Molla Abdulkadir Muşeki'nin Mevlidi (Metin ve İnceleme)

Abstract

ÖZET: Mevlitler, Peygamber sevgisinin dile getirildiği duygu yüklü şiirlerdir. Hz. Peygamber‟in vefatından yıllar sonra ortaya çıkmasına rağmen İslam coğrafyasında kabul görmüş, benimsenip törenlerde okutulmuştur. Hz. Peygamber sevgisini anlatan bu şiirler, toplumda o kadar çok sevilip içselleştirilmiştir ki neredeyse kutsal metin hüviyetindedir. Mevlit, Arap toplumunda ortaya çıkmış, zamanla diğer toplumlarda da karşılık bulmuştur. Mısır‟da, İran‟da ve Türkiye‟de çok sayıda mevlit yazılmıştır. Zazaca konuşulan çevrelerde eski tarihli mevlit bulunmadığından, ilk dönemlerde Kürtçe yazılan mevlit okutulmuştur. Molla Ahmedi Xasi‟ye ait ilk Zazaca mevlitten sonra son yıllarda özellikle Bingöl ve çevresinde çok sayıda Zazaca mevlit yazılmıştır. inceleme konumuz olan Molla Abdulkadir Muşeki‟ye ait Mevlidê Nebi adlı eseri de bu mevlitlerdendir. Molla Abdulkadir Muşeki‟ye ait Mevlidê Nebi eseri, klasik mevlit kuralları çerçevesinde yazılmış, şekil ve muhteva bakımından mevlit geleneğine bağlı kalınmıştır. Zazaca‟nın Bingöl merkez ağzı ile yazılan Mevlidê Nebi eseri, on beş başlık bölüm ve 268 beyitten oluşmaktadır.

XULASA: Mewlidan dı eşqê Hz. Peyxember ca geno u bı hisiyat nusiyeni. Mewlidi verini, mergê Hz. Peyxemberi ra pey nusiyayi; labelê cayi ki bısılmaneyi tede cuyeni, ıni cayan dı ameyi qebulkerdış u biyi vıla. ġari hındêk zaf mewlidan ra hes kerdo ki, wextan ra pey nuşteyê mewlidi zê nuşteyê bımbareki ameyo zanayiş. Mewlidi, dora verin miyanê Ereban dı ameyi nuştış. Wextan ra pey heme memleketanê bısılmanan dı ameyi şınasnayiş. Mısır, İran u Tırkiye dı zaf mewlidi ameyi nuştış. Miyanê şarê Zazayan dı nuşteyi mewlidan zaf kıhan niyi, ıno rıd ra miyanê şar dı vêrciyon Mewlidê Kurdi ameyo wendış. Mewlido tor verin ê zıwanê Zazaki, hetê Mala Ehmedê Xasi ra ameyo nuştış u ıno wext ra pey bı xısusiyet Çolig u mıntıqayanê dormaleyê Çoligi dı zaf omari dı mewlidi Zazaki ameyi nuştış. Mewlido ki ma ıno tez dı tetqiq kerdo miyanê inan dı ca geno. Mewlido ki hetê Mala Abdulqadirê Muşeki ra ameyo nuştış, hetê muhtewa u nuştışi ra, goreyê qural u qaideyê mewlidan ameyo nuştış. Kıtabê Mewlidê Nebi, bı fekê merkezê Çoligi nusiyayo. Ino Mewlid, 15 qısım u 268 beyiti ra ameyo meydan.

ABSTRACT: Mevlites are emotional poems in which the love to the prophet Muhammed is put into words. Although they appeared many years after The Prophet‟s death they have been accepted and internalized in Islamic geograpy and been read in ceremonies. These poems which tell the love to the Prophet (his holiness) are so loved and internalized in society that they are nearly accepted as holly texts. Mevlit emerged in Arabic society but in time it has been accepted in other Islamic lands. Many Mevlites have been written in Iran, Egypt and Turkey. As there wasn‟t any old written Mevlit in Zazaki spoken regions, Kurdish Mevlit was read in early years in those regions. After the first Zazaki mevlit written by Mollah Ahmedi Hasi many Zazaki mevlites have been written in Bingol and the region around it. The subject of our study Mollah Abdulkadir Musheki‟s work named Mevlidê Nebi is one of these mevlites. Mewlide Nebi which belongs to Abdulkadir Musheki was written in the framework of classical mevlit rules and adhered to the tradition of mevlit in terms of content and shape. Mewlidê Nebi, written in Zazaki‟s Bingol central dialect, consists of 15 chapters and 268 couplets.