Ruhani Dönemi İran Ortadoğu Politikası ve Suriye ile İlişkiler

Abstract

ÖZET: Bu çalışmada İran‟ın dış politika yapım süreci, Orta Doğu dış politika stratejisi ve Hasan Ruhani döneminde İran‟ın Ortadoğu ülkeleriyle olan ilişkileri üzerinden Suriye politikası ele alınmıştır. Orta Doğu‟nun güç merkezlerinden biri olmayı başaran İran, izlediği dış politika stratejileriyle bölgeyi etkilemeyi başarmıştır. Özelikle 1979 İran İslam Devrimi‟nden sonraki ideoloji temelli dış politika stratejileri, onu hem bölgede hem de uluslararası sistemde yalnızlaştırmıştır. Bu sert radikal politikalar İran‟ı ekonomik olarak güçsüzleştirmiş ve bölgede marjinalleştirmiştir. Bölgede birçok devlet tarafından tehdit olarak algılanan İran, izlediği ılımlı dış politika stratejileriyle bu algıyı kırmaya çalışmıştır. Özellikle 2013 yılında İran Cumhurbaşkanı olarak seçilen Hasan Ruhani‟nin itidalli dış politika tutumu, İran‟ın bölge ülkeleriyle olan ilişkilerinde yeni bir sayfa açacağı izlenimi oluşturmuştu. Ruhani‟nin uzlaşmacı ve diyalog kanalları açık dış politika anlayışı, İran‟ın Batı‟yla iyi ilşkiler geliştirmesini sağlamıştır. Ama aynı dış politika tutumu bölgede istenilen düzeyde gerçekleşmemiştir. İran‟da rejimin bölgedeki güvenlik temelli dış politika stratejisi, Ruhani‟nin itidalli dış politika anlayışına baskın gelmiştir. Bundan dolayı Ruhani döneminde İran‟ın bölge politikasında beklenen değişim istenilen düzeyde olmamıştır.İran‟ın bölgede güç ve güvenlik merkezli dış politika stratejisinden vazgeçememesi, bölge ülkelerinin İran merkezli tehdit algısının değişmemesine neden olmuştur. 2011 yılında Suriye‟de başlayan iç savaş sürecinde, İran‟ın Esad rejimini destekleyen politikalar yürütmesi, Orta Doğu‟da yeni güç mücadelelerinin yaşandığı bir ortam yaratmıştır. Bu vekâlet savaşlarını yaşandığı süreçte İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ılımlı dış politikalarıyla bölgedeki gergin ortamı yumuşatmaya çalışmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, İran İslam Devrimi sonrası İran‟ın değişen dış politika stratejisi çerçevesinde Hasan Ruhani‟nin dış politika anlayışının bölge ülkeleriyle ve Suriye‟yle olan ilişkilere etkisi incelenecektir.

ABSTRACT: In this study, Iran‟s foreign policy making process, Middle East foreign policy strategy and Syria policy through Iran‟s relations with Middle Eastern countries during the presidency of Hassan Rouhani have been discussed. Iran, which has managed to become one of the power centers of the Middle East, has succeeded in influencing the region with the foreign policy strategies it has followed. Ideology-based foreign policy strategies, specifically after the 1979 Iranian Islamic Revolution, have isolated the country both in the region and in the international system. These harsh radical policies have weakened Iran in an economical sense and marginalised it in the region, as well. Perceived as a threat by many states in the region, Iran has tried to overcome this perception with its moderate foreign policy strategies. Especially the moderate foreign policy attitude of Hassan Rouhani, who was elected as the President of Iran in 2013, led to the impression that Iran would open a new page in its relations with the countries in the region. Rouhani‟s understanding of foreign policy with conciliatory and open dialogue channels allowed Iran to develop good relations with the West. However, the same foreign policy attitude has not been realised in the region at the desired level. The security-based foreign policy strategy of Iran‟s established order in the region dominated Rouhani‟s moderate foreign policy understanding. Therefore, the anticipated change in Iran‟s regional policy during the presidency of Rouhani was not at the desired level. Iran‟s inability to abandon its power and security-centered foreign policy strategy in the region has caused the Iran-centered threat perception of the countries in the region to remain unchanged. During the civil war, which started in Syria in 2011, Iran‟s policies supporting the Assad regime created an environment, in which new power struggles emerged in the Middle East. During these proxy wars, Iranian President Hassan Rouhani tried to soften the tense atmosphere in the region with his moderate foreign policies. The main purpose of this study is to examine the effect of Hasan Rouhani‟s foreign policy understanding on relations with the countries in the region and Syria within the framework of Iran‟s changing foreign policy strategy after the Iranian Islamic Revolution.