https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1378 Institute of Social Sciences Tue, 30 Jun 2026 15:30:41 GMT 2026-06-30T15:30:41Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6188 المسائل الأصولية التي خالف فيها الطوفي في كتابه الب لب ل الشيرازي في كتابه ال ل م ع جمعاً ودراسة SARHAN, Abdulrahman الملخص: إنَّ دراسة علم أصول الفقه كان وما يزال هدفاً لطلبة العلم؛ لأنَّ دراسته تفتح الأذهان،وتحمي نصوص الشريعة، وتقف حاجزاً أمام أدعياء العلم،وإنَّ اختلاف الأصوليين في بعض المسائل الأصولية يُعتبر إثراءً للفكر الإسلامي،ولمكتبته العلمية، ويُعبر عن سماحة الإسلام ويسره، ومدى اهتمام أهله به،وذلك من خلال بيان أحكامه، ووضع القواعد والضوابط التي من شأنها حفظ بيضة الإسلام من الاعتداء الفكري والفقهي عليه، وإنَّ هذا البحث المعنون ب)المسائل الأصولية التي خالف فيها الطوفي في كتابه البلبل الشيرازي في كتابه اللمع جمعاً ودراسةً(.يهدف إلى جمع وحصر تلك المسائل الأصولية المختلف فيها بين الإمامين الجليلين الشيخ أبو إسحاق ونجم الدين الطوفي،باتباع المنهج الاستقرائي، و التحليلي، الوصفي،فذكرت في ثنايا هذا البحث مقدمة شملت: أسباب اختيار البحث، وأهميته، والمنهج المتبع فيه، وتضمن البحث أربعةً من الفصول، كل فصلٍ انقسم إلى عدة مباحث، وتحت كل مبحثٍ مجموعةٌ من المطالب، فذكرت في الفصل الأول: ترجمة موجزة للإمامين الشيرازي والطوفي، ذاكراً: اسميهما،ونسبهما،وولادتهما، ونشأتهما العلمية و الظروف المحيطة بهما و شيوخهما و تلامذتهما و آثارهما العلمية وعقيدتهما ومذهبهما الفقهي و وفاتهما. وتضمن الفصل الثاني: المسائل الأصولية المختلف فيها في مبحث أدلة الأحكام.حيث احتوى هذا الفصل على أربعة مباحث وهي: مبحث السنة، والإجماع، والقياس، والنسخ، وتحت كل مبحث عدة مطالب. وتضمن الفصل الثالث: المسائل الأصولية المختلف فيها في دلالة الألفاظ. وتضمن هذا الفصل ثلاثة مباحث وهي: مبحث الأمروالنهي، ومبحث العام، ومبحث المفهوم. بينما تضمن الفصل الرابع على أربعة مباحث وهي: مبحث الاجتهاد والتقليد، ومبحث الترتيب والترجيح عند التعار ، ومبحث التكليف،وقول الصحابي. ذاكراً في كل مسألةٍ أقوال الإمامين مع أدلتهما، ومناقشة تلك الأدلة عند الضرورة،مع تصوير المسألة، وتحرير محل النزاع إن لزم الأمر، ذاكراً من وافق الإمامين من الأصوليين، ونوع الخلاف في هذه المسائل أهو خلافٌ معنوي أو لفظي، وإن كان معنوي ذكرت بعض الأمثلة من الفروع الفقهية. ولقد بلغت المسائل الأصولية المختلف فيها بين الإمامين الشيرازي والطوفي خمسة وثلاثون مسألة،وكان معظم هذه المسائل الخلاف فيها معنوي، وترتب عليه اختلاف في المسائل الفقهية; ÖZET: Fıkıh Usulü, İslamî ilimlerde çalışmalar yapanlar için temel ilim olma özelliğini devam ettirmektedir. Bu disiplin zihni açan, dini nasların korumasını sağlayan, araştırma yapan ilim adamlarına sınır ve çerçeve sunan bir ilimdir. Usûlcülerin farklı metod ve yaklaşımları İslam kültür, düşünce ve medeniyetinin gelişmesi katkı sağlayan bir zenginliktir. Fıkıh Usulü İslam’ın kolaylık ve hoşgörü yönünü açığa çıkarmakla beraber dinî, amelî ve fıkhî hükümlerin açıklanmasına olanak sağlamaktadır. Bu ilim aynı zamanda fikrî ve fıkhî anlamda İslam’ın özüne karşı yapılan saldırılarda savunma görevini üstlenmektedir. Bu çalışma Tûfî’nin el-Bülbül ve Şîrâzî’nin el-Luma‘ adlı eserlerinin usul alanındaki farklı görüşlerini ve ortak noktalarını tespit etmeyi hedeflemektedir. Çalışmamız, Hanbelî usulcülerden Tûfî’nin usul alanındaki görüşlerini, Şafiî usulcülerden olan Şîrâzî’nin görüşleriyle karşılaştırması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmada istikra yöntemi, analitik değerlendirme ve tanımlayıcı metotlar kullanılmıştır. Mukaddime kısmında konuyu seçme sebebinden, araştırmanın öneminden ve yönteminden bahsedilmiştir. Çalışma dört bölüm olarak ele alınmıştır. Birinci bölümde Şîrâzî’nin ve Tûfî’nin hayatı, nesebi, ilmi geçmişleri ve yaşadıkları muhitleri, ilim hayatına katkıları, fıkhî görüşleri ve vefatları açıklanmıştır. İkinci bölümde iki müellifin kitap, sünnet, icmâ, kıyas ve nesh konularındaki ihtilaflı görüşleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde lafız ve lafzın manaya delaleti iki müellefin görüşleri etrafında mukayeseli olarak analiz edilmiştir. Dördüncü bölümde ictihâd, tâklid ve tearuz olguları cem-telif mükellefin durumu ve sahabe kavli incelenmiştir. Çalışmamızın baştan sona bütün bölümleriyle Şîrâzî ve Tûfî’nin usul alanındaki ihtilaflı görüşleri çerçevesinde şekillenmiştir. Her konuda iki müelllifin ihtilaflı görüşleri, ittifak ettikleri görüşleriyle birlikte ele alınmıştır. Araştırmada iki ilim âlimin otuzbeş konuda farklı görüşlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Her iki usulcünün aralarındaki ihtilafın lafzî mi öze dönük biçimde manevî mi olduğu gerekçeleriyle birlikte ortaya konulmuştur. İki müellifin ihtilaflı görüşleri, diğer usulcülerin görüş ve değerlendirmeleriyle sentezlenmiş ve ihtilaflı görüşler arasında tecihe gidilmiştir.; ABSTRACT: The study of the science of Usul al fiqh was and still is a goal for students of science, because its study opens the minds, protects the texts of Sharia, and stands as a barrier in front of the pretenders of knowledge, and that the difference of Usul schoolers in some usul issues is considered an enrichment of Islamic thought and its scientific library, and expresses the tolerance and ease of Islam. And the interest of Muslims in Usul by explaining its rulings and lying down the rules and controls that would preserve the purity of Islam from intellectual and jurisprudential aggression against it. This research aims to collect and list those Usul issues in which the two venerable Imams, al-Shirazi and al-Tawfi disagree, by following the inductive, analytical, and descriptive approach. In this research, I mentioned an introduction that included: The reasons for choosing the research, its importance, and the methodology was followed. The research included four chapters; each chapter was divided into several sections. İn the first chapter: A brief translation of Imam al-Shirazi and al-Tawfi, mentioning; their names, their lineage, their birth, their scientific upbringing, the circumstances surrounding them, their elders, and their students and their scientific effects, their faith, their doctrine of jurisprudence, and their death. The second chapter included the Usul issues that differ in the study of evidence for judgments. Where this chapter contained four sections the Sunnah, the consensus, the analogy, and the abrogation, and under each topic there are several demands. The third chapter included Usul issues that differ in the semantics of words. The fourth chapter included four sections the topic of ijtihad and imitation, the topic of order and weighting when conflicting, the topic of assignment, and the statement of the companion. Mentioning in each issue the sayings of the two imams with their evidence, and discussing those evidence when necessary, with an illustration of the issue, and liberating the subject of dispute if necessary, mentioning those who agreed with the two imams from among Usul schoolers, and the type of disagreement in these issues, is it a verbal or mental disagreement, and if it is mental. I mentioned some examples from the branches of jurisprudence, and the issues of Usul in which the difference between Shirazi and al-Tawfi reached thirty-five issues. Most of these issues were moral disputes, and a dispute resulted in the issue of Usul al-Fiqh. Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6188 2021-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6187 Modern Dönemde İslam'da Devlet Tartışmaları (Ali Abdurrazık ve Muhammed Ziyauddin er-Reyyis Örneği) RÜZGARESEN, Recep ÖZET: İmâmet/hilâfetin hükmü Müslüman bilginler tarafından ittifakla vacip görülmüştür. Çünkü imâmet/hilâfet kurumu hem dini hem de dünyevi maslahatlar için gerekli bir kurum olarak kabul edilmektedir. Hz. Peygamberin vefatından sonra halifenin kim olacağı hususunda sahabeler arasında tartışmalar yaşanmış olsada; hilâfetin gerekliliği veya dini boyutu, bu tartışmalarda söz konusu olmamıştır. Mezhepler arasında, fıkhi açıdan imâmet/hilâfetin hükmünün akla ve nakle dayandırma hususunda tartışmalar olduğu bilinmektedir. Ancak bunlar, fıkıh usûlü ilminin kendi iç dinamiği içindeki tartışmalardan öteye geçmemiştir. imâmet/hilâfetin gerekliliği veya dini boyutu, 1924‟e hilâfetin ilga edilmesinden sonra tartışılmaya başlamıştır. Bu tartışmalardan biride, Mısırlı bir kadı olan Ali Abdürrâzık ve yine Mısırlı bir âlim olan Muhammed Ziyâeddin er-Reyyis arasında geçmiştir. Abdürrâzık, hilâfetin dini bir gereklilik olmadığını ve dinde bunu gerekli kılan bir delilin bulunmadığını ileri sürmüştür. Reyyis ise, Abdürrâzık‟ın bu görüşlerine karşılık imâmet/hilâfetin vücûbiyetini savunmuştur. Abdürrâzık, hilâfet hakkındaki görüşlerini, İslam‟ın yalnızca dini bir davet olduğu ve Hz. Peygamberin siyasi bir kişiliğe sahip olmadığı, üzerine geliştirmiştir. Görüşlerini, daha çok İslam tarihinden bazı olayları örnek vererek temellendirmeye çalıştığı görülmektedir. Bunun yanında, imâmet/hilâfeti gerçekleştirmenin “caiz” olduğuna hükmeden mezheplerin de kendisi ile aynı görüşte olduğunu dile getirmiştir. Reyyis ise, Abdürrâzık‟a İslam ümmetinin büyük bir çoğunluğunu oluşturan mezheplerin, imâmet/hilâfetin vücûbiyetine hükmetmiş olmalarını ileri sürerek karşı çıkmıştır. Aynı zamanda İslam‟ın, dinî ve dünyevi bir düzen olduğunu ve Hz. Peygamberin bir devlet kurup bu devlete başkanlık ettiğini savunan Reyyis; İslam‟da bir hükümetin gerekli olduğunu da ifade etmektedir. Reyyis, Hz. Peygamberin vefat etmesinden hemen sonra, ashabın bir halifeye biat etmiş olmasını, hükümetin gerekli oluşuna delil olarak göstermektedir. Aynı zamanda imâmet/hilâfet kurumu üzerine bir icmânın meydana geldiğini ve icmânın da şer„î bir delil olmasından dolayı imam/halife tayin etmenin farz-ı kifâye olduğunu söylemektedir. Çalışmamızda bu konu üzerinde durulacak, Reyyis ve Abdürrâzık‟ın ileri sürdüğü argümanlara yer verilecek ve sonunda genel bir değerlendirme yapılacaktır.; ABSTRACT: The necessities of the community of imamate/caliphate have been considered requiring an alliance by Muslim scholars. Because the community of imamate/caliphate is considered to be a necessary community for both religious and earthly affairs. After the Prophet's death, there was a debate among the companions about who would be the caliph; the necessity or religious dimension of the divine was not discussed in these discussions. It is known that there are discussions between the sects about the permissible or necessities of the provision of the imamate/caliphate in terms of fiqh. However, these have not gone beyond the discussions within its internal dynamics of the science of the fiqh. The necessity or religious dimension of imamate/caliphate began to be discussed after the abolition of the caliphate in 1924. One of these discussions took place between Ali Abdurrâzik, an Egyptian Muslim judge, and Mohammed Ziyâeddin er-Reyyis, an Egyptian scholar. Abdurrâzık argued that the caliphate is not a religious necessity and that no evidence in religion makes it necessary. Reyyis, on the other hand, defended the necessity of the imamate/caliphate in response to these views of Abdurrâzik. Abdürrazık developed his views on the caliphate on the basis that Islam was only a religious invitation and the Prophet did not have a political personality. It is seen that he tries to justify his views by giving examples of some events from Islamic history. In addition, he stated that the sects that ruled that it was "permissible" to perform the imamate/caliphate also agreed with him. Reyyis, on the other hand, opposed Abdürrâzık, arguing that the sects that make up the vast majority of the Islamic community ruled over the necessity of the imamate/caliphate. At the same time, Islam is a religious and earthly order and the Reyyis, who argues that the Prophet established a state and presided over this state; also states that a government is necessary for Islam. Reyyis cited the fact that the Companions pledged allegiance to a caliph right after the death of the Prophet as evidence for the necessity of government. At the same time, he stated that there is a consensus on the association of imamate/caliphate and that it is sufficient to appoint an imam/caliph since consensus is religious evidence. Our study will focus on this issue, include the arguments put forward by Reyyis and Abdurrâzik, and eventually, a general evaluation will be made. Fri, 01 Jan 2021 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6187 2021-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6186 Türkiye‟de Ar-Ge Faaliyetlerinin Dış Ticaret Performansına Etkisi BOYDAK, Hikmet Ubeyd ÖZET: Bu çalışmanın amacı Türkiye‟deki Ar-Ge faaliyetlerinin, Türkiye‟nin dış ticaret performansına etkisini tespit etmektir. Böylece Türkiye‟nin küresel piyasalardaki konumu ve etkinliğine Ar-Ge faaliyetlerinin ne derece etkisi olduğu daha iyi anlaşılacaktır. Bu bağlamda Türkiye‟nin 1990-2019 dönemindeki Ar-Ge harcaması ile ithalat ve ihracatının yıllık verilerini kullanarak Ar-Ge harcamalarıyla ithalat ve ihracat arasındaki uzun ve kısa dönemli ilişkisi zaman serisi analiziyle araştırılmıştır. ARDL sınır testi yöntemiyle değişkenler arasındaki ilişki test edilmiş olup elde edilen sonuçlara göre Ar-Ge harcamalarıyla hem ithalat hem de ihracat arasında uzun dönemde pozitif ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Öte yandan Ar-Ge harcamalarıyla ihracat arasında kısa dönemde pozitif ve anlamlı ilişki tespit edilmişken ithalat arasında kısa dönemde negatif ve istatistiki olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Ar-Ge harcamalarıyla uzun dönemde hem ihracatın hem de ithalatın eş bütünleşik olduğu saptanmıştır.; ABSTRACT: The aim of this study is to determine the effect of R&D activities in Turkey on Turkey's foreign trade performance. Thus, the impact of R&D activities on Turkey's position and effectiveness in global markets will be better understood. In this context, the long- and short-term relationship between R&D expenditures and imports and exports was investigated by time series analysis, using the annual data of Turkey's R&D expenditures and imports and exports for the period 1990-2019. The relationship between the variables was tested with the ARDL limit test method, and according to the results obtained, a positive and significant relationship was found between R&D expenditures and both imports and exports in the long run. On the other hand, a positive and significant relationship was found between R&D expenditures and exports in the short run, while a negative and statistically significant relationship was found between imports in the short run. It has been determined that both exports and imports are co-integrated with R&D expenditures in the long run. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6186 2022-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6185 علم البديع في ديوان الخرنق بنت بدر SARAJ, Nagma ملخص البحث: للمرأة في العصر الجاهلي مكانة كبيرة لا يمكن تجاهلها ولا حتى الاستغناء عنها مع ضياع حقوقها في كثير من الأحيان عنها، ومع ذلك فقد شاركت في الحروب ووقفت إلى جانب الرجل في كل المجالات وكانت تحفظ الود وتصون العهد بعد فقدان زوجها حتى إنها في كثير من الأحيان تأبى أن تتزوج من غيره فقد كان يعني لها الكثير وكانت تقضي وقتها في ذكر محاسنه وبطولاته إن كان كذلك، وخاصة الشاعرات منهن فقد كن مضرب المثل في الشعر الحزين المؤثر عندما كانت ترثي زوجها القتيل وكانت تلك الحالات كثيرة جدا في ذلك الوقت لأن الحروب في العصر الجاهلي كانت تشن لأسباب كثيرة، وكثيرا ما تكون بسبب امرأة أو أخذ بالثأر أو لعصبية قبيلة وتستمر الحروب لسنوات طويلة في كثير من الأحيان مما يذهب ضحيتها الكثير من الرجال فهناك الزوج والأب والأخ والابن ولهذا السبب كثرت دواوين الرثاء والهجاء في العصر الجاهلي ولا سيما من النساء. البحث يلخص المحسنات البديعية في ديوان الخرنق، تكمن أهمية البحث في التعرف على النساء الشاعرات في العصر الجاهلي، وإظهار القيمة الفنية والفنون الجميلة العميقة الموجودة في شعر النساء في تلك العصور الغابرة، خصص الفصل الأول لشرح حياة الشاعرة وبيئتها وشعرها ومزاياه وقيمته وموضوعاته. أما الفصل الثاني فيكمن فيه لب الموضوع وهدف البحث وهو استخراج الصور البديعية من الديوان وتسليط الضوء عليها وعلى ما فيها من صور جميلة بديعة، واستنتاج الفوائد التي نتجت عن وجود تلك المحسنات والفنون في النصوص، وقد استعنت بمصادر من أجل هذا العمل وكانت أهم تلك المصادر ديوان الشاعرة الخرنق، والكتب التي ورد فيها الشعر الجاهلي النسائي، وكتب اللغويين والنحويين، والكتب التي تحدثت عن علم البديع، والشعراء الذين استخدموا البديع في كتاباتهم. كان المنهج الذي اتبع هو استخراج الفنون البديعية من الديوان وشرحها، وتوضيح آلية تطبيقيها وما أضافت تلك الفنون البديعية للعبارات والصور من بلاغة وجمال وتأثير، وما أوصلت للقارئ من تجسيد الصور المعنوية لتصبح قريبة للواقع، ومدى تأثيرها على المعاني، رغم عفوية الكتابة، من ثم عرض المصادر التي استفدنا منها في البحث; ÖZET: Cahiliye şiirleri, Arap edebiyatında önemli bir yere sahiptir. Zira şiir, olayları ve duyguları net ve ve beliğ ifadelerle anlatım şeklidir. Arap dilinde şiir önemli olduğu gibi şairlere de büyük önem verilmekteydi. Şiir ve şaire verilen bu denli önemden kaynaklı olsa gerek Arap toplumunda büyük oranda şair bulunmaktaydı. Ancak Cahiliye dönemindeki erkek şairlere kıyasla kadın şairlerin sayısı oldukça azdır. Dolayısıyla kadın şairlerin şiirlerinden elimize ulaşan şiirler de azdır. Bu dönemde erkek şairlerin bile şiir yazıp tedvin etmesi zor iken kadınların bu konuda şöhret bulması beklenmez. Ancak bu zor şartlara rağmen Tarfe ibn Abd’ın kız kardeşi olan Hırnık şiir konusunda şöhret, deha zordur şiiriyle üstünlüğü elde etmiş ve yıldızı parlayan bir şair olmuştur. Cahiliye şiirin çok özelliği vardır. Bunlardan en önemlileri; özgünlüğü, yapmacık olmaması, belli kural ve esaslara tabi olmaması ve belli bir sisteme bağlı bulunmamasıdır. Bununla beraber şekil ve biçim açısından güzellik ve yeniliği de zımnında barındırmaktadır. İlk dönemden itibaren Arap şiirleriyle alakalı birçok araştırma yapılmış ve şiirler dil açısından irdelenmiştir. Bu çalışmada ise Hırnık bint Bedr’in Dîvânı Bedi açısından incelenmeye çalışılacaktır. Çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde söz konusu şairin hayatı, şairliği, bulunduğu çevre, şiirinin özellikleri ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise konunun özü ve araştırmanın amacı olan bedi sanatı incelenmiştir. Bu kapsamda Dîvân’daki bedî sanatları ortaya konulmuş ve örnekler açıklanmıştır. Ayrıca divandaki bedi sanatları incelenerek açıklanmaya çalışılmıştır. Bütün bunlar yapılırken alanla alakalı temel kaynaklardan yararlanılmıştır. Sonuç kısmında ise çalışma elde edilen netiler imkân dahilinde verilmişti. Dîvân’daki bedî sanatlarının ortaya konulmasını ve açıklanmasını, bu sanatların uygulanışını ve Hırnık’ın şiirlerindeki edebi üslüp ve bedi sanatlarının ortaya konulması olarak güdülen çalışma neticesinde Hırnık bint Bedrin şiirlerinde olağanüstü bir edebi üslüp olduğu ve bedi sanatlarının oldukça yoğun ve şiirlerine gerek anlam gerekse biçim açısından güzellik kattığı anlaşılmaktadır.; ABSTRACT: An introduction Pre-Islamic poetry was one of the most beautiful and eloquent poems; His strong and coherent phrases, his eloquent expressions, and the depth of his meanings gave him charm and glamor. However, the number of women poets was few compared to the male poets, and only a few of women’s poetry reached us, perhaps because of the difficulty of writing it down and conveying it to us due to the presence of obstacles at the time, and just as it was difficult for a man to compose poetry and write it down in those ages. Among these poets, the name of the poetess, Al-Kharang, the sister of the poet Tarfa Ibn Al-Abd, shined. The great writers, scholars, and classifiers wrote down her poetry, and her collection has been edited of more than one copy. Al-Kharang wrote most of her poetry in elegy and satire, and it can be said that this is the only color of writing that women were allowed to write, and through which they express their conditions at the time. This research will shed light on the life of the poet, her environment, her family, the occasions on which she wrote poetry, the poets of her time, the poets who were influenced by her, the book of her diwan, its investigators, and the narrators of her poetry. Then we move on to the subject of Budaiya science, its definition, its history, and its first authors. Who are the poets who wrote about Budaiya, when did Al-Badii become a doctrine and the stages of its development? And then its divisions, types, and ramifications, and most importantly is the application of the Budaiya arts to the poetry of the poet Al-Kharnaq, showing the extent of the impact of these arts on poetry, and the aesthetics she added to it and diving into it, and to extract what is in it of pearls and employ them in the poetry of the poet Al-Kharnaq, explaining the pictures of these improvements Badiah, and the extent of its impact on the texts. Then we turn to the approach that was followed in extracting these improvements, and we will not forget to take notes and mention the obstacles and difficulties that we encountered during the work, and the research must be concluded with a list of sources and references that were used to write the research and taking ideas and definitions from the mothers of specialized books in Al-Badii science and its divisions. and it's offshoots. I extend my sincere thanks to the supervisor Dr. Abdullah Badawa for his effort and interest in reviewing the research and providing directions, notes, and corrections, and we ask God to grant him success and reward him on our behalf and to make him an example and an asset for students in research and guidance. Sat, 01 Jan 2022 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6185 2022-01-01T00:00:00Z