Deleuze’de Düşünme Neliği

Abstract

ÖZET: Bu çalışma, Gilles Deleuze’ün düşünme anlayışını “düşünmenin neliği” sorusu etrafında ele alarak, klasik felsefe tarihinde hakim olan düşünme imgelerinden radikal kopuşunu koymayı amaçlamaktadır. Klasik felsefede düşünme, genellikle akılla özdeşleştirilmiş ve doğruluk ilkesine göre yapılandırılmıştır; düşünmek, hakikate ulaşmak üzere gönüllü bir yönelim olarak kabul edilmiştir. Oysa Deleuze, düşünmeyi ne rasyonel bir tercihin sonucu ne de bilginin sessizce kendini sunması olarak kavrar. Ona göre düşünme, öznenin kendi isteğiyle başlattığı bir etkinlik değil, tersine, özneyi yerinden eden bir karşılaşma ile tetiklenen bir zorlamadır. Bu zorlama, düşünceyi önceden bilinen doğrulara değil, daha önce hiç düşünülmemiş olana doğru yöneltir. Düşünmek, böylece bir fark üretme eylemine dönüşür; düşünce kendini tekrar etmez, her seferinde yeni bir oluş yaratır. Bu bağlamda Deleuze’ün aşkınsal duyumcu felsefesi, düşünmeyi temsile değil yaratıcılığa dayalı bir süreç olarak konumlandırır. Bu tez, klasik akılcı ve duyumsal düşünme anlayışlarını Deleuze’ün ilkesine göre yapılandırılmıştır; düşünmek, hakikate ulaşmak üzere gönüllü bir yönelim olarak kabul edilmiştir. Oysa Deleuze, düşünmeyi ne rasyonel bir tercihin sonucu ne de bilginin sessizce kendini sunması olarak kavrar. Ona göre düşünme, öznenin kendi isteğiyle başlattığı bir etkinlik değil, tersine, özneyi yerinden eden bir karşılaşma ile tetiklenen bir zorlamadır. Bu zorlama düşünceyi önceden bilinen doğrulara değil, daha önce hiç düşünülmemiş olana doğru yöneltir. Düşünmek, böylece bir fark üretme eylemine dönüşür; düşünce kendini tekrar etmez, her seferinde yeni bir oluş yaratır. Bu bağlamda Deleuze’ün aşkınsal duyumcu yaklaşımıyla karşılaştırmalı olarak inceleyerek, düşünmenin yeniden nasıl tanımlanabileceğini dair özgün bir kavramsal çerçeve sunacaktır.

ABSTRACT: This study examines Gilles DeIeuze’s conception of thought through the central question of “what it means to think,” revealing his radical break from the dominant images of thought in the history of philosophy. In classical philosophy, thiking is typically identified with reason and structured according to the principle of truth; it is regarded as a voluntary orientation toward knowledge. However, Deleuze rejects the idea that thought emerges from a rational choice or from the self-disclosure of truth. For him, thinking is not an activity initiated by the subject but rather an effect of a confrontation that displaces the subject and imposes a force upon thought. This force does not direct thiking toward preestablished truths but toward what has never been thought before. Thus, thought bocomes an act of generating difference rather than repating the same it continually enters into new modes of becoming. Within this regarded as a voluntary orientation toward knowledge. However, Deleuze rejects the idea that thought emerges from a rational choice or from the self-disclosure of truth. For him, thinking is not an activity initiated by the subject but rather an effect of a confrontation that displaces the subject and imposes a force upon thought. This force does not direct thinking toward preestablished truths but toward what has never been thought before. Thus, thought becomes an act of generating diffrence rather than repeating the same; it continually enters into new modes of becoming. Within this framework, Deleuze’s transcendental empiricism positions thinking not as representation but as creation. This thesis offers a comparative analysis of classical rational and empirical understandings of thought in contrast with Deleuze’s transcendental empiricist perspective, proposing an original conceptual ground for redefining the natüre of thinking.