https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1391 Institute of Living Languages 2026-05-12T19:55:03Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6124 Devoka Devera Fılıstanê AÇAR, Zefer KURTE: Lêkolînên ser zimanê kurdî roj bi roj zêdetir dibin. Êdi niha zêdetir zanîngeh lêkolînên ziman, edebiyat, dîrok û çanda kurdî dikin mijara xwe. Lêkolînên ser şêwe û devokên kurdî jî êdî zêdetir tên kirin û hem lêkolînên qadê û hem jî lêkolînên ser berheman niha zêdetir agahiyan li ser devokên kurdî didin. Wekî ku tê zanîn li ser devokên kurmancî xebatên akademîk ên wekî tez nû ne. Hem dengsazî(fonetîk), hem bêjesazî(morfalajî) û hem jî hevosazî(sentaks) ya kurmancî di van çend salên dawî de dibin mijara xebatên akademîk û tezan. Digel pirsên termînolojyê, standardê û berhemên rêzîmana kurmancî jî tezên li ser devkan dikarin gelek pirsan çareser bikin û rê li ber pêşketina kurmancî vekîn. Xebatên devokên kurmancî gelekî pêwîst in û ji ber pircuretiya devokên wê berhevkirin û lêkolîna wan dê xizmeteke mezin ji kurdî re bikin. Em hêvî dikin ev xebata me ya li ser devokeke devereke herêmeke kurmancî dê bibe nimûneyeke pêşîn û dê alîkariya lêkolînneran bike.; ÖZET: Son zamanlarda Kürtçe üzerine araştırmalar giderek yoğunlaşmaktadır. Artık Kürt dili, tarihi, edebiyatı ve kültürü üzerine bilimsel çalışmalar daha çok üniversitenin ilgi alanı haline gelmiştir. Kürtçenin şive ve ağızları üzerine çalışmalar artık hem alan araştırmaları şeklinde hem de eserler üzerinde araştırmalar yapılarak devam etmekte ve Kürtçenin ağızları üzerinde daha fazla bilgi vermektedirler. Bilindiği gibi Kurmancinin ağızları üzerinde tez düzeyinde akademik çalışmalar yenidir. Artık Kurmancinin ses bilgisi, şekil bilgisi ve cümle bilgisi tezlere konu olmaktadır. Kurmancideki terminoloji, standardizasyon ve dilbilgisi eserlerinin sorunlarıyla beraber ağız çalışmalarıyla ilgiili tezler pek çok sorunun çözümüne ve Kürtçenin gelişimine yardımcı olabilirler. Kürtçenin ağızlarıyla ilgili çalışmalar çok önemlidir ve kürtçedeki ağız çeşitliliğinden dolayı derleme ve incelemeler Kürtçeye büyük bir katkı sağlayacaktır. Kürtçenin bir bölgesindeki bir yöreden derlediğimiz bu çalışmanın öncü bir örnek olacağına ve araştırmacılara yardımcı olabileceğine inanıyoruz.; ABSTRACT: Researches on Kurdish language enlarge day by day. Today more universities study on Kurdish language, literature, history and culture. Researches on sub-dialects and accents of Kurdish languge enlarge as well. Moreover both fieldworks and literture researches give more information on Kurdish dialects. As it is known well academic studies on sub-dialects of Kurdish are novice. In recent years phonetic, morphology and syntax of Kurdish are subject matters of academic studies and thesis. Along with problems of terminology, standardization and grammar books of Kurmanci, thesis on sub-dialects could solve many issues and improve Kurmanci. Studies on sub-dialects of Kurmanci are significant. Collecting and studying of numerous sub-dialects will make major contributes to Kurdish. We hope that this study on a sub-dialect of an area of a Kurmanci speaking region would be a leading pioneer and help researchers. 2015-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6120 Bingöl Yöresi Zazaca Türkülerde İnsan Unsuru KARACA, Emin ÖZET: Folklorun önemli unsurlarının başında gelen türküler; bir toplumun sosyal, kültürel hayatı hakkında önemli bilgiler aktarır. Halkın ortak malı olan türküler o toplumun geçmişten günümüze kadar geçirdiği tarihsel evreyi de en iyi yansıtan türlerin başında gelmektedir. Bu çalışma da Bingöl ve yöresinde öteden beri söylenegelmiş ve kaybolmaya yüz tutmuş türkülere odaklanmıştır. Bu çalışma kapsamında derlenen türküler tür, biçim ve söyleniş yönünden sınıflandırılmış olup; konu bakımından aşk türküleri, gurbet-hasretlik türküleri, iş türküleri, yergi türküleri, mizahi türküler, düğün türküleri, kişiler üzerine söylenmiş türküler ve ağıtlar olarak tasnif edilmiş, türküler insan unsuru özelinde incelenmeye çalışılmıştır. Bunun yanında çalışma sahası olan Bingöl ilinin sosyokültürel yapısı ve folklorik özellikleri hakkında da kısa bilgilere değinilmiştir.; XULASA: Deyiri, edebiyatê şari dı cayêko muhim geni, derheqê kultur u cuyayişê şari dı melumat doni ma. Deyiri, hişa şirik ê şari yi, tarixo verin ra heta eyru, heyat u cuyayişê şari seni bedıliyayo miyonê nuşteyonê folklor dı xu muecneno ra. Ina xebat, Çolig u dormaleyê Çoligıd wextêko qedim ra heta eyro çı deyiri ki omeyi vatış inon esas gena. Deyiri ki semedê ına xebat omeyi arêdayiş, goreyê vatış u şekıl ra teqsim biyi. Hetê xusus ra zi zê deyiri eşq, deyiri hesret, deyiri kar u gure, deyiri gerre, deyiri yari, deyiri veyvi u deyiri ki semedê yo merdımi omeyi vatış tetkik biyi. Heto bin ra derheqê şarıstonê Çolig dı u folklorê şarıston dı zi melumat diyayo.; ABSTRACT: Folk songs are one of the important elements of folklore; conveys important information about the social and cultural life of a society. Folk songs, which are the common properties of the public, are among the best reflecting the historical stage of the society from the past to the present. This study focuses on the folk songs that have been mentioned in Bingöl and its region for a long time and that are about to disappear. The genres compiled within the scope of this study are classified in terms of genre, form and speech. These genres are classified as folk songs, homesickness songs, work songs, satirical songs, humorous folk songs, wedding songs, songs about people, and laments. Folk songs are tried to be examined in the context of the human element. In addition, short information about the sociocultural structure and folkloric features of the Bingöl province, which is the working area, has been mentioned. 2019-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6110 Lêkolînek li ser çîrokên Osman Sebrî yên di Hawar û Ronahiyê de SÜRÜCÜ, Sevim Hatun KURTE: Di vê xebatê de em li ser jiyan, berhem, huner û çîrokên Osman Sebrî rawestiyan, me çîrokên Sebrî yên di kovara Hawar û Ronahiyê de hatine weşandin ji aliyê hêmanên materyal (vegêr, awayê nêrînê, rêzebûyer, leheng, dem, cih, ziman û şêwe, raman) û hêmanên teknîkî (vegotin, teswîr, teknîka otobiyografîk, leîtmotîv, monolog, rêbaza paşve vegerînê û hwd.) ve vekola. Xebata me ji du beşan pêk tê. Di beşa yekem a tezê de em ji bîranîn, hevpeyvînên pê re hatine kirin û agahiyên xwendekarê Sebrî (Dîlawerê Zengî), nivîskar Firat Cewerî, keçên wî (Hingûr-Kewê Sebrî) û zavayê wî (Şêx Birimce) dan bi rê ketin û me hewl da ku em jiyana wî ji hemû aliyan ve nîşan bidin. Di dawiya beşê de me derheqê hemû berhemên Osman Sebrî yên berdest û yên neberdest de agahî dan. Osman Sebrî herçiqas bi kesayetiya xwe ya siyasî derbikeve pêş jî wî hema hema di hemû qadên wêjeyê de (helbest, çîrok, sihetî, gotar, bîranîn) berhem nivîsîne. Me berhemên Sebrî wekî bingeh qebûl kir û hewl da ku em hunera wî ji hemû hêlan ve bidin xuyakirin. Di beşa duyem de ku beşa sereke ya xebata me ye çîrokên Sebrî yên di kovara Hawar û Ronahiyê de hatine weşandin ji aliyê hêmanên vegêranê yên wekî awayê nêrînê, mekan, dem, leheng û rêzebûyerê ve hatin nirxandin. Herweha li ser mijar û tema, ziman û taybetiyên vegêranê yê van çîrokan hate rawestin. Di encama xebata xwe de me agahiyên ku piştî nirxandina çîrokên Osman Sebrî bi dest ketin, made bi made hatin rêzkirin.; ÖZET: Bu çalışmada Osman Sebri’nin Hawar ve Ronahi dergilerinde yayımlanan hikâyeleri materyal (anlatıcı, bakış açısı, olay örgüsü, kişiler, zaman, mekan, dil ve üslup, fikir) ve teknik unsurlar (anlatma, tasvir, otobiyografîk, leitmotiv, diyalog, monolog, geriye dönüş tekniği vb.) yönünden ele alınarak incelenmiş, her hikaye tek tek değerlendirilerek Sebri’nin hikaye sanatı ortaya konulmuştur. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Osman Sebri’nin anılarından, onunla yapılan röportajlardan ve öğrencisi (Dilawerê Zengî), yazar Fırat Ceweri nin ve kızı (Hingûr Sebrî) verdiği bilgilerden yola çıkarak hayatını her yönüyle açığa çıkarmaya çalıştık. Bölümün sonunda Osman Sebri’nin ulaşabildiğimiz bütün eserlerini ve ulaşamadıklarımız hakkında bilgi verdik. Osman Sebri her ne kadar siyasi kişiliğiyle ön plana çıksa ve tanınsa da o edebiyatın hemen hemen her dalında (şiir, hikâye, deneme, makale, anı) eser vermiştir. Bölümün devamında eserlerinden yola çıkarak edebi yönünü ifadeye etmeye çalıştık. Çalışmamızın ikinci bölümünde Hawar ve Ronahi dergilerinde yayımlanan hikâyelerini anlatıların unsurları olan, bakış açısı, mekân, zaman, kişiler ve olay örgüsü açısından ele alınmış; ayrıca bu eserlerin, konu ve tema, dil ve anlatım özellikleri üzerinde durulmuştur. Çalışmamızın sonuç bölümünde Osman Sebrinin hikâyeleri madeler halinde değerlendirilmiştir.; ABSTRACT: In this study, Osman Sebri’s life and art are emphasized; and his stories published in Hawar and Ronahi journals are examined in terms of structure with regards to material (narrator, point of view, plot, characters, time, place, linguistics, wording, and idea) and technical elements (storytelling, depiction, autobiographic, leitmotiv, dialogue, monologue, flashback, etc.). Our study consists of introduction, two chapters. In the first chapter, we uncovered Osman Sebri’s life in many aspects by his memoirs, interviews with him, and the reports given by his student (Dilawerê Zengî), writer Fırat Ceweri, his daughters (Hingûr-Kewê Sebrî), and his son-in-law Şêx Birimce. At the end of this chapter, we wrote about all of his works that we could and could not find today. Although Osman Sebri is known by his political roles, he had wrks in almost every fields of literature (poem, story, essay, article, and memoirs), we analyzed his literary aspects based on his works. In the two chapter, his stories published in Hawar and Ronahi journals are addressed in terms of story elements such as point of view, place, time, characters, and plot. Also, these stories are examined in terms of subject, theme, and language and expression properties. In the conclusion part, based on the conclusions made by studying the structure of Osman Sebri’s stories, his stories are evaluated and reported in items. 2019-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6104 Dengên Devoka Torê (Gundê xerabê bena wekî nimûne) GÜLMEZ, Gülbeddin KURTE: Zimanê kurdî xwedî gelek zarava û devokên cuda ye. Di nav zaravayên kurdî da kurmancî xwedîyê cihekî taybet e. Ev zarava li erdnîgarîyeke berfireh tê axaftin. Di bin zaravayê kurmancî da gelek devok û bindevok hene ku devoka Torê jî yek ji wan devokên vê zaravayî ye. Di vê xebatê da ku navê wê Dengên Devoka Torê ye, li ser dengên devoka Torê û prosesên fonolojîk yên vê devokê lêkolîn hatiye kirin. Xebat ji destpêkekê û sê beşan pêk hatiye. Di destpêkê da derbarê xalên wekî mijar, armanc, rêbaz, çarçove û kêşeyên xebatê û xebatên ku derbarê dengsazîya deverê da hatine kirin agahî hatine dayîn. Beşa yekem ji bo ziman û dengnasîyê hatiye veqetandin ku di vê beşê da di bin sernavê ziman da termên ziman, zarava û devokê hatine ravekirin û hewl hatiye dayîn ku cihê devoka Torê di vê dabeşkirinê da bê tesbîtkirin. Di vê beşê da danasîna herêma Torê, navçeya Kercosê û gundê Xerabê Bena jî hatiye kirin. Di beşa yekem da termên têkildarî deng hatine nasandin û pêkhatina dengan hatiye vegotin. Beşa duyem ji bo ravekirina taybetîyên dengên devoka Torê hatiye veqetandin. Ji bo fonemên ku di alfabeya kurmancî ya bi tîpên latînî da tune ne grafîm hatine dayîn. Herwiha ji bo alofon jî bên naskirin nîşanên taybet hatine bikaranîn. Di beşa sêyem da prosesên fonolojîk ên ku di devoka Torê da rû dane hatine vekolan û tesbîtên derbarê van bûyerên dengan da hatine parvekirin. Di van beşan da metnên ku di çarçoveya vê xebatê da hatine berhevkirin li ser esasên fonolojîyê hatine şîrovekirin. Herwiha cudahîyên fonetîk û fonolojîk yên devoka Torê û kurmancîya nivîskî/nîvstandard hatine amajekirin. Di xebatê da rêbazên zimannasîya hevdemî (senkronîk) û şayesî (deskrîptîv) wekî rêbaz hatine bikaranîn. Di dawîya xebatê da encamên giştî ku di lêkolînê da hatine bidestxistin hatine dayîn. Piştî encama lêkolînê metnên ku hatine transkrîbekirin cih girtiye ku xebatê ji alîyê mînak û tesbîtan ve pala xwe daye van metnan.; ÖZET: Kürtçenin birçok lehçe ve ağzı vardır ve lehçeleri arasında Kurmanci özel bir yere sahiptir. Bu lehçe geniş bir coğrafyada konuşulmaktadır. Kurmanci lehçesinde birçok ağız ve alt ağız yer almaktadır. Tor ağzı da bu lehçe içinde yer alan ağızlardan bir tanesidir. Tor Ağzı Sesleri isimli bu çalışmada Tor ağzındaki sesler ve fonolojik süreçler araştırılmıştır. Çalışma, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, çalışmada kullanılan yöntem ve teknikler, çalışmanın zorlukları ve yörenin fonetiği üzerine yapılan çalışmalar gibi noktalara değinilmiştir. Birinci bölüm dil ve fonolojiye ayrılmıştır. Bu bölümde dil başlığı altında dil, lehçe ve ağız terimleri açıklanmış ve bu sınıflamada Tor ağzının yeri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu bölümde Tor bölgesinin, Gercüş ilçesi ve Xerabê Bena köyünün tanıtımı da yapılmıştır. Yine bu bölümde sesle ilişkili terimler tanıtılmış ve seslerin oluşumu anlatılmıştır. İkinci bölüm Tor bölgesinin seslerinin özelliklerinin tanıtılmasına ayrılmıştir. Latin kökenli Kurmancca alfabede bulunmayan fonemler için grafimler verilmiştir. Aynı şekilde alofonların ayırt edilmesi için de özel işaretler kullanılmıştır. Üçüncü bölümde Tor ağzında gerçekleşen fonolojik süreçler araştırılmış ve ses olayları ile ilgili tespitler paylaşılmıştır. Bu bölümlerde, bu çalışma kapsamında derlenmiş olan metinler fonolojik esaslara göre yorumlanmıştır. Aynı şekilde Tor ağzınının yazılı / yarıstandard kurmancca ile fonetik ve fonolojik açıdan farklılıklarına işaret edilmiştir. Çalışmada eşzamanlı ve betimsel dilbilimi yöntemleri uygulanmıştır. Çalışmanın sonunda, çalışma sonucu elde edilen genel sonuçlar verilmiştir. Çalışmanın sonucundan sonra bu çalışmanın örnek ve tespitler yönünden dayandığı transkribe edilmiş metinler yer almıştır.; ABSTRACT: Kurdish has many dialects and regional accents. Among the dialects, Kurmanji has a special place. This dialect is spoken in a wide geography. There are many dialects and sub-dialects in Kurmanji dialect. Tor accent is one of the dialects in these ones. In this study, named The Sounds of Tor Accent, the sounds and phonological processes in the Tor accent were investigated. The study consists of an introduction and three parts. In the introduction part, the subject, aim, methods and techniques used in the study, the difficulties of the study and the studies on the phonetics of the region are mentioned. The first part is devoted to language and phonology. In this section, language, dialect and regional accent terms are explained under the title of language and the location of Tor dialect is tried to be determined. In this section, the Tor region, Kercos district and Xerabê Bena village were introduced. In this section again, the terms related to sound are introduced and the formation of sounds is explained. The second part is devoted to introduce the characteristics of the Tor region. Graphs are given for phonemes that are not available in Latin Kurmanji alphabet similarly, graphs were used to understand olophones. In the third chapter, sounds in Tor are investigated and findings about these sounds’ events are presented. In these chapters, the texts compiled within the scope of this study are interpreted according to phonological principles. Likewise, the differences between the written / semi-standard kurmanjî dialect and the phonetic and phonological aspects of the dialect were pointed out. In this study, synchronic and descriptive linguistic methods were applied. At the end of the study, the general results obtained from the study were given. After the conclusion of the study, transcribed texts based on the sample and the findings of this study were included. 2019-01-01T00:00:00Z