دراسة وحتقيق ألفية مال خليل اإلسعردي املسماة بشرح ضياء بصرية قلبالعروف يف التجويد والرسم وفرش احلروف

Abstract

الملخ ص: تحتوي هذه الرسالة على تحقيق قسم التجويد من منظومة الملا خليل ال سع ردي في علم القراءات المسمَّاة ب شرح ضياء بصيرة قلب ال ع روف في التجويد وا ل رسم وفرش الحروف. ترك الملا خليل بعده ثروةً علميةً متنوعة ؛ من أهمِّ ها التفسير والفقه والعقيدة والحديث والعربية والقراءات وغير ذل ك. وقد بلغت منظومته التي بين أيدينا ألفًا ومئةً وعشرة أبيات من البحر السريع. سار فيها على منوال الإمام ابن الجزري في مق دِّ مته الجزريَّة، وعلى خُ طى الإمام الشاطبي في عَ قيلته المسمَّاة "بحرز الأماني ووجه التهاني". قدَّم لها بمق دِّمة تضمَّنت جملةً من آداب التلاوة وفضلها وأحكامها، ثمَّ ق سمَ منظومته إلى ثلاثة أقسا م : القسم الأول في التجويد، والقسم الثاني في الرسم القرآني، والقسم الثالث في فرشيَّات الحروف، ثمَّ ختمها بسير ة موجزة للقراء العشرة رضي الله تعالى عنهم . وكان ممَّا تفرَّد به الملا خليل أنَّه ذكر القراءة دون أن يعزوها إلى قارئها من القرَّاء العشرة إلا حفصًا فقد أشار إليه إمَّا رمزًا وإمَّا تصريحًا

ÖZET: Bu çalışma Molla Halil es-Si’irdî’nin “Şerhu Dıyai Basireti Kalbi’l-Arûf fi’t-Tecvidi ve’r-Resmi ve Ferşi’l-Hurûf” adlı manzum eserinin Tecvidle ilgili bölümünün tahkikidir. es-Si’irdî, kendisinden sonraki nesillere Tefsir, Fıkıh, Akaid, Hadis, Arap Dili, Kıraat vb. ilimlerde büyük bir ilmî miras bırakmıştır. Çalışmamıza konu olan eser, Serî’ Bahri vezniyle yazılmış ve bin yüz on beyitten müteşekkildir. es-Si’irdî yöntem olarak İmam İbnu’l-Cezerî’nin el-Mukaddimetu’l-Cezeriyye ve İmam Şatıbî’nin Harzu’l-Emânî ve Vechu’t-Tehânî adlı eserlerini takip etmiştir. es-Si’irdî, Mukaddimede Kur’an-ı Kerim tilavetinin adabı, fazileti ve hükümlerini serdettikten sonra, birinci bölümde Tecvid, ikinci bölümde Resmu’l-Mushaf, üçüncü bölümde Ferşiyyatu’l-Hurûf meselelerini ele almış, daha sonra meşhur on kıraat imamının kısa biyografilerini vererek eserini nihayete erdirir. Molla Halil es-Si’irdî, Kıraat vecihleri ve Ferşiyyatu’l-Hurûf’u öğrenmek isteyenlere kolaylık olması için, Hafs rivayetlerine işareten veya sarahaten dikkat çekmiş; ancak diğer kıraatlere değinmekle yetinerek kıraatlerin hangi kıraat imamına ait olduğunu belirtmemiştir.

ABSTRACT: This study was an analysis of the Tajwid section of Molla Halil es-Si'irdî's verse titled " Şerhu Dıyai Basireti Kalbi’l-Arûf fi’t-Tecvidi ve’r-Resmi ve Ferşi’l-Hurûf ." Es-Si’irdî left behind significant scientific volumes on Tafsir, Fqih, Akaid, Hadith, Arabic language, recitation, etc. The work that was scrutinized in the present study was written with Serî Bahri rhythm and includes one thousand hundred and ten couplets. In methodology, Es-Si'irdî followed the al-Mukaddimetu'l-Cezeriyye by Imam Ibnu'l-Cezerî and Harzu'l-Emaniî and Vechu’t-Tehânî by Imam Şatıbî. After propounding the manners, virtues and rules of the recitation of Quran in the introduction, es-Si'irdî discussed the issues of Tecvid in the first chapter, Resmu'l-Mushaf in the second chapter, and Ferşiyyatu'l-Hurûf in the third chapter, and then provided short biographies of ten recitation imams before completing his work. Molla Halil es-Si’irdî drew attention to the Hafs narratives as tokens or for their clarity for the convenience of those who wanted to learn the recitation angles and Ferşiyyatu'l-Hurûf; however, only mentioned the other recitations, and did not specify which recitation imams these originated from.