Radyosunun programlarında radyo tiyatrolarının yayınlanması önemli bir yer tutmaktaydı. O güne kadar yazılmış tiyatrolar veya yazılan radyo tiyatroları radyo dinleyicileri için mikrofonda oynanılıyordu. Birçok ünlü Kafkasya yazarı radyo tiyatrosu yazarlığında ve düzenlenmesinde çalışmalar yürütmüş ve onlar sayesinde bu yayınlar daha da ilerlemiştir. Bu çalımada Erivan Radyosunda yayınlanan radyo tiyatroları üzerine araştırma yapmakta, sosyal medyada yayınlanan tiyatroları kısaca değerlendirmekte, tespit etmekte ve özellikle metinlerinin ve kayıtlarının elde edilmesinden dolayı Bêqelen” ve “Destebirak” adlı radyo tiyatroları üzerine derinlemesine durmaktadır. Umud ederiz ki Erivan Radyosu tiyatroları üzerine yazılan bu ilk çalışma gelecek yeni çalışmalara kapı aralar ve o yapılacak çalışmalara bir temel oluşturur.; ABSTRACT: With the invention of the radio, many radio programs were broadcast and the communication of the world with each other became stronger. Radio took solid steps not only in the field of news and information, but also in the field of literature and added programs such as radio theater to its literature. In Kurdish literature, many radios have made services to literature by broadcasting in Kurdish, and they have contributed to Kurdish culture, especially in terms of Kurdish melodies. Yerevan Radio also played an important role in the development of the literature of the Kurds of the Caucasus, and Kurdish literature and culture made further progress thanks to its radio broadcasts. The broadcasting of radio theaters had an important place in the programs of Yerevan Radio. The theaters that were written until that day or the radio theaters that were written were played on the microphone for the radio listeners. Many famous Caucasian writers have worked on radio theater writing and editing, and thanks to them, these publications have progressed further. In this study, he conducts research on the radio theaters broadcast on Yerevan Radio, briefly evaluates and identifies the theaters broadcast on social media, and elaborates on the radio theaters called “Bêqelen” and “Destebirak”, especially due to the acquisition of their texts and recordings. We hope that this first study on Yerevan Radio theaters will open the door to new studies to come and form a basis for those studies.

2022-01-01T00:00:00Z GEZER, Semih https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6415 2026-10-14T07:39:23Z 2015-01-01T00:00:00Z

Dîwana Mela Yasîn Yusrî (Metin û Lêkolîn) GEZER, Semih KURTE: Edebiyata Kurdî ya Klasîk ji serdema Eliyê Herîrî heta sedsala bîst û yekê bi gelek helbestvanan û berhemên wan gihiştiye asteke bilind. Dîwanên ku di vî warî de hatine nivîsandin ji hêla naverok û şeklî ve kevneşopiya nûsîna edebiyata klasîk bi awayekî zelal nişan didin. Mela Yasîn Yusrî, yek ji wan helbestvanên Edebiyata Kurdî ya klasîk e ku di sedsala bistî de bi helbestên xwe yên klasîk di nav alimên medreseyan de hatiye naskirin. Yusrî bi helbestên xwe yên ji hêla edebî ve bi hêz in dide xuyakirin ku wî tradîsyona edebiyata Kurdî ya Klasîk heta serdema jiyaye jî bi awayekî serkeftî domandiye. Me di vê xebata xwe ya li ser Dîwana Mela Yasîn Yusrî de tîpguhêziya metnê kir û helbestên wî nirxandin. Em ji hêla teşeyên nezmê û unsûrên kulturî ve li ser helbestên wî rawestiyan; me di vê xebata xwe de dîsa cih da jiyan û berhemên helbestvan. Armanca me ji vê xebatê ev e ku Mela Yasîn Yusrî bidin nasandin û ev tez bibe wesîle da ku dîwana wî wekî berhemên klasîk ên din di Edebiyata Kurdî de cihê xwe bigire.; ÖZET: Klasik Kürt Edebiyatı, Eliyê Herîrî’nin yaşadığı dönemdenden yirmi birinci yüzyıla kadar bir çok şairin yetiştiği ve eserlerini verdiği bir edebiyattır. Bu edebiyat geleneğinin ürünü olan onlarca divan günümüze kadar gelmiş ve Molla Yasî’nin divanı da bunlardan bir örnektir. 20.yüzyılda yaşayan Molla Yasîn Yusrî, Klasik Kürt edebiyatında bu geleneğin önemli bir temsilcisi olup yazdığı şiirlerle daha çok Kürt medreselerinde ulema tarafından tanınan bir şairdir. Edebî açıdan güçlü olan şiirleri, Klasik Kürt Edebiyatı yazı geleneğinin, şairin yaşadığı yüzyıla kadar devam ettiğini göstermektedir. Tez çalışmasında divan metnini transkribe ederek şiirlerini içerik ve şekil yönüyle inceledik. Nazim şekilleri ve kültür unsurları bağlamında söz konusu şairin şiirleri üzerinde durduk ve hayatı ve eserleri hakkında bilgi verdik. Bu çalışmada gayemiz Molla Yasîn Yusrî’yî tanıtmak ve yazdığı divanı Klasik Kürt edebiyatına kazandırmaktır.; ABSTRACT: Classical Kurdish literature covers the works of poets of the period starts from the time Eliyê Herîrî lived to the 21stcentury. Dozens diwans as a production of this literary tradition have survived until today and Mullah Yasrî’s diwan is an example of them. Mullah Yasîn Yusrî who lived in the 20th century is an important representative of this tradition in classical Kurdish literature. He is mostly known by ulema in Kurdish madrasa. His poems that are powerful in terms of literacy shows that the writing tradition of classical Kurdish literature continued until the century the poet lived. In this paper, the text of diwan was transcribed and its poems were examined regarding content and form. Poems were studied within the context of verse styles and cultural elements, and information about his life and works was provided. The purpose of this study is to introduce Mullah Yasîn Yusrî and introduce his dwan into the classic Kurdish literature.

2015-01-01T00:00:00Z DOLGUN, Rıdvan https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6385 2026-09-28T08:04:24Z 2015-01-01T00:00:00Z

Mintiqaya Dareheni̇-Zikte de Termê Hacetan û Manayanê Hacetanê ke Cuya Rojane de Şuxulyenê DOLGUN, Rıdvan KILMVATE: Nameyê ina xebata ma mintiqaya Dareheni-Zıkte de termê hacetan û manayanê hacatanê ke cuya rojane de. İna xebata ma hem pê ziwanê Zazakî nusîyaya hem zî kulturê Zazayan ser o ameya viraştiş. Ma semedê ina xebata ke xebatêka warî ya ma dormalê Darahenî di zaf dewan ra gerayî. Qiseykerdişê şarî ser o vindertî. Ma gueş na şarî ser, yîn vat ma zî nuşt. Û dima termî ke tespît kerdî, ma hemi ardî pîser. Eg ma ay raşt vaji, Zazakî ha hedî-hedî bena vînd. Eg Zazayî her ca di pê ziwanê xu qisey bikêrê, binusê û biwûnê, ziwanê yîn vîndî nîbeno. In semed ra ma waşt ke ma qey ziwanê xu yew xebat virazi. Ma dew bi dew, keye bi keye gerayî. Malzemeyî ke dewun û keyeyun di bibî ma resimê yîn antî u nameyê yîn nuştî. Zemanê verî di hacetê yîn çita b¬¬î û pê se kerdêne? Çita werdêne? Cilê yîn çita bî? Edetê yîn çita bî? Wiriştiş yîn û runiştişê yîn senîn bi? Kayê yîn çita bî? Kalan û pîran ra ma pêrsa, yîn vatî û ma zî vateyê yîn nuştî.; ÖZET: İnsanları bir arada tutan, onu ulus yapan en önemli faktörlerden birisi de şüphesiz konuştukları dildir. Bir dilin devamlılığı o dili kullanılması ile sağlanabilir. Dünyada konuşulmadığı için kaybolmuş veya kaybolma tehlikesi altında yüzlerce dil bulunmaktadır. Gerek kullanımı az olması gerekse teknolojideki gelişmelere paralel olarak gündelik hayatta kullanılan birçok terimler unutulmuş veya unutulmaya yüz tutmuştur. Bu durum birçok dilde olduğu gibi Zaza dilinde de kendini göstermektedir. Bu çalışmamızda Bingöl’ün Genç ilçesine bağlı Zıkte yöresinde günlük hayatta kullanılan araç-gereçlerle ilgili terimler ve bu terimlere ait anlamları ele almaya çalıştık. Bu çalışmamızı yaparken Zıkte bölgesinde alan çalışması yaparak bölgede bulunan köylere giderek oradaki yaşlı ve diğer dillerden daha az etkilenmiş kişiler ile görüşmeye gayret ettik. Çalışma esnasında Genç yöresinin Zıkte bölgesinde eski zamanlarda insanların gündelik hayatın bütün alanlarında kullandıkları aletler ile ilgili terimler tespit ederek kayıt altına almaya çalıştık. Bu terimleri kayda alırken aynı zamanda bu aletler ile ilgili izahatlar ve yaşanmış anılar da görüşmeler esnasında kayıt ettik. Kaydettiğimiz bu terimleri daha sonra tasnif ederek kayda aldığımız izahatlar ve hatıralarla birlikte yazıya aktardık. Çalışma esnasında aynı bölge terimlerin kullanımı değişebildiği ve gün geçtikçe teknolojininde gelişmesiyle kullanılan bazı aletlerin yok olduğu ve yok olan bu aletlerle beraber aletlere ait isimlerinde zamanla kaybolup unutulduğunu gözlemledik. Yaptığımız bu çalışmayla imkânlar dâhilinde ilgili alanda terimler toplayarak kayda almaya ve Zaza dilinin unutulmaması için bir nebzede olsa katkı sağlamaya çalıştık.; ABSTRACT: The name of this study “Genç Zıkte Region, the terms and their meanings related with the equipment used in daily life.”. Our study comes out over Zaza Language. If language study gathers something happens. It is a shame that a man who stays at home says`Our language has been disappearing. He speaks a different language outside and then he comes and says” It is disappearing.” It is not important to be without Zazaki is spoken, written and read. Actually Zazaki is about to disappear in times. I discovered a way for this problem. I wondered village by village, home by home. I asked to old people and grandparents and they answered. I wrote their words. We wrote what we found in villages and at vilagers homes. We took photos. We went to fields, Rivers, behind of arcs and barns. We wanted to learn what their tools, clothes, games and customs were in ancient times, what they were doing and eating and how their culture was. In my thesis I wanted to find anwers for these questions. I sometimes travelled and saw their residences. Zazaki people know themselves very well. The person who knows himself is happy. Now the area is a little calm. I sometimes collected the names and sometimes I collected photoraphs together. My idea is that the more we are interested in this event the beter it will be. I travelled a lot of villages for my study. They are Surekli, Caytepe, Kılıçlı, Dilektasi, Gorsi, Tuyern, Koçsırti, Sernan, Xîlbasu, Nedarun, Xosek, Canakcı, Yıgıtbası, Aydınlı, Derebueyt, Baıgoze, Asksuer, Cevırme, Ver Kı Kal, Vartax and Cotla Villages. The people in these villages told and we collected. These are the villages of Genc. I gave importance to Zazaki language of Genc. I travelled around Genc, pointed out the spêeches and listened to the words. They told. I wrote.

2015-01-01T00:00:00Z