Diyarbakır Ekolojik Koşullarında Bazı Makarnalık Buğday Genotiplerinin Verim ve Verim Komponentleri ile Bazı Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi

Abstract

ÖZET: Bu araştırma, Diyarbakır ekolojik koşullarında bazı makarnalık buğday genotiplerinin verim, verim komponentleri ve bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışma, GAP Uluslararası Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Eğitim Merkezi deneme alanlarında sulu koşullarda gerçekleştirilmiştir. Araştırmada materyal olarak 20 ileri kademe hat ile 5 standart çeşit (Eyyubi, Güneyyıldızı, Mervani, Sümerli ve Zühre) olmak üzere toplam 25 makarnalık buğday genotipi kullanılmıştır. Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Araştırmada tane verimi, hektolitre ağırlığı, protein oranı, bitki boyu, başaklanma süresi ve bin tane ağırlığı gibi verim ve kalite özellikleri incelenmiştir. Elde edilen veriler JMP istatistik programı kullanılarak analiz edilmiş ve ortalamalar arasındaki farklılıklar Tukey testi ile belirlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, tane verimi bakımından genotipler arasında istatistiksel olarak önemli farklılıklar belirlenmiştir. En yüksek tane verimi bazı ileri kademe hatlardan elde edilmiş olup, özellikle 15 numaralı genotip yüksek performans göstermiştir. Hektolitre ağırlığı bakımından genotipler arasında önemli farklılıklar belirlenmemiştir. Protein oranı bakımından ise hem genotip hem de tekerrür etkisinin önemli olduğu saptanmıştır. Bazı genotiplerin yüksek protein oranı ve yüksek verim değerlerini birlikte göstermesi dikkat çekmiştir. Araştırma sonucunda, Diyarbakır koşullarında yüksek verim ve kalite potansiyeline sahip bazı ileri kademe makarnalık buğday hatlarının bölge için ümitvar olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulguların, makarnalık buğday ıslah programlarına katkı sağlayacağı ve bölge üreticileri için uygun çeşit seçiminde yol gösterici olacağı düşünülmektedir.

ABSTRACT: This study was conducted to determine the yield, yield components, and some quality characteristics of durum wheat genotypes under Diyarbakır ecological conditions. The experiment was carried out under irrigated conditions at the experimental fields of the GAP International Agricultural Research and Training Center. A total of 25 durum wheat genotypes, including 20 advanced lines and 5 standard cultivars (Eyyubi, Güneyyıldızı, Mervani, Sümerli, and Zühre), were used as plant material. The experiment was established according to a randomized complete block design with three replications. In the study, yield and quality traits such as grain yield, hectoliter weight, protein content, plant height, heading time, and thousand kernel weight were investigated. The obtained data were analyzed using the JMP statistical software, and differences among means were determined by Tukey test. According to the results, statistically significant differences were determined among genotypes in terms of grain yield. The highest grain yield values were obtained from some advanced lines, and genotype number 15 showed superior performance. No significant differences were found among genotypes for hectoliter weight. In terms of protein content, both genotype and replication effects were found to be significant. Some genotypes were remarkable for combining high protein content with high grain yield. As a result of the study, several advanced durum wheat lines with high yield and quality potential were identified as promising genotypes for Diyarbakır conditions. The findings obtained from this study are expected to contribute to durum wheat breeding programs and provide guidance for suitable cultivar selection for regional producers