Sosyal Bilimler Enstitüsü

Abdullah B. Muhammed El- Beytûşî’nin Hayatı, Eserleri ve Edebî Kişiliği

2026-10-22T10:52:49Z

Abdullah B. Muhammed El- Beytûşî’nin Hayatı, Eserleri ve Edebî Kişiliği KARTAL, Şeyma Ruken ÖZET: Bu çalışma, 18. yüzyıl Kuzey Irak coğrafyasında yetişmiş, Arap dili ve edebiyatındaki yetkinliğine rağmen akademik literatürde yeterince incelenmemiş olan Abdullah b. Muhammed el-Beytûşî’nin hayatını, eserlerini ve edebi kişiliğini konu edinmiştir. Araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; verilerin toplanması ve değerlendirilmesinde betimsel, tarihsel-eleştirel, karşılaştırmalı ve metin odaklı analiz yöntemleri bir arada kullanılmıştır. Bu bağlamda müellifin ismi, nisbesi, doğumu, ilmi seyahatleri, hocaları, öğrencileri ve vefatına ilişkin kaynaklarda dağınık ve kimi zaman çelişkili biçimde yer alan veriler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Manzum, mensur, şerh-hâşiye ve lugaz türündeki eserleri ile edebi mektup ve takrizleri tespit edilerek tür, konu ve telif tarihi ölçütlerine göre tasnif edilmiştir. Müellifin dil kültürü, didaktik, lirik ve hitabi üsluplarını harmanlayan üslup özellikleri ve eserlerinde öne çıkan temalar somut şiir ve nesir örnekleri üzerinden çözümlenmiştir. Arap asıllı olmayan bir müellifin klasik Arap şiirinin motif, estetik ve belagat unsurlarını ne ölçüde özümsediği ve kendi ilmi birikimiyle nasıl yeniden yorumladığı örnekler ışığında ortaya konmuştur. Araştırma sonucunda Beytûşî’nin, öğrencisi Osman b. Sened el-Basrî tarafından ‘es-Sibûveyh es-Sânî’ (İkinci Sîbeveyh) olarak nitelendirilmesine yol açan ilmi ve edebi donanımı, sistematik biçimde belgelenmiş ve müellifin klasik Arap edebiyatı geleneği içindeki özgün konumu ortaya konmuştur. Bu yönüyle çalışma, hem Beytûşî’nin yeterince bilinmeyen edebi mirasını görünür kılmakta hem de klasik Arap edebiyatı tarihi araştırmalarına kalıcı bir katkı sunmaktadır.; ABSTRACT: This study aims to present a comprehensive examination of the life, works, and literary personality of Abdullah b. Muhammed al-Baytûshî—rawing on both primary and secondary sources. A qualitative research approach was adopted in the study, and descriptive, historical-critical, comparative, and text-oriented methods of analysis were employed together in the collection and evaluation of the data. In this context, the data concerning the author's name, lineage, birth, scholarly travels, teachers, students, and death, which appear in the sources in a scattered and at times contradictory manner, were assessed comparatively. His works in the verse, prose, commentary-gloss, and riddle genres, together with his literary letters and commendatory notes, were identified and classified according to the criteria of genre, subject, and date of composition. The author's linguistic culture, his stylistic features that blend didactic, lyrical, and rhetorical modes, and the prominent themes in his works were analyzed through concrete examples of poetry and prose. The extent to which a non-Arab author internalized the motifs, aesthetic conception, and rhetorical elements of classical Arabic poetry, and how he reinterpreted them through his own scholarly background, was demonstrated in the light of examples. As a result of the study, the scholarly and literary competence that led his student Osman b. Sened al-Basrî to describe Baytûshî as "es-Sibûyeh es-Sânî" has been systematically documented, and the author's distinctive position within the tradition of classical Arabic literature has been established. In this respect, the study both renders visible Baytûshî's insufficiently known literary heritage and offers a lasting contribution to research on the history of classical Arabic literature.

Sevim Asımgil’in Romanlarının Tematik Yönden İncelenmesi

2026-10-22T10:47:54Z

Sevim Asımgil’in Romanlarının Tematik Yönden İncelenmesi ERSİN, Gül ÖZET: İslami roman yazarlarından Sevim Asımgil, 2000’li yılların başına kadar devam eden yazarlık hayatı boyunca on yedi roman kaleme almıştır. İslami roman anlayışını benimseyen yazar, edebiyatı yalnızca bir eğlence ve boş zaman geçirme etkinliği olarak görmemiş; eserlerinde kurguladığı idealist karakterler aracılığıyla okurlarını İslami değerler doğrultusunda bilinçlendirmeyi amaçlamıştır. Bu çalışma, Sevim Asımgil’in romanlarında ele alınan temaları ve bu temaların işleniş biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda doküman analizi tekniği kullanılarak yürütülen çalışmada, yazarın romanlarında şu on iki temel temanın öne çıktığı tespit edilmiştir: “arkadaş seçimi”, “ölüm”, “yozlaşma”, “popüler kültür eleştirisi”, “feminizm eleştirisi”, “hidayete erme”, “aşk”, “evlilik”, “kadınların eğitimi ile çalışma hayatı”, “inanç temelli aile içi çatışma”, “ideal ebeveynlik ve çocuk yetiştirme” ve “İslami düğün anlayışı”. Yazarın romanları, ele alınan temalar aracılığıyla eğitici ve yönlendirici bir işlev üstlenmekte; modernleşme sürecinde sosyal ve kültürel yapıda meydana gelen dönüşümlerin yol açtığı sorunlara İslam dininin öğretileri doğrultusunda çeşitli çözüm önerileri sunmaktadır. Kadın kimliğini eserlerine yansıtan Asımgil, kadın meselelerine de özel bir önem vermektedir. İslami öğretileri aktarma amacı taşıyan romanları aracılığıyla farklı yaş gruplarından okurların İslami değerleri benimsemelerini ve bu değerleri yaşamlarında sürdürmelerini amaçlamaktadır.; ABSTRACT: Sevim Asımgil, an Islamic novelist, wrote seventeen novels throughout her writing career, which continued until the early 2000s. Adopting an Islamic novel approach, the author did not view literature merely as entertainment or leisure activity; through the idealistic characters she created in her works, she aimed to raise awareness among her readers in accordance with Islamic values. This study aims to examine the themes addressed in Sevim Asımgil's novels and the ways in which these themes are treated. Conducted using document analysis techniques within a qualitative research approach, the study identified twelve main themes that stand out in the author's novels: "choosing friends," "death," "corruption," "critique of popular culture," "critique of feminism," "conversion," "love," "marriage," "women's education and working life," "faith-based family conflict," "ideal parenting and child-rearing," and "Islamic wedding concepts." The author's novels, through the themes they address, assume an educational and guiding function; they offer various solutions to the problems caused by the transformations in the social and cultural structure during the modernization process, in accordance with the teachings of Islam. Asımgil, who reflects female identity in her works, also places special emphasis on women's issues. Through her novels, which aim to convey Islamic teachings, she seeks to encourage readers of different age groups to embrace Islamic values and to continue living by them in their lives.

Kamu Çalışanlarının İslami Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Ölçülmesi: Şanlıurfa İli Örneği

2026-10-22T10:46:14Z

Kamu Çalışanlarının İslami Finansal Okuryazarlık Düzeylerinin Ölçülmesi: Şanlıurfa İli Örneği KIRTEKE, Ayşegül ÖZET: Bu çalışma, kamu çalışanlarının finansal davranışlarının İslami finans ilkelerine uyumunu ve okuryazarlık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında AAOIFI ve IFSB standartları ekseninde, Şanlıurfa’daki 423 kamu görevlisinden anketle veri toplanmıştır. Normal dağılım göstermeyen verilere (p < 0,05) non-parametrik testler uygulanmıştır. Bulgulara göre; yaş, eğitim ve unvan gibi demografik unsurlar İslami finansal okuryazarlıkta anlamlı fark yaratmazken, 6-10 ve 16-20 yıl kıdemli personelin katılım bankacılığı ürünlerine eğilimi yüksek çıkmıştır. Kadınlarda faizsizlik inancı güçlü olsa da fiili tercihlerde getiri oranları baskındır. Gelir arttıkça katılım bankalarına güven, sukuk ve tekâfül farkındalığı doğrusal yükselmektedir. İstatistiki analizlerde, faizsizlik algısı-katılım bankası güveni (rs = 0,522) ve bankacılık güveni-tasarruf finansmanı cazibesi (rs = 0,517) arasında güçlü bağlar saptanarak H5 ve H7 hipotezleri kabul edilmiştir. Katılımcıların %70’inin ürünlerin fıkhi uygunluğundan emin olmaması sektörde bilgi asimetrisine işaret etmektedir. Çalışma, İslami finans ekosistemine yönelik stratejik öneriler sunmaktadır.; ABSTRACT: This study aims to determine the compliance of public employees’ financial behaviors with Islamic finance principles and their literacy levels. Data was collected from 423 public employees in Şanlıurfa via survey, based on AAOIFI and IFSB standards. Non-parametric tests were applied to data that did not show a normal distribution (p < 0.05). According to the findings, while demographic factors such as age, education, and title did not create a significant difference in Islamic finance literacy, personnel with 6-10 and 16-20 years of seniority showed a higher tendency towards participation banking products. Although women had a strong belief in interest-free banking, their actual preferences were dominated by interest rates. As income increased, trust in participation banks and awareness of sukuk and takaful increased linearly. Statistical analyses revealed strong correlations between the perception of interest-free banking and trust in participation banks (rs = 0.522) and between banking trust and the attractiveness of savings financing (rs = 0.517), leading to the acceptance of hypotheses H5 and H7. The fact that 70% of participants were unsure about the jurisprudential compliance of the products indicates information asymmetry in the sector. The study offers strategic recommendations for the Islamic finance ecosystem.

Eleştirinin Belâgat Esaslarına İstinadı: Kudâme B. Ca‘Fer’in Rolü

2026-10-22T10:42:36Z

Eleştirinin Belâgat Esaslarına İstinadı: Kudâme B. Ca‘Fer’in Rolü LEYLA, Enes ÖZET: Bu çalışma, edebî eleştirinin belâgata dönüşümü ve bu süreçte belîğ ve eleştirmen Kudâme b. Ca‘fer’in çalışmaları ekseninde şekillenmektedir. Bu araştırma, iki disiplin arasındaki ilişkinin esaslarını inceleyerek, temel amaca ulaşmayı hedefler. Söz konusu olan dönüşüm, bu ilişki seyrinin bir parçası olarak kabul edilmektedir. Birçok bilim insanı, eleştiri ilminin nahiv âlimlerinin çalışmalarından doğduğunu, belâgatın ise eleştiri çerçevesinde ortaya çıktığını öne sürer. Azınlıktaki diğer bilim insanları ise iki disiplinin ayrı ayrı oluştuğunu öne sürer. Görüş ayrılıkları nedeniyle, farklı bilim insanlarının görüşlerine dayanılarak, bu görüşler eleştirilip aralarında tercih yapılarak ve her disiplinin doğası açıklığa kavuşturularak bu ilişkinin seyri ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Böylece iki disiplin arasındaki tarihsel ve akademik ilişki açıklanacak, ayırt edici farklılıklar netleştirilecektir. Dönüşüm meselesi, bu ilişkinin bir uzantısı olarak ele alınmaktadır. Ardından hicrî dördüncü yüzyıldaki dönüşüm ve Kudâme’nin bu konudaki çalışmalarının niteliği incelenecektir. Kudâme b. Ca‘fer’in ortaya koyduğu görüşler, Arap edebiyatı tarihinde geçici katkılar mıydı, yoksa edebî eleştirinin seyrini değiştiren köklü bir dönüm noktası mı teşkil etmiştir? Yoksa Kudâme’nin çabaları, Ebû Hilâl el-Askerî’nin es-Sınâ‘ateyn adlı eserinde doruğa ulaşan bir dönüm noktasının başlangıcı mıydı? Bu sorulara cevaplandırabilmek için öncelikle konuya ilişkin temel argüman ortaya konulacak; ardından söz konusu dönüm noktasını açıklığa kavuşturmak amacıyla ilgili âlim ve araştırmacıların görüşleri değerlendirilecek, bu görüşler karşılaştırılarak tercih edilen yaklaşım gerekçeleriyle ortaya konulacaktır.; ABSTRACT: The subject of this master’s thesis revolves around the issue of the transformation of literary criticism into rhetoric, and the efforts of the rhetorician and critic Qudama ibn Ja’far in this process. In this research, I will seek to proceed in a balanced sequence to reach the primary goal, starting by discussing the nature of the relationship between the two disciplines, considering that the transformation that occurred is part of the trajectory of this relationship. Many scholars believe that the science of criticism originated from the efforts of grammarians, and rhetoric emerged in the lap of criticism, while other scholars believe that the two disciplines originated separately. Therefore, I will discuss the trajectory of the relationship in detail, clarifying the nature of both disciplines, based on the opinions of scholars, criticizing, preferring, and selecting from them. It is thus necessary to explain the historical and scientific relationship between the two disciplines, then untangle them and clarify the differences between them. The issue of transformation is considered an extension of this relationship. Then, I will delve into the issue of transformation in the fourth century AH, and the nature of Qudama’s efforts in it. Were they fleeting efforts in the pages of Arabic literature, or a radical turning point that changed the course of literary criticism? Or were Qudama’s efforts the beginning of a turning point that culminated with Abu Hilal al-‘Askari in his book “Kitab al-Sina’atayn: Al-Shi’r wa al-Nathr” (The Book of the Two Arts: Poetry and Prose)? Here, it is necessary to review the opinions among scholars and researchers and choose between them, after presenting the argument, to finally reach a complete explanation of this point by proving a preferred opinion.