https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1381 Philosophy Tue, 07 Apr 2026 13:51:03 GMT 2026-04-07T13:51:03Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6029 Postmodern Anlam Arayışında "Ananda" Kavramı AYDOĞDU, Elif ÖZET: Bu çalışmada temel olarak antik felsefenin ilk düşünsel buyruğu olan kendini bilmek ve kendiliği yönetmek öğretisinin modernizme müteakip olarak ortaya çıkan postmodern dönemde insan ve anlam sorunlarıyla nasıl ilişkilendiği gibi konular işlenmektedir. Etimolojik olarak modernizm sonrası anlamına gelen postmodernizm daha çok sanat alanında kullanılan bir kavram iken anlam bakımından sorunsallaştırıldığında ikame değerlerin yeniden değerlendirilmesi, anlamlar çokluğu veya çağdaş filozofların düşünceleri bağlamında anlamın yitimiyle karakterizedir. Bu dönemde özellikle kesinlik içeren tüm kapsayıcı meta anlatılara şüpheyle bakılması 21. yy da anlamın yitimi problemini de postmodernizmin bağlamında başat bir sorun haline getirmiştir. Anlamın yitimi problemini yalnızca postmodern döneme has bir konu olmamakla birlikte bu husustaki düşünsel faaliyetleri antik medeniyetlerde de görebilmekteyiz. Bu konuları irdelerken postmodern dönemde insanın durumunu ve anlam problemini açımlamak adına yol gösterici olarak kullandığımız doktrinleri Hint felsefesinde bulmaktayız. Bu felsefi sistemin ilk yazılı örneklerini oluşturan Upanişadlarda kendini bilmek öğretisinin başat bir yapıda olduğunu görebilmekteyiz. Bu öğretiden hareketle bireyler yaşamı bir, meta anlatıyla değil yol gösterici bir öğretinin ışığında kendi patikalarını belirleyerek deneyimlemektedirler. Hint felsefi sisteminin çoğulculuğa kapı aralayan ve hakikati bir üst anlatıyla inşa etmek yerine, yaşamın içinde bireylerin kendi biriciklikleriyle inşa etmesine olanak tanıyan bir yapıda olmasından dolayı postmodernizm ile de paralellik taşıması Antik Hint doktrinlerinden faydalanmamızın temel hattını oluşturmaktadır. Bahsini ettiğimiz bu parallelik ile anlamın yeniden inşa edilmesi hususunun gerekliliği Hint felsefesi çerçevesinde ananda\mokşa kavramıyla açıklanmıştır ve bu husus çalışmamızın bir diğer hattını oluşturmaktadır. Artha, kama, dharma, mokşa, kavramlarının bir arada düşünülmesiyle vuku bulan ananda hali bir yandan bireyin özgürlük, haz ve bireysellik alanlarında var olmasına imkan tanırken bir yandan da ontolojik varoluş kalıplarını bünyesinde barındırmaktadır. Bu sayede postmodernizm öncelediği birey ve özgürlük kavramlarını öne çıkartırken hakikatin yitimi sorununa yeni bir yaşam felsefesiyle alternatif bir yorum imkanı kazandırmaktadır.; ABSTRACT: This study mainly deals with issues such as how the teaching of knowing one self and self-management, which is the first intellectual commandment of ancient philosophy, relates to human and meaning problems in the postmodern period that emerged after modernism. Postmodernism, which etimologically means after modernism, is a concept mostly used in the field of art, but when problematized in terms of meaning, it is characterized by the re-evaluation of substitute values, the multiplicity of meanings or the loss of meaning in the context of the thoughts of contemporary philosopher. In this period, especially the skepticism towards all comprehensive meta-narratives that contain certainty has made the problem of loss of meaning a major problem in the context of postmodernism in the 21st century. Although the problem of loss of meaning is not a subject specific to the postmodern period, we can also see intellectual activities on this subject in ancient civilizations. While examining these subjects, we find the doctrines that we use as a guide in order to explain the situation of man and the problem of meaning in the postmodern period in Indian philosophy. We can see that the teaching of knowing oneself is dominant in the Upanishads, which constitute the first written examples of this philosophical system. Based on this teaching, individuals experience life not with a single, meta- narrative but by determining their own paths in the light of a guiding teaching. Since the Indian philosophical system opens the door to pluralism and allows individuals to construct the truth with their own uniqueness in life instead of constructing it with a meta-narrative, it also has parallels with postmodernism, which constitutes the basic line of our benefiting from ancient Indian doctrines. The necessity of reconstructing the meaning with this parallelism we mentioned has been explained with the concept of ananda\moksha within the framework of Indian philosophy and this issue constitutes another line of our study. The state of ananda, which occurs when the concepts of artha, kama, dharma, moksha are considered together, allows the individual to exist in the areas of freedom, pleasure and individuality, while at the same time it contains ontological existence patterns. In this way, while postmodernism prioritizes the concepts of individual and Freedom, it provides an alternative interpretation opportunity. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6029 2025-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6015 Deleuze’de Düşünme Neliği KORKUTATA, Elif ÖZET: Bu çalışma, Gilles Deleuze’ün düşünme anlayışını “düşünmenin neliği” sorusu etrafında ele alarak, klasik felsefe tarihinde hakim olan düşünme imgelerinden radikal kopuşunu koymayı amaçlamaktadır. Klasik felsefede düşünme, genellikle akılla özdeşleştirilmiş ve doğruluk ilkesine göre yapılandırılmıştır; düşünmek, hakikate ulaşmak üzere gönüllü bir yönelim olarak kabul edilmiştir. Oysa Deleuze, düşünmeyi ne rasyonel bir tercihin sonucu ne de bilginin sessizce kendini sunması olarak kavrar. Ona göre düşünme, öznenin kendi isteğiyle başlattığı bir etkinlik değil, tersine, özneyi yerinden eden bir karşılaşma ile tetiklenen bir zorlamadır. Bu zorlama, düşünceyi önceden bilinen doğrulara değil, daha önce hiç düşünülmemiş olana doğru yöneltir. Düşünmek, böylece bir fark üretme eylemine dönüşür; düşünce kendini tekrar etmez, her seferinde yeni bir oluş yaratır. Bu bağlamda Deleuze’ün aşkınsal duyumcu felsefesi, düşünmeyi temsile değil yaratıcılığa dayalı bir süreç olarak konumlandırır. Bu tez, klasik akılcı ve duyumsal düşünme anlayışlarını Deleuze’ün ilkesine göre yapılandırılmıştır; düşünmek, hakikate ulaşmak üzere gönüllü bir yönelim olarak kabul edilmiştir. Oysa Deleuze, düşünmeyi ne rasyonel bir tercihin sonucu ne de bilginin sessizce kendini sunması olarak kavrar. Ona göre düşünme, öznenin kendi isteğiyle başlattığı bir etkinlik değil, tersine, özneyi yerinden eden bir karşılaşma ile tetiklenen bir zorlamadır. Bu zorlama düşünceyi önceden bilinen doğrulara değil, daha önce hiç düşünülmemiş olana doğru yöneltir. Düşünmek, böylece bir fark üretme eylemine dönüşür; düşünce kendini tekrar etmez, her seferinde yeni bir oluş yaratır. Bu bağlamda Deleuze’ün aşkınsal duyumcu yaklaşımıyla karşılaştırmalı olarak inceleyerek, düşünmenin yeniden nasıl tanımlanabileceğini dair özgün bir kavramsal çerçeve sunacaktır.; ABSTRACT: This study examines Gilles DeIeuze’s conception of thought through the central question of “what it means to think,” revealing his radical break from the dominant images of thought in the history of philosophy. In classical philosophy, thiking is typically identified with reason and structured according to the principle of truth; it is regarded as a voluntary orientation toward knowledge. However, Deleuze rejects the idea that thought emerges from a rational choice or from the self-disclosure of truth. For him, thinking is not an activity initiated by the subject but rather an effect of a confrontation that displaces the subject and imposes a force upon thought. This force does not direct thiking toward preestablished truths but toward what has never been thought before. Thus, thought bocomes an act of generating difference rather than repating the same it continually enters into new modes of becoming. Within this regarded as a voluntary orientation toward knowledge. However, Deleuze rejects the idea that thought emerges from a rational choice or from the self-disclosure of truth. For him, thinking is not an activity initiated by the subject but rather an effect of a confrontation that displaces the subject and imposes a force upon thought. This force does not direct thinking toward preestablished truths but toward what has never been thought before. Thus, thought becomes an act of generating diffrence rather than repeating the same; it continually enters into new modes of becoming. Within this framework, Deleuze’s transcendental empiricism positions thinking not as representation but as creation. This thesis offers a comparative analysis of classical rational and empirical understandings of thought in contrast with Deleuze’s transcendental empiricist perspective, proposing an original conceptual ground for redefining the natüre of thinking. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6015 2025-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6010 İnsanın ve Yapay Zekanın, Doğanın İnsana Karşı Korumasına Yönelik Sözleşme Yapabilirliğinin Ontolojik İncelenmesi BAYKARA, Mahsun ÖZET: Aklı ya da anlama yetisini keşfettiğinden beri insanoğlu hep sorar ve merak eder oldu. Bu merakı ilk önce doğaya ve evrene yönelikken daha sonra nihayetinde kendine yöneldi. Kendi dışındaki varoluşu anlayabilme çabası yine insanın kendini bilebilme arzusuna yöneliktir. Doğa durumundaki insan, kendini konumlandırırken hayatta kalma dürtüsünün kendini savunma içgüdüsüne dönüşmesiyle saldırmayı öğrenir. Toplum olmayı öğrenen insanlığın yaşama biçimlerini değiştirmeye başlayan dinler ve mitlerle doğaya olan bakış açısıda değişmiştir. Zamana paralel olarak gelişmeye başlayan insan aklı ve onun neticeleriyle doğal dünya anlam erozyonu yaşamış, dini öğretilerin bahşettiği değeri kaybetmiştir. Artık neredeyse tamamen materyal bir forma büründürülen doğa insanların sömürüsüne açık hale gelir. İnsanlığın doğa tahribatı savunma refleksiyle başlamış olsa da henüz ne tür sonuçlar doğuracağı kestirilemeyecek bir iştah ve hızla öz kaynaklara aç gözlülükle saldırması yaşam standartlarını ve standartları sağlayan teknoloji anlayışını dönüştürmüştür. Bugün neredeyse takip edilemeyecek bir ivme kazanan teknolojinin en ciddi uğraşı diğer gezegenlere ulaşma çabası ve kendini taklit etme girişimi hala bir takım anlam arayışı ve üretimi ile kendini anlamaya çalışmasıyla ilgilidir. Kendi zihni veya zekasını taklit eden başka araçlar yaratma isteği yeni değil, neredeyse insanlık ya da onun aklı kadar eskidir. Şimdiden birçok alanın şekillenmesi, karar aşaması dahil, uygulanması insanın kendi bilincinin taklit çabası olan yapay zeka teknolojileriyle gerçekleşiyor. Yapay zeka çalışmalarının ana fikri bu formun insan gibi bir bilince daha doğrusu özgür bir bilince sahip olup olamayacağıdır. Olası bilinçli yapay zeka eksenli sürdürülme amaçlı bu yazı, yapay zekanın olası benlik kavrayışı ile kendisini doğada konumlandırıp insanın doğaya plansız müdahalesine ne ölçüde etki edebileceği, insan ırkının devam edebilmesi adına doğayı insanlardan ne ölçüde koruyabileceği ve bunun insan ırkının ilk kurnazlıklarından olan sözleşme yoluyla yapılıp yapılamayacağını tartışır.; ABSTRACT: Since the discovery of reason or the ability to understand, human beings have always asked and wondered. While this curiosity was first directed towards nature and the universe, it eventually turned towards itself. The endeavour to understand existence outside oneself is again directed towards the human desire to know oneself. In the state of nature, man learns to attack as the urge to survive turns into an instinct of self-defence while positioning himself. With religions and myths that started to change the way of life of humanity, which learnt to become a society, the perspective on nature also changed. With the human mind and its consequences, which began to develop in parallel with time, the natural world experienced an erosion of meaning and lost the value bestowed by religious teachings. Nature, which is now almost completely materialised, becomes open to human exploitation. Although humanity's destruction of nature started with a reflex of defence, its greedy attack on natural resources with an unpredictable appetite and speed has transformed living standards and the understanding of technology that provides standards. . Today, the most serious endeavour of technology, which has gained an almost untraceable momentum, is the endeavour to reach other planets and the attempt to imitate itself is still related to the search and production of some kind of meaning and the attempt to understand itself. The desire to create other tools that imitate one's own mind or intelligence is not new, it is almost as old as humanity or its mind. Already the shaping of many fields, including the decision-making process, is taking place through artificial intelligence technologies, the implementation of which is an attempt to imitate man's own consciousness. The main idea of artificial intelligence studies is whether this form can have a human-like consciousness, or rather a free consciousness. This article, which aims to be sustained on the axis of possible conscious artificial intelligence, discusses to what extent artificial intelligence can position itself in nature with its possible self-concept and affect the unplanned intervention of humans in nature, to what extent it can protect nature from humans in order for the human race to continue, and whether this can be done through contract, one of the first cunning of the human race. Wed, 01 Jan 2025 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6010 2025-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5864 Kant ve Spinoza’da Özgür Eylem KÖSEOĞLU, Şeyhmus Serdar ÖZET: Bu çalışmada Immanuel Kant ve Benedictus-Baruch de Spinoza’nın özgürlük kavramı tanımı temelinde özgür eylem ele alınmıştır. İlk bölümde Kant’ın Saf Aklın Eleştirisi adlı eserinde fenomen ve numen kavramının ayrımı temelinde özgürlük kavramının neden olarak ele alındığının ve yanılsama oluşturduğu ele alınmış ve devamında ise özgürlük kavramının mekanok nedenselloğon zuhur ettoğo duyulur alanda, düşünülür alanın kavramı olan özgürlüğün nasıl mümkün olduğu Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi, Pratik Aklın Eleştirisi ve Yargı Yetisinin Eleştirisi adlı eserleri temelinde bir olgu olduğunun olanağı ele alınmaya çalışılmıştır. Bu çalışmanın üçüncü bölümünde ise Spinoza’nın özgürlük kavramı Ethica, Mektuplar ve Anlama Yetisinin Düzeltilmesi Üzerine İnceleme adlı eserleri temelinde ele alınmıştır. Bu çalışma Kant ve Spinoza’nın özgürlük anlayışı üzerinden bir tezatlık veya karşıtlık örneği sunmamakla beraber, nedensellik mefhumu ve entelektüel/sezgisel yargı biçimi üzerinde anlayış farklılıkları üzerinde kendi düşüncelerini nasıl işlediğini ele almak temel hedefi olmuştur.; ABSTRACT: In this study, free action os discussed on the basis of Immanuel Kant and Benedictus-Baruch de Sponoza's definition of the concept of freedom. In the first part, ot os discussed why the concept of freedom is considered as an idea and creates an illusion on the basis of the distinction between the concept of phenomenon and noumenon on Kant's work called Critique of Pure Reason, and on the contonuation, it is discussed how the concept of freedom os possible on the sensible field where mechanical causality occurs, and how freedom, which is the concept of the intelligible field, is possible on the Metaphysocs of Morals. The possibility that it is a phenomenon has been tried to be discussed on the basis of him works called Grounding, Critique of Practical Reason and Critique of Judgment. In the thord part of thos study, Spinoza's concept of freedom is discussed on the basis of him works titled Ethics, Letters and Treatise on the Correction of the Understanding. Although this study does not present an example of contrast or opposition over Kant and Sponiza's understanding of freedom, its main goal is to discuss how their thoughts operate on the differences on understanding on the concept of causality and the form of intellectual/intuitive judgment. Mon, 01 Jan 2024 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5864 2024-01-01T00:00:00Z