https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1391 Institute of Living Languages Thu, 09 Apr 2026 23:44:30 GMT 2026-04-09T23:44:30Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6052 Geşedana Ziman û Wêjeya Kurdî di Kovarên Rewşen, J. Rewşen û Rewşen-Nameyê de DÖĞER, Dilaver KURTE: Piştî ku di sala 1991ê de, qedexeya li ser zimanê Kurdî rabûn, di nav sînorê K.T.yê de, kovarên bi navê Rewşen, Jiyana Rewşen û Rewşen-Nameyê derçûn. Kovarên navborî, bi nivîsarên ku weĢandine, tevkariyeke mezin bo geşedana ziman û wêjeya Kurdî kirine. Di van kovaran de, bi taybetî di warê helbest û çîrokê de, ji alî teşe û naverokê ve guherîneke taybet pêk hatiye. Û helbest û çîrokên hatine weĢandin, ji alî naverok û sosyo-polîtîkîya xwe ve, xwedî taybetîya dij-serdestî û dij-mêtingerîyê ne. Çîrok û helbestên ku hatine weşandin, bêyî ku ji nirx û taybetîya xwe ya wêjeyîbûnê dûr bikevin, bi naveroka xwe ve, ketine nav hewldanekê da ku rewğ û deravên wekî „bêzanavî‟, „dîkebûn‟, „durehî‟, „lixwenebanî‟ û „cewêlekî‟ya zimanî ku wekî encama pêkanînên serdestî û qedexekirinan li wan qewimiye, ji navê rakin. Em ê di vê xebata xwe ya lêkolînî û hûrgerînê de, hewlê bidin da ku bidin nîşan ka hewldana ku di biwara ziman û wêjeyê de li dar ketiye, bi çi awayî teşe girtiye û di ziman û wêjeya Kurdiya Kurmancî de geşedaneke bi çi rengûawayî pêk hatiye.; ÖZET: Kürtçeye uygulanan yasakların 1991 yılında kanunen sınırlı da olsa kaldırılmasıyla beraber, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan Kürtler, sırasıyla ve periyodik olarak Rewşen, Jiyana Rewşen ve Rewşen-Name dergilerini yayınlamışlardır. Bu dergiler, yayınladıkları yazılarla Kürt dili ve edebiyatına öenmli katkılarda bulunmuşlardır. Özellikle şiir ve öykü alanında, biçim ve içerik açısından önemli değişiklikler gerçekleşmiştir. Yayınlanan şiir ve öyküler, içerik ve sosyo-politik özellikleri açısından, anti-iktidar ve anti-sömürgeci özelliğe sahiptirler. Yayınlanan öykü ve şiirler, edebi değer ve özelliklerinden bir şey yitirmeden, o zamana kadar maruz kaldıkları dilsel kimlikten uzaklaşma, ötekilik sorunsallığı, melezlik, yabancılaşma ve madunlaşma gibi durumları işlemişlerdi. Bu dergiler bu haliyle Kürt dili ve edebiyatının gelişmesine büyük katkı sunmuşlardır. Bu çalışmamızda, adı geçen dergilerde yazılan yazılar çerçevesinde, Kürt dili ve modern edebiyatının geliĢimini inceleyip gelişim sürecinde oluşan biçimlenmeleri inceleyeceğiz.; ABSTRACT: After the ban on Kurdish language was lifted in 1991, literary journals like Rewşen, Jiyana Rewşen and Rewşen-Name were published in Turkey. The aforementioned literary journals made a great contribution to the development of Kurdish language and literature with the writings they published. In these journals, especially in the genres of poetry and short story, distinct changes happened in terms of literary form and content. And all these published poems and stories had characteristics of counter-hegemony and were anti-colonial in regards of their content and sociopolitic. These published poems and stories, without losing their literary characteristics and value, struggled to rule out conditions like „disidentification‟ „otherness‟, „hybridity‟, alienation and subalternity which were imposed on them as a result of oppresive and banning policies. In this research study, we will try to show how these efforts took a shape in the field of literature and language and what kind of developments took place in Kurdish Kurmanci. Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6052 2021-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6050 Zazaki dı Wexti KARABEYESER, Ayetullah XULASA: 20-30 serr ra peyin dı gramerê Zazaki ser xebati zidyayi. Labelê reyna zi merdum nêşkeno vaco ıno mewzu her het ra biyo zelal. Çıqas têkı eseri pê hedefê fek u diyalektan ra wet u bı yo Zazakiya umumi ameyi hazırkerdış zi gıraniya xebatan yo fek ya zi yo diyalekt ser a. Elbet xebati ki heta ınka biyi, qey literaturê gramerê Zazaki muhim i. Feqet yo formo muşterek hema nêameyo meydan. Ina xebat, Zazaki dı şıxulyayişê wextan ser biya. Miyanê diyalektan ya zi fekan dı ferqiyeti u muşterekiyi wextan ameyi tesbitkerdış. Qey ferqiyetan taykerdış u muştereki zidnayiş, çarçiwaya imkan u gramerê zıwani dı teklıfê ma zi -bı izahê sebebê cı- ameyo ramotış.; ÖZET: Zazacanın dilbilgisi ile ilgili kurallarının tespiti noktasında son yirmi – otuz yılda önemli çalışmalar yapılmışsa da, hâlâ yolun başında olunduğu söylenebilir. Bu alanda yapılan çalışmaların büyük bir kısmı bir lehçe ya da ağızla sınırlı tutulmuştur. Bunun yanında Zazacanın farklı lehçe ya da ağızlarını ele alarak yazılmış dilbilgisi eserleri de mevcuttur. Şimdiye kadar yapılan çalışmalar, literatüre önemli katkılar sunmuş olsa da, tüm diyalekt ve ağızları kapsayabilecek ortak bir formun ortaya çıkması henüz sağlanamamıştır. Bu çalışmada Zazaca’da Zamanlar ele alınacaktır. Zazacanın üç temel diyalektinde (merkez, güney ve kuzey) zamanların kullanımının incelenmesi neticesinde farklılılar ve ortaklıklar tespit edilmeye çalışılacak, farklılıkların olduğu durumlarda dilin rehberliğinde ortak bir forma ulaşmanın imkanları değerlendirilecektir.; ABSTRACT: Significant studies have been done on the establishment of the rules of Zazaki Grammar in the late thirty years, but it may be articulated that the writers of Zazaki are at the bottom of the ladder yet. Most of the studies done are restricted to a dialect or an accent. Besides that, various dialects and accents of Zazaki grammars have been written. The studies done up to now contributed significant help to the literature, but a study comprising all the dialects and accents and resulting a standard form has not been achieved yet. This study, The Tenses In Zazaki is comprised of four chapters; Preterit, The Simple Present Tense, Continuous Tense and Future Tense. The Preterit is studied under the titles of The Perfect Tense and The Past Perfect; The Present is studied under the title of The Present Tense and Imperfect; Future Tense is studied under the title of The Future Tense and Future in The Past; and the Present Continuous Tense is studied independently. I will compare the conjugation of verb in terms of time in the three dialects (Central, North and South), determine the distinctness and similarities of verb conjugation in Zazaki dialects and try to propose a single form in the light of the language. Sun, 01 Jan 2017 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6050 2017-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6034 Eleviyanê Zazaunê Dêrsımi de İtıqat u Ritueli SÖNMEZ, Hıdır KILMVATE: No tez Eleviyanê Zazaunê Dêrsımi de İtıqat u Ritueli sero amo nostêne. Çımê na guriayişiê bıngey, kultıro/zagono eve vate u rituelê Eleviyanê. Virê kultırê Eleviyano eve vatey, çımeyê referansê Eleviyêniyo. Wuzağunê Eleyivanê Dêrsımi hetê kultırê itıqatê ebe vateyi muhime. Sayiya pirunê ni wuzağu itıqat u kultırê vatêyê Eleviyêni az ve az amo, reşto na rozê. Tez de qısımê jüyine de; unsırunê teoloji u doktrinê Eleviyêni sero vındino. Na qısım de Raa Heqi, Wuzağê Eleviyani, mitolojiyê jiaru, İtıqatê Dêrsımi u Zazaki sero têsirê asimilasyoni ve raporê ke misyoneru Dêrsım sero nostê qalê inu beno. Qısımê dıyine de; rituelunê İtıqatê Dêrsımi sero vındino. Düyeyi, gulvangi u beyite ke Dêrsım ra amê arêdayışi inu ra taê nimuneyi na qısım de noşiyê. Qısımê hireyine de; taê adet u torê Dêrsımi ca cenê. Qısımê peyniye de ki; çiyo ke na gurê teji ra vejiyo meydan qalê inu biyo.; ÖZET: Bu tez çalışması Alevi ocaklarının merkezi kabul edilen Dersim’de anadili Zazaca olan Alevilerin inanç ve ritüellerine odaklanmaktadır. Bu çalışmanın temel referans kaynakları Alevi sözlü kültürü ve ritüelleridir. Alevi sözlü kültür hafızası Aleviliğin en önemli referans kaynağıdır. Tunceli (Dersim)’deki Alevi ocakları da bu sözlü inanç kültürünün taşıyıcısı ve aktarıcısıdır. Tezin birinci bölümünde; Alevi teolojisi ve öğretisini oluşturan inanç unsurları ele alınmıştır. Bu bölümde Raa Heqi (Hak Yolu / Alevilik) inancını oluşturan unsurlara, Alevi Ocaklarına, ziyaretlerin mitolojisine, inançtaki kırılma dönemlerine ve yabancı misyonerlerin Dersim Aleviliği hakkındaki raporlarına yer verilmiştir. Tezin ikinci bölümünde; Tunceli (Dersim)’e özgün inanç ritüelleri, oruç ve cem ibadeti ile Zazaca dua, gülbank ve deyiş örneklerine yer verilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde ise; Tunceli (Dersim)’deki bazı adet ve törelere yer verilmiştir. Sonuç bölümünde ise tez çalışmasında elde edilen bulgulara yer verilmiştir.; ABSTRACT: This thesis focuses on the beliefs and rituals of the Alevis, speaking Zaza language in Dersim, where is accepted as the centre of Alevi quarries. Main reference sources of this study are Alevi oral culture/tradition and rituals. Memory of Alevi oral culture is the most important source of Alevism. Alevi quarries in Dersim are the carrier and transmitter of this culture of oral belief. In the first part of the thesis, the belief elements that make up the Alevi theology and doctrine are discussed. This part includes the elements that make up Raa Heqi belief, Alevi quarries, mythology of sacred places, period of fragmentation in faith, and reports by foreigner missionaries on Dersim Alevis. In the second part of the thesis, belief rituals belonging to Dersim – including fasting, cem worship and Zaza language prayer in Dersim – and examples of “gulbenk” and sayings are examined. The third part of the thesis includes some customs and ceremonies in Dersim. In the conclusion, the findings obtained in the thesis study are stated. Wed, 01 Jan 2020 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6034 2020-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6017 “Gulzar” Sîyera Menzûm a Şêx Tahirê Şûşî (Metn û Tehlîl) DURAN, Yasin KURTE: Gulzar, sîyereke menzûm e ku di sedsala 20an da ji alîyê Şêx Tahirê Şûşî ve bi herfên erebî-kurdî bi şêweyê mesnewîyê wek destxet hatiye nivîsîn. Ev tez li ser transkrîpsiyon û analîza vê destxetê ya hatiye amadekirin û ji sê beşên sereke pêk tê. Di beşa yekem da agahîyên berfîreh ên derbarê serdema Şûşî, jîyana wî û berhemên wî, di beşa duyem da agahîyên berfireh ên derbarê danasîna Gulzarê, taybetmendîyên wê yê ruxsarî û naverokî, di beşa sêyem da jî metna transkrîbekirî ya Gulzarê cih digire. Du armancên sereke yên vê tezê hene. Armanca yekem ew e ku bi rêya trasnkrîpsiyonê vê berhema hêja bigehînîn ber destê wan kesan jî ku tenê dizanin bi herfên latînî berhemên kurmancî bixwînin da ku ew jî ji vê berhema hêja sûd wergirin. Armanca duyem jî ew e ku bi analîzeke kûr û berfireh nirxê berhemê yê edebî, zanistî û folklorî derbêxîn holê. Di encama xebatê derkete holê ku Gulzar mesnewîyeke netamambûyî ye û bi vî halê xwe jî ew ji 10154 beytan pêk tê û bi vî awayî dibe mesnewîya herî mezin a zimanê kurdî. Dîsa derkete holê ku Gulzar ji alîyê edebî û naverokî ve berhemeke gelekî têr û tijî ye û dikare bibe mijara gelek lêkolînên akademîk ên serbixwe.; ÖZET: Gulzar, 20. yüzyılda Şêx Tahirê Şûşî tarafından Arap-Kürt harfleriyle mesnevi biçiminde kaleme alınmış manzum bir siyerdir. Bu tez, söz konusu el yazmasının transkripsiyonû ve analizi amacıyla hazırlanmıştır ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Şûşî'nin yaşadığı dönem, hayatı ve eserleri hakkında kapsamlı bilgi sunulmuştur. İkinci bölümde ise Gulzar adlı eserin tanıtımı ile şekil ve içerik özellikleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise eserin transkribe edilmiş metni yer almaktadır. Tezin iki temel amacı bulunmaktadır: İlki, bu değerli eseri transkripsiyon yoluyla yalnızca Latin harfleriyle Kürtçe okuyabilen araştırmacıların ve okuyucuların da erişimine açmak; ikincisi ise, eseri edebi, bilimsel ve folklorik açılardan analiz ederek taşıdığı değeri ortaya koymaktır. Araştırma sonucunda Gulzar’ın tamamlanmamış bir mesnevi olduğu, mevcut haliyle 10.154 beyitten oluştuğu ve bu haliyle Kürtçede yazılmış en hacimli mesnevi niteliği taşıdığı tespit edilmiştir. Ayrıca eser, biçimsel ve içeriksel açıdan son derece zengin ve yoğun bir yapı arz etmekte; bu yönüyle bağımsız akademik araştırmalara konû olabilecek potansiyel taşımaktadır.; ABSTRACT: Gulzar is a versified sira (biographical account of the Prophet Muhammad) composed by Şêx Tahirê Şûşî in the mid-20th century using Arabic-Kurdish script, written in the traditional mesnevi form as a manuscript. This thesis is based on the transcription and analysis of this manuscript and is structured into three main parts. The first part provides a comprehensive overview of Şûşî’s historical period, his life, and his literary works. The second part focuses on the introduction of Gulzar, examining its formal structure and thematic content. The third part presents the transcribed version of the original text. The thesis has two primary objectives. The first is to make this significant literary work accessible to those who can only read Kurmanji written in Latin script, thereby expanding its readership. The second is to conduct a thorough and in-depth analysis that highlights the literary, scholarly, and folkloric value of the work. The study concludes that Gulzar is an unfinished mesnevi consisting of 10,154 couplets, making it the longest known example of this genre in Kurdish literature. It also reveals that Gulzar is a rich and densely layered text in terms of both literary style and content, and holds substantial potential for future independent academic research. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6017 2025-01-01T00:00:00Z