Türkiye'de Enerjinin Verimli Kullanımına Yönelik Yapılan Ar-Ge Yatırımlarının Etkinliği: Yenilenebilir Enerji Kullanımı, Enerji Fiyatları, Enerji İthalatı ve Doğrudan Yabancı Yatırımlar Üzerine Güncel Fourier Yaklaşımı

Abstract

ÖZET: Türkiye’de artan enerji talebi, dışa bağımlılık ve sürdürülebilir çevre politikalarının gerekliliği, enerji verimliliği odaklı Ar-Ge yatırımlarının etkinliğini stratejik bir politika alanı hâline getirmiştir. Bu çalışma, 1990–2022 dönemine ait yıllık veriler kullanılarak doğrudan yabancı yatırımlar, enerji fiyatları, enerji ithalatı ve yenilenebilir enerji kullanımı değişkenlerinin enerji verimliliği Ar-Ge yatırımları üzerindeki etkilerini incelemektedir. Teorik çerçeve, Kaynak Tabanlı Yaklaşım, Sürdürülebilir Kalkınma Yaklaşımı, Porter Hipotezi ve Endojen Büyüme Kuramı üzerine inşa edilmiştir. Serilerin durağanlık düzeyleri Standart ADF ve Fourier ADF testleriyle analiz edilmiş; uzun dönem eşbütünleşme ilişkileri Fourier Engle-Granger ve Fourier ADL testleriyle araştırılmıştır. Uzun ve kısa dönem katsayı tahminleri ise FMOLS, CCR ve DOLS yöntemleriyle elde edilmiştir. Bulgular, doğrudan yabancı yatırımların uzun vadede enerji verimliliği Ar-Ge yatırımlarının etkinliğini anlamlı biçimde artırdığını, enerji fiyatlarının hem kısa hem uzun dönemde enerji verimliliği Ar-Ge yatırımlarının etkinliğini teşvik ettiğini göstermektedir. Yenilenebilir enerji kullanımı enerji verimliliği Ar-Ge yatımlarının etkinliği üzerinde olumlu etkiler oluştururken, enerji ithalatı her iki dönemde de etkinliği azaltan başlıca unsur olmuştur. Sonuç olarak, enerji verimliliği politikalarının başarısının yalnızca harcama düzeyine değil, her birim Ar-Ge kaynağının oluşturduğu somut verimlilik ve çevresel kazanımlara bağlı olduğu belirlenmiştir. Türkiye’nin enerji dönüşümünü sürdürülebilir biçimde ilerletebilmesi için enerji verimliliği Ar-Ge politikalarının uzun vadeli, istikrarlı ve teknoloji odaklı bir stratejik çerçevede yürütülmesi gerekmektedir.

ABSTRACT: The increasing demand for energy in Turkey, dependence on external sources, and the necessity of sustainable environmental policies have made the effectiveness of R&D investments focused on energy efficiency a strategic policy area. This study examines the effects of foreign direct investment, energy prices, energy imports, and renewable energy use variables on energy efficiency R&D investments using annual data from 1990 to 2022. The theoretical framework is built upon the Resource-Based Approach, the Sustainable Development Approach, Porter's Hypothesis, and the Endogenous Growth Theory. The stationarity levels of the series were analysed using ADF and Fourier ADF tests; long-term cointegration relationships were investigated using Fourier Engle-Granger and Fourier ADL tests. Long- and short-term coefficient estimates were obtained using FMOLS, CCR, and DOLS methods. The findings show that foreign direct investment significantly increases the effectiveness of energy efficiency R&D investment in the long term, while energy prices encourage the effectiveness of energy efficiency R&D investment in both the short and long term. The use of renewable energy has a positive effect on the effectiveness of energy efficiency R&D investment, while energy imports have been the main factor reducing effectiveness in both periods. Consequently, it has been determined that the success of energy efficiency policies depends not only on the level of expenditure but also on the tangible efficiency and environmental gains generated by each unit of R&D resources. In order for Turkey to advance its energy transition in a sustainable manner, energy efficiency R&D policies must be implemented within a long-term, stable and technology-focused strategic framework.