المسائل الأصولية التي خالف فيها الطوفي في كتابه الب لب ل الشيرازي في كتابه ال ل م ع جمعاً ودراسة

Abstract

الملخص: إنَّ دراسة علم أصول الفقه كان وما يزال هدفاً لطلبة العلم؛ لأنَّ دراسته تفتح الأذهان،وتحمي نصوص الشريعة، وتقف حاجزاً أمام أدعياء العلم،وإنَّ اختلاف الأصوليين في بعض المسائل الأصولية يُعتبر إثراءً للفكر الإسلامي،ولمكتبته العلمية، ويُعبر عن سماحة الإسلام ويسره، ومدى اهتمام أهله به،وذلك من خلال بيان أحكامه، ووضع القواعد والضوابط التي من شأنها حفظ بيضة الإسلام من الاعتداء الفكري والفقهي عليه، وإنَّ هذا البحث المعنون ب)المسائل الأصولية التي خالف فيها الطوفي في كتابه البلبل الشيرازي في كتابه اللمع جمعاً ودراسةً(.يهدف إلى جمع وحصر تلك المسائل الأصولية المختلف فيها بين الإمامين الجليلين الشيخ أبو إسحاق ونجم الدين الطوفي،باتباع المنهج الاستقرائي، و التحليلي، الوصفي،فذكرت في ثنايا هذا البحث مقدمة شملت: أسباب اختيار البحث، وأهميته، والمنهج المتبع فيه، وتضمن البحث أربعةً من الفصول، كل فصلٍ انقسم إلى عدة مباحث، وتحت كل مبحثٍ مجموعةٌ من المطالب، فذكرت في الفصل الأول: ترجمة موجزة للإمامين الشيرازي والطوفي، ذاكراً: اسميهما،ونسبهما،وولادتهما، ونشأتهما العلمية و الظروف المحيطة بهما و شيوخهما و تلامذتهما و آثارهما العلمية وعقيدتهما ومذهبهما الفقهي و وفاتهما. وتضمن الفصل الثاني: المسائل الأصولية المختلف فيها في مبحث أدلة الأحكام.حيث احتوى هذا الفصل على أربعة مباحث وهي: مبحث السنة، والإجماع، والقياس، والنسخ، وتحت كل مبحث عدة مطالب. وتضمن الفصل الثالث: المسائل الأصولية المختلف فيها في دلالة الألفاظ. وتضمن هذا الفصل ثلاثة مباحث وهي: مبحث الأمروالنهي، ومبحث العام، ومبحث المفهوم. بينما تضمن الفصل الرابع على أربعة مباحث وهي: مبحث الاجتهاد والتقليد، ومبحث الترتيب والترجيح عند التعار ، ومبحث التكليف،وقول الصحابي. ذاكراً في كل مسألةٍ أقوال الإمامين مع أدلتهما، ومناقشة تلك الأدلة عند الضرورة،مع تصوير المسألة، وتحرير محل النزاع إن لزم الأمر، ذاكراً من وافق الإمامين من الأصوليين، ونوع الخلاف في هذه المسائل أهو خلافٌ معنوي أو لفظي، وإن كان معنوي ذكرت بعض الأمثلة من الفروع الفقهية. ولقد بلغت المسائل الأصولية المختلف فيها بين الإمامين الشيرازي والطوفي خمسة وثلاثون مسألة،وكان معظم هذه المسائل الخلاف فيها معنوي، وترتب عليه اختلاف في المسائل الفقهية

ÖZET: Fıkıh Usulü, İslamî ilimlerde çalışmalar yapanlar için temel ilim olma özelliğini devam ettirmektedir. Bu disiplin zihni açan, dini nasların korumasını sağlayan, araştırma yapan ilim adamlarına sınır ve çerçeve sunan bir ilimdir. Usûlcülerin farklı metod ve yaklaşımları İslam kültür, düşünce ve medeniyetinin gelişmesi katkı sağlayan bir zenginliktir. Fıkıh Usulü İslam’ın kolaylık ve hoşgörü yönünü açığa çıkarmakla beraber dinî, amelî ve fıkhî hükümlerin açıklanmasına olanak sağlamaktadır. Bu ilim aynı zamanda fikrî ve fıkhî anlamda İslam’ın özüne karşı yapılan saldırılarda savunma görevini üstlenmektedir. Bu çalışma Tûfî’nin el-Bülbül ve Şîrâzî’nin el-Luma‘ adlı eserlerinin usul alanındaki farklı görüşlerini ve ortak noktalarını tespit etmeyi hedeflemektedir. Çalışmamız, Hanbelî usulcülerden Tûfî’nin usul alanındaki görüşlerini, Şafiî usulcülerden olan Şîrâzî’nin görüşleriyle karşılaştırması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmada istikra yöntemi, analitik değerlendirme ve tanımlayıcı metotlar kullanılmıştır. Mukaddime kısmında konuyu seçme sebebinden, araştırmanın öneminden ve yönteminden bahsedilmiştir. Çalışma dört bölüm olarak ele alınmıştır. Birinci bölümde Şîrâzî’nin ve Tûfî’nin hayatı, nesebi, ilmi geçmişleri ve yaşadıkları muhitleri, ilim hayatına katkıları, fıkhî görüşleri ve vefatları açıklanmıştır. İkinci bölümde iki müellifin kitap, sünnet, icmâ, kıyas ve nesh konularındaki ihtilaflı görüşleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde lafız ve lafzın manaya delaleti iki müellefin görüşleri etrafında mukayeseli olarak analiz edilmiştir. Dördüncü bölümde ictihâd, tâklid ve tearuz olguları cem-telif mükellefin durumu ve sahabe kavli incelenmiştir. Çalışmamızın baştan sona bütün bölümleriyle Şîrâzî ve Tûfî’nin usul alanındaki ihtilaflı görüşleri çerçevesinde şekillenmiştir. Her konuda iki müelllifin ihtilaflı görüşleri, ittifak ettikleri görüşleriyle birlikte ele alınmıştır. Araştırmada iki ilim âlimin otuzbeş konuda farklı görüşlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Her iki usulcünün aralarındaki ihtilafın lafzî mi öze dönük biçimde manevî mi olduğu gerekçeleriyle birlikte ortaya konulmuştur. İki müellifin ihtilaflı görüşleri, diğer usulcülerin görüş ve değerlendirmeleriyle sentezlenmiş ve ihtilaflı görüşler arasında tecihe gidilmiştir.

ABSTRACT: The study of the science of Usul al fiqh was and still is a goal for students of science, because its study opens the minds, protects the texts of Sharia, and stands as a barrier in front of the pretenders of knowledge, and that the difference of Usul schoolers in some usul issues is considered an enrichment of Islamic thought and its scientific library, and expresses the tolerance and ease of Islam. And the interest of Muslims in Usul by explaining its rulings and lying down the rules and controls that would preserve the purity of Islam from intellectual and jurisprudential aggression against it. This research aims to collect and list those Usul issues in which the two venerable Imams, al-Shirazi and al-Tawfi disagree, by following the inductive, analytical, and descriptive approach. In this research, I mentioned an introduction that included: The reasons for choosing the research, its importance, and the methodology was followed. The research included four chapters; each chapter was divided into several sections. İn the first chapter: A brief translation of Imam al-Shirazi and al-Tawfi, mentioning; their names, their lineage, their birth, their scientific upbringing, the circumstances surrounding them, their elders, and their students and their scientific effects, their faith, their doctrine of jurisprudence, and their death. The second chapter included the Usul issues that differ in the study of evidence for judgments. Where this chapter contained four sections the Sunnah, the consensus, the analogy, and the abrogation, and under each topic there are several demands. The third chapter included Usul issues that differ in the semantics of words. The fourth chapter included four sections the topic of ijtihad and imitation, the topic of order and weighting when conflicting, the topic of assignment, and the statement of the companion. Mentioning in each issue the sayings of the two imams with their evidence, and discussing those evidence when necessary, with an illustration of the issue, and liberating the subject of dispute if necessary, mentioning those who agreed with the two imams from among Usul schoolers, and the type of disagreement in these issues, is it a verbal or mental disagreement, and if it is mental. I mentioned some examples from the branches of jurisprudence, and the issues of Usul in which the difference between Shirazi and al-Tawfi reached thirty-five issues. Most of these issues were moral disputes, and a dispute resulted in the issue of Usul al-Fiqh.