https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1389 Basic Islamic Sciences Tue, 14 Jul 2026 02:24:10 GMT 2026-07-14T02:24:10Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6212 Hüseyin el-Cisr'de İlahi Sıfatlar ve Nübüvvet AZAK, Mikayil ÖZET: Hüseyin el-Cisr, pozitivizm ve materyalizmin etkin olduğu bir dönemde yaşamış ve Reşid Rıza, Muhammed Abduh, Said-i Nursi gibi meşhur düşünürleri etkilemiş önemli bir Müslüman düşünürdür. Hüseyin el-Cisr'in pozitivizme, materyalizme ve evrim düşüncesine yönelik eleştirileri, yenilenme gayreti içerisinde olan Kelam ilmi disiplini açısından çok önem arz etmektedir. Hüseyin el-Cisr, Batı dünyasında bilim adına yaşanan gelişmelerin din aleyhinde kullanılmasının felsefe ve bilim açısından da doğru olmadığına vurgu yaparak, doğadaki düzenli ve anlamlı işleyişin mutlak alîm, kadîr ve mürîd bir yaratıcının varlığı ile izah etmiştir. el-Cisr, dünyadaki mükemmel düzenin ve hikmetli işleyişin irade ve kudret sahibi yüce bir varlık tarafından sevk ve idare edildiğini savunarak, materyalizmi ve evrimi ilahi sıfatlarla geçersiz kılmıştır. El- Cisr, materyalizmin merkezinde yer alan maddenin ezeli olma fikrini, varlığın oluşumunda etki etme gücüne sahip olmaması hasebiyle reddedip, kâinatın merkezinde yer alan varlığın irade ve akıldan yoksun olan madde değil, ilim ve kudret sahibi olan Yüce Allah olduğunu ifade etmiştir. Hüseyin el-Cisr, insanlığın peygamber olmaksızın istikamet bulmasının ve bir medeniyet kurmasının mümkün olmadığını düşünmektedir. İnsanın teklife muhatap olup sorumluluklarını bilmesi ancak nübüvvetle mümkün olmaktadır. İnsanlığın her zaman zeki, güvenilir ve iyi örnek olacak rol modellerine ihtiyacı vardır.; ABSTRACT: Hüseyin el-Cisr was an important Muslim philosopher, who lived in a period when positivism and materialism were influential and influenced famous philosophers such as Rashid Riza, Muhammad Abduh, and Said-i Nursi. Hüseyin el-Cisr's critiques of positivism, materialism and the idea of evolution are of great importance in kalam scientific discipline. Hüseyin el-Cisr, emphasized that use of the scientific developments in the Western world against religion was not philosophically and scientifically accurate and explained the orderly and meaningful functions in nature with the existence of an absolute omniscient, omnipotent and faithful creator. el-Cisr invalidated materialism and evolution with divine attributes, arguing that the perfect order and erudite functions in the world is driven and commanded by a sublime entity of will and power. El-Cisr rejected the idea of the eternity of substance, which is at the center of materialism, since it does not have the power to influence the creation of existence, and stated that the being at the center of the universe is the omniscient and omnipotent Almighty Allah, not the substance that lacks will and mind. Hüseyin el-Cisr considered that it was not possible for mankind to find direction and create a civilization without a prophet. It is only possible for humankind to be the object of resolution and aware of its responsibilities through prophecy. Humanity always needs intelligent, reliable and good role models. Tue, 01 Jan 2019 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6212 2019-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6210 Tasavvuf Anlayışında Gaybet ve Huzûr SANIR, Mehmet Hanfi ÖZET: Başlangıçta nassa dayalı zühdî bir mülahaza ve hayat tarzı olan tasavvuf, daha sonra farklı unsurların etkisiyle bir ilim olarak ortaya çıkmış ve tarikatların kurulmasıyla beraber müesseseleşerek İslam dünyasında yaygınlık kazanmıştır. Bireysel tecrübeye dayalı pratiklerle tasavvufun kendine özgü bir dili, bir kavram dünyası oluşmuştur. Mutasavvıflar, geliştirdikleri bu tasavvufî terimleri ve onlara yükledikleri anlamları ayet ve hadislerden referanslarla kuvvetlendirmişler ve bu terimleri açıklayan eserler kaleme almışlardır. Bu çalışmamızda, tasavvufi terimlerden gaybet ve huzûr kavramları ele alındı. Öncelikle bu kavramların tanımları, ortaya çıkmasına sebep olan amiller ve dereceleri üzerinde duruldu. Daha sonra klasik tasavvuf eserlerine müracaat edilerek müesseseleşme dönemi öncesi ilk dönem sûfilerinin bu kavramları nasıl algıladıkları tespit edilmiştir. Ayrıca bu kavramların ayet ve hadislerden referansları incelenerek tasavvufi açıdan değerlendirilmiş ve mutasavvıfların bu kavramlara yükledikleri anlamlar tetkik edilmiştir. Son olarak da gaybet, rialü’l-gayb ve huzûr ve hazerat-ı hams ilişkisi incelenmiştir.; ABSTRACT: Sufism, which was initially an ascetic thought and lifestyle based on the nass emerged as a science with the effect of different elements and widespread in the Islamic world with the establishment of mystic sects. With the practices based on individual experience, a unique language of Sufism and conceptual world has been formed. The Sufis supplemented these mystical terms and their meanings with references from verses and hadiths and have written works explaining these terms. In this study, the concepts of ghayba and hudûr are discussed. The definitions of these concepts, the factors that led to their emergence and their degrees were emphasized. Then, by applying to classical Sufi works, it was determined how the first period Sufis perceived these concepts before the institutionalization period. In addition, the references of these concepts from the verses and hadiths were examined in terms of Sufism and the meanings attributed by the Sufis to these concepts were examined. Lastly, the relationship between ghayba, rijal al-ghayb, hudûr and hadarât al-khams were examined. Tue, 01 Jan 2019 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6210 2019-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6207 Molla Muhammed el-Gerdî’nin Yusuf B. İbrahim el-Erdebîlî’nin el-Envar Kitabına Yazdığı Haşiyenin Tahkiki (İflas Babından İcare Babına Kadar) OTHMAN, Louqman Salim ÖZET: Mahtut eserlerin tahkik edilmesi oldukça önemlidir. Çünkü tahkik sayesinde kütüphane raflarındaki ölüme terk edilen eserlere ve eski alimlerimizin ilmi gayretlerine hayat verilmektedir. Bu araştırmamız da “Molla Muhammed el-Geredî’nin Yusuf b. İbrahim el-Erdebîlî’nin el-Envar İsimli Kitabına Yazdığı Haşiye” isimli eserin tahkikini konu almaktadır. Tahkikte eserin tamamı değil “İflas, Hacr, Sulh, Havale, Daman, Şirket, Vekalet, İkrar, Ariyet, Kıraz, Musakat ve İcare” konuları esas alınmıştır. Çalışmamız Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Hukuku bilim dalında fıkıh ve fıkıh usulü alanında yüksek lisans çalışması olarak takdim edilmiştir. Tahkik çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm araştırma kısmı olup iki kısma ayrılmıştır. Birinci kısımda Molla Muhammed el-Geredî’nin hayatı, mahtut eserinde kullandığı temel kaynaklar, ikinci kısımda ise Yusuf el-Erdebîlî ve el-Envar isimli kitabı ele alınmıştır. İkinci bölümde ise ismi geçen haşiyenin muamelatla ilgili on iki babı tahkik edilmiştir. Tahkik konusunda biri أ diğeri harfiyle isimlendirdiğimiz iki adet nüshadan yararlanılmıştır. Araştırma tahkikten sonra elde edilen bulgu ve tavsiyeleri içeren bir sonuçla tamamlanmıştır.; ABSTRACT: The achievement of the manuscripts is an important work, as the soul transmits dead effects under the shelves of the library halls and revives the efforts of the ancient scholars. Our work is the realization of a book called "Mulla Muhammad" (Kurdish) on the book “al-Anwar” by Yusuf ibn Ibrahim al-Ardabili. Al-Hawala, Al-Hafala, Al-Fakhra, Al-Musharaka, Al-Iqla, Al-Nafir, Al-Na'arah, Al-Barda, Al-Muqatah and Rent) to submit a thesis to the Institute of Social Sciences (Islamic Jurisprudence) at Benkul University to obtain a Master's degree in the Department of Fiqh and its Principles. The plan came in two parts: The first section of study includes two topics: First topic is about the life of Mullah Muhammad al-Gerdî and its sources, which relied on the manuscript. The second topic is about Yusuf Ibrahim al-Ardabili his life and his book al-Anwar. The second section is for the planned text, which includes (12) the jurisprudence of the jurisprudence of transactions. Two copies of the manuscript were adopted by the mother's copy (A) and the second copy (B). Then I mentioned the conclusion and contains the most important results that I reached in the investigation of the book. Tue, 01 Jan 2019 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6207 2019-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6202 Gâyetü'l-İhtisâr'la el-Yâkutu'n-Nefîs'in Muhteva ve Yöntem Açısından Mukayesesi DAŞÇİ, Fatma ÖZET Tezimiz Şâfiî mezhebine ait Gâyetü’l-ihtisâr ile el-Yâkutu’n-Nefîs adlı iki eserin muhteva ve üslup açısından mukayesesini konu edinmektedir. Tespit edebildiğimiz kadarıyla her iki eser arasında; yer verilen konular, konuların sıralanışı, izah tarzı vb. hususlarda birtakım farklılıklar bulunmaktadır. şöyle ki: Gâyetü’l-ihtisâr‟da kısa bir eser olması hasebiyle fıkhî konuların detayına yer verilmediği gibi konuların alt başlıklarına da tafsilî olarak değinilmemiş ve fıkhî hükümler mücmel olarak beyan edilmiştir. el-Yâkutu’n-Nefîs‟te ise her konunun başında bahsedilen kavramların sözlük ve terim anlamları verildikten sonra alt başlıklar zikredilmektedir. Her konuya ait rükün, şart ve hükümler hakkında detaylı bilgiler verilmektedir. ibadetler dışındaki hemen her konuyla alakalı rükünler ve her bir rükne ait şartlar ve hükümler birer alt başlık halinde detaylı olarak zikredilmekte ve genelde konular örneklerle birlikte izah edilmektedir. Her iki eserde de birkaç konu dışında hükümlerin dayandığı delillere yer verilmemiş ve zikredilen konular Şâfîî fıkıh eserlerine uygun bir biçimde sıralanmıştır.; ABSTRACT: Our thesis aims to compare the works of Gâyetü’l-ihtisâr and el-Yâkutu’n- Nefîs, written on the sect of Shafii, in terms of content and style. As far as we can identify, there are some differences between these works in the topics covered, ordering of topics, explanation style etc. In this regard, as Gâyetü’l-ihtisâr is a short work, it does not discuss fiqh topics in detail, sub-titles are not given in detail and the fiqh-related judgements are clarified briefly. However, in el-Yâkutu’n-Nefîs, firstly, the lexical and terminological meanings of the concept mentioned is given at the beginning of each topic and then sub-titles are provided. Detailed information is given on the pillars, conditions and judgements of each topic. Apart from prayers, the pillars (rukn) of almost all topics and the conditions and judgements of each pillar are discussed in sub-titles in detail and in general the topics are explained by examples. Both works do not subject the evidence, on which judgements are based on, other than a few topics, and the topics mentioned are ordered in line with Shafii fiqh works. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6202 2020-01-01T00:00:00Z