أبو البركات الن سفي ومنهجه النّحويّ في تفسيره مدارك الت نزيل

Abstract

مُلخّ ص اُلرِّّسالةُِّ: القرآنُ الكريمُ هو كتابُ الله تعالى إلى هذه الأمّة الإسلاميّة، وهو المصدر الأوّلُ للّغة العرب يّة في الاحتجاج والاستشهاد بلا شكٍّّ ولا جدالٍّ؛ لذلك فاللّغة العربيّة لا تنفصلُ عن القرآن الكريم؛ إذ هو سرُّ بقائها وديمومتها، ولولا القرآنُ لاندثرتِّ ال لّغة العربيّة منذُ آمادٍّ بعيدةٍّ؛ لذلك فالقرآن واللّغة العربيّة توأمان. إنّ هذه الرّسالة تُجلّي هذه الحقيقة حقيقة الصِّّلة الوثيقةِّ بين القرآن الكريم واللّغة - العربيّة مِّن خلال دراسة الإمام النّسفي ومنهجه النّحويّ في تفسيره "مدارك التّنزيل وحقائق - التّأويل". هذه الرِّّسالة تتألّف مِّن تمهيدٍّ وقسمينِّ وخاتمة، فالتّمهيدُ: يتكوّن من خمسةِّ محاور، ففي المِّ ح و ر الأوّل تمَّ إيضاح مفهومِّ التّفسير، والعلاقة بينه وبين التّأويل، وفي المِّ ح ور الثّاني تمّ استعراض مفهوم النّحو لغة ا واصطلاح اا وبيان أهمّيّته، وفي المِّ ح و ر الثّالث تمّ كشف العلاقة بين النّحو والتّفسير ونشأة كلٍّّ منهما، وفي المِّ ح و ر الرّابع تناول البحثُ الحدي ث عن المنهج النّحوي في ميدان التّفسير، وفي المِّ ح و ر الخامس تناول البحثُ الكلا م عن أبرز النُّحاة المفسِّّرين ومناهجهم. وأما الأقسام فقد قسّ مت إلى قسمين أساسيين، وبحث في القسم الأول عن حياة الإمام النسفي ونشأته وعلمه ومشايخه وتلاميذه وعقيدته ومذهبه ومكانته وآثاره وعرض تفسيره الذي هو موضوع بحثنا بالتفصيل، والقسم الثاني تناول منهجه النحوي بقسميه العام والخاص، ثم ذكرت نماذج من تطبيقاته ابتداء من سورة الفاتحة وانتهاء إلى سورة الناس. وفي الخاتمة فقد تمَّ فيها .تلخيصُ أبرزِّ ال نَّتائج والتّوصيات العِّلميّة التي توصلّت إليها الرِّّسالة

ÖZET: Kur’an-ı Kerim İslam ümmetine gönderilen Yüce Allah’ın kitabıdır. O, hüccet olarak kullanmada, tanık olarak göstermede Arap Dili ve Edebiyatının şüphesiz ve tartışmasız temel kaynağıdır. Bundan dolayı Arap Dili, Kur’an-ı Kerim’den ayrı olarak düşünülemez. Zira Kur’an-ı Kerim, Arap Dilinin bekasının ve devamlılığını sağlayan yegâne eserdir. Kur’an-ı Kerim olmasaydı Arap dili uzun süre önce izi silinip gidecekti. İşte bu nedenledir ki Kur’an-ı Kerim ile Arap Dili ikiz kardeş gibidirler. Bu tez çalışmamız, bu gerçeğin açıklanmasını; Kur’an-ı Kerim ile Arap Dili arasında bu güçlü bağın ortaya çıkarılmasını hedeflemiştir. Bu amaçla İmam Nesefî’ ve onun Medâriku’t-tenzîl ve hakâiku’t-tevîl tefsirindeki gramer metodu inceleme konusu yapılmıştır. Tezimiz, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında tefsir kavramı, te’vîl kavramıyla olan ilişkisi; aynı şekilde nahiv kavramının sözlük ve terim anlamı, nahiv ilminin önemi ve tefsir ilmiyle olan ilişkisi konuları incelenmiştir. Ayrıca tefsir alanında kullanılan nahiv metodu ve bu alanda ön plana çıkmış simalar ele alınmıştır. Birinci bölümde ise İmam Nesefî’nin hayatı, öğrenim süreci, hocaları, öğrencileri, fıkhî ve itikadî mezhebi, ilmî konumu, eserleri ve çalışma konusu yapılan eseri detaylı bir şekilde işlenmiştir. İkinci bölümde ise hem genel hem de özel kısımlarıyla gramer yöntemi ele alınmıştır. Ayrıca Fatiha süresinden başlayarak Nas süresine kadar Nesefî’nin nahiv uygulamalarının örneklerine değinilmiştir. Sonuç kısmında ise çalışmada ulaşılan önemli çıkarımlara ve akademik önerilere yer verilmiştir.

ABSTRACT: The Quran is the book of Almighty Allah sent to the Islamic Ummah. It is undoubtedly and undisputedly the main source of Arabic Language and Literature in presenting it as an evidence and testimonial. The Arabic language, therefore, cannot be considered separately from the Holy Quran since the Quran is the only work that provides the survival and continuity of the Arabic language. Without the Qur'an, the Arabic language would have long been erased. That is why the Qur'an and the Arabic language are like twin siblings. This study seeks to reveal this strong connection between the Holy Quran and the Arabic Language. For this purpose, The grammar method in Imam Nasafi’ and in his interpretation of Madâriku’t-Tanzîl and Hakâiku’t-Tawil was examined. Our thesis consists of an introduction, two chapters and a conclusion. In the introduction part, the concept of tafsir and its relationship with the concept of te’wil were investigated. Likewise, the meaning of the concept of nahw in dictionaries and as a concept, the importance of nahw science and its relationship with the tafsir were examined. In addition, the nahw method used in the field of tafsir and prominent figures in this respect are discussed. In the first chapter, the life of Imam, his learning process, his teachers, his students, his fiqh and itikadî sect, his scientific position, his works and the subject of his work are discussed in details. In the second part, his grammar method is discussed with both generally and specifically. In addition, starting from the Surah of Fatiha to the Surah Nas, the examples of Nasafi's nahw practices are exemplified. In the conclusion part, important conclusions and academic suggestions are presented.