İbn Ebi Şeybe ve Fıkhî Görüşleri (İbadetler ve aile hukuku örneği) -Karşılaştırmalı Fıkhî Bir Araştırma-

Abstract

الملخص: يتناكؿ ىذا البحث بعض الآراء الفقهية لأحد أئمة ىذه الأمة من الصدر الأكؿ كىو الإما اب١ليل ابن أبي شيبة ربٞو الله تعالذ الذم توفاه الله تعالذ سنة 235 ى ، كقد كاف لو ب٬ب من الشيوخ النجباء كالتلبميذ الأفذاذ، كقد أدرجتو ضمن ثلبثة فصوؿ كخابٛة كاب٤صادر اب٤ستفادة منها. أما الفصل الأكؿ: قد خصصت ىذا الفصل للتعريف بالإما ابن أبي شيبة، كىو ضمن مبحثبْ، كأشرت بُ اب٤بحث الأكؿ إلذ التعرؼ على ذاتو، كانقسمت ىذا اب٤بحث على مطلببْ، بُ اب٤طلب الأكؿ بٙدثت عن اب٠و كنسبو كنسبتو ككنيتو، ككلادتو، كحياتو، ككفاتو. كبُ اب٤طلب الثالش أشرت إلذ التعرؼ على الإما من خلبؿ كصف العلماء لو. أما الفصل الثالش: يتكوف ىذا الفصل من بعض آرائو بُ العبادات، كفيو بٙدثت عن مسألة كاحدة متعلقة بالطهارة كالباقية متعلقة بالصلبة، كىي تسع مسائل، كىي بوؿ الرضيع، كمسح الرأس على العمامة، كالبَجيع بُ الآذاف، كحكم التطبيق بُ الصلبة، كالصلبة خلف الإما اب١الس قياما أك قعودا، كصلبة اب٤فبَض خلف إما منتفل، كحكم زيادة ركعة خامسة سهوا، كاب١مع ببْ صلبتبْ بُ السفر، كطلوع الشمس أثناء الصلبة. أما الفصل الثالث: كأشرت بُ ىذا الفصل إلذ بعض آرائو بُ الأحواؿ الشخصية، كىو كمكوف من ثلبث مسائل، كىي نكاح المحلل، كخدمة الزكجة لزكجها، كالنكاح من غبّ الولر. أما اب٣ابٛة: فقد أشرت فيها إلذ أىم النتائج البٍ توصلت إليها، كىي أف بسب سعة علمو كاف موضع اىتما عند خليفة عصره، كأنو كاف شيخا للعلماء البارزين كالإمامبْ البخارم كمسلم كالإما أبٞد بن حنبل كغبّه من العلماء الكبار، كمع أف الإما كاف من أىل اب٢ديث إلا أنو لد يكن ناقلب فقط بل كاف عاب٤ا ككاعيا للفقو كلو لد يبد رأيو فيو كثبّا، كأيضا كاف مفسرا، كأنو ليس لو رأم شاذ بل كل آرائو إما يتوافق مع اب١مهور أكمع كثبّ من العلماء، كذكرت بعض التوصيات منها أكصي الباحثبْ بالبحث عن العلماء القدامى كآرائهم

ÖZET: Bu çalışmada erken dönem fıkıhçılardan Ebû Bekr b. Ebî Şeybe’nin (v. 235/849) fıkhî görüşleri incelenmiştir. Küfe, Basra, Rey, Bağdat ve Hicaz bölgesindeki ilim merkezlerinde tahsilini sürdüren İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Mübârek, Halef b. Halîfe, Cerîr b. Abdülhamîd ve Kadı Şerîk b. Abdullah gibi muhaddislerden hadis eğitimi almıştır. Dönemin seçkin âlimlerinden eğitim alan İbn Ebû Şeybe, Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, İbn Mâce ve İbn Sa‘d gibi seçkin talebeler yetiştirmiştir. Hadis ilminin yanı sıra fıkıhta da önemli bir yere sahip olan müellif, el-Musannef adlı hadis eserini kaleme almıştır. İbn Ebû Şeybe’nin fıkhî görüşlerinin ele alındığı bu çalışma, üç bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Birinci bölüm İbn Ebû Şeybe’nin kısa biyografisini içermektedir. Bu çerçevede adı, nesebi, doğumu, vefatı, hocaları, öğrencileri, eserleri ve ilim camiasının onun hakkındaki düşüncelerine dair bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde müellifin ibadet konularını ihtiva eden bazı fıkhî görüşlerine yer verilmiştir. Kendi içerisinde iki tali kısma ayrılan bölümün birinci kısmında yeni doğan bebeğin idrarı konusundaki görüşleri, ikinci kısımda ise sarık üstüne mesh, ezanda tercî‘ gibi namaz ile ilgili konular irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ise müellifin ahvâl-i şahsiye ile ilgili görüşlerine yer verilmiştir. Bu bölümde muhallilin nikahı, kadının eşine hizmeti ve velisiz nikahın hükmü konuları ele alınmıştır. Araştırma sonucunda müellifin, sahip olduğu ilmî konumu ile hem halk hem de yöneticiler nezdinde saygın bir yer edindiği, Buhârî, Müslim ve Ahmed b. Hanbel gibi önemli öğrenciler yetiştirdiği, muhaddis olmakla beraber nakledici olmakla yetinmediği, fıkıh ve tefsirde de derin bilgiye sahip olduğu, fıkıhta aykırı ve şâz görüşlerinin bulunmadığı, fıkhî görüşleri cumhurun veya birçok âlimin görüşüyle uyuştuğu ortaya konulmuştur. Son olarak da alanda araştırma yapacaklar için öneriler kısmında klasik dönem ilim insanlarının ve görüşlerinin araştırılması ve alanda yeterli araştırma yapılmadan herhangi bir konu hakkında fetva verilmemesinin gerektiği hususları zikredilmiştir.

ABSTRACT: This thesis deals with some jurisprudential opinions of one of the imams of this nation from the first class, the eminent Imam Ibn Abi Shaybah, may God Almighty have mercy on him, who died in the year 235 AH. He had elites of noble sheikhs and distinguished students, and he included it; in three chapters, a conclusion, and the references that have been used. First chapter: it’s been devoted to introduce Imam Ibn Abi Shaybah within two sections. In the first topic, he referred to his identification. This topic was divided into two demands. In the first requirement, he talked about his name, lineage, nickname, birth, life, and death. In the second requirement, he referred to the identification of the imam through the scholars' description of him. Chapter Two: This chapter consists of some of his views on worship, and this chapter consists of two sections. In the first section, he talked about purity, which falls under it one issue, which is the urine of an infant. In the second section, he talked about issues related to prayer, which are eight issues, namely, wiping the head on the turban, rewinding in the call to prayer, the rule of application in prayer, prayer behind the seated imam "standing or sitting", the obligatory prayer behind an Imam in the supererogatory prayer, the rule of inadvertently increasing the fifth rak’ah, combining two prayers while travelling, and the rising of the sun during prayer. As for the third chapter: In this chapter, he referred to some of his views on personal status, which is one topic, and consists of three issues, namely, the marriage of the Al Muhallil, the wife’s service to her husband, and the marriage without the guardian. Conclusion: he referred to the most important results that he reached, namely that because of the vastness of his knowledge he was of interest to the khalifa of his time, and that he was a sheikh of eminent scholars such as Imams al-Bukhari and Muslim, Imam Ahmad Ibn Hanbal and other great scholars, and although the imam was one of the people of Hadith. He was not only a transcriber, but he was a scholar and aware of jurisprudence, even if he did not express his opinion on it much, and he was also an interpreter, and that he did not have an abnormal opinion, but all his opinions either corresponded with the public or with many scholars, some recommendations were mentioned, including the recommendation researchers to search for ancient scholars and their opinions, and recommend the people of the fatwa do not issue a fatwa until after the full and adequate research on the subject.