https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1217 Eastern Languages ​​and Literature Thu, 09 Apr 2026 20:11:53 GMT 2026-04-09T20:11:53Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/668 Zaza edebiyatında Tirêj dergisinin yeri Varol, Murat 1899 yılında Ahmed-i Xasi’nin Diyarbakır’da ve 1933 yılında Osman Efendi’nin Şam’da basılan Zazaca mevlitlerinden sonra, 1960’lı yıllara kadar herhangi bir Zazaca metne rastlanılmamaktadır. 1963 yılında Roja Newe gazetesinde yayımlanan iki Zazaca metinden sonra, bazı gazete ve dergilerde dönem dönem Zazaca yazılar yayımlanmıştır. Bu dönemlerde hem sayfa sayısı hem de içerik bakımından, Zazaca en fazla Tirêj isimli dergide kendisine yer bulmuştur. Tirêj dergisi 1979 ile 1981 yılları arasında dört sayısı çıkan bir kültür ve edebiyat dergisidir. Dergide; şiir, hikâye, masal, bilmece, atasözü, dilbilgisi gibi yazınsal türlerde Zazaca metinler yayımlanmıştır. Bu çalışmada, Tirêj dergisinde yayımlanan Zazaca metinler incelenecek ve bunlara dair bazı veriler ortaya konulacaktır. Tue, 01 Sep 2015 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/668 2015-09-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/667 Zazaca kaynaklara dair bir bibliyografya çalışması- 2 Varol, Murat Elimizdeki mevcut verilere göre akademi dünyası ile 1857-58 yıllarında Peter Lerch‟in çalışmaları ile tanışan Zazaca, o günden bugüne yaklaşık 160 yılını geride bırakmış görünmektedir. İlk dönemlerde daha çok Batılı bilim adamları ve oryantalistlerin çalışmaları hâkim olurken, son dönemlerde bu çalışmaların daha çok Türkiye‟de yoğunlaştığını görmekteyiz; ancak Batılı kaynaklara da her geçen gün yenileri eklenmektedir. GeniĢ bir coğrafyada devam eden Zazaca ile ilgili bu akademik çalışmaları takip ve tespit etmek, oldukça zor bir iştir. Türkiye‟deki bazı üniversitelerde Zazaca ile ilgili yüksek lisans bölümlerinin açılması ve bu alandaki ilk tezlerin yayımlanmaya başlanması da bizlere daha geniş bir alan açmaktadır. Bu çalışma, 2013 yılında aynı isimle yayımlanan çalışmanın devamı niteliğinde olup; Zazaca ile ilgili kitap, makale, sempozyum bildirisi, yüksek lisans ve doktora tezlerinin bir bibliyografyasını sunmaktadır. Sat, 01 Aug 2015 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/667 2015-08-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/635 Cumhuriyetten günümüze Zazaca'nın eğitim faaliyetleri içerisindeki durumu Varol, Murat Cumhuriyet’ten önce ağırlıklı olarak medreseler üzerinden devam eden eğitim sistemi, Cumhuriyet’in ilanından sonra tamamen değiştirildi. Tevhid-i Tedrisat Kanunu ve medreselerin kapatılması sonrasında eğitim tek çatı altında toplandı. Bu süreçten sonra Türkiye’deki eğitim sisteminde, sadece Türkçe eğitim dili olarak kullanıldı. Eğitim-öğretim faaliyetlerine dair inkılaplar da yeni Cumhuriyetin en öncelikli konuları arasında yer aldı. Eğitim konusu zaman zaman inkılapların yerleşmesi için bir araç olarak dâhi kullanıldı. Zira yeni genç nesiller, oluşturulan yeni eğitim sistemi ile adeta aynı düşünce etrafında birleşen, aynı dünya görüşüne sahip bir toplum meydana getirdi. Böylesi bir sisteme direnmek ve karşı durmak da bu süreç içerisinde çok da mümkün olmadı. Tüm bunlar yapılırken Türkçe dışındaki bütün diller bir kenarda bekletilmiş ve bu diller eğitim hayatı içerisinde kendilerine bir yer bulamamıştır. Bu dillerden biri de Türkiye’de en çok konuşan üçüncü dil konumunda olan Zazaca olmuştur. 2000’li yıllardan sonra çok fazla olmasa da değişime başlayan bu tutum sonrasında, Türkçe dışındaki diller az da olsa eğitim hayatı içerisinde yer almaya başlamıştır. Günümüzde Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda Zazaca seçmeli ders olarak okutulmaktadır. Ayrıca bazı üniversitelerde lisans ve yüksek lisans düzeyinde Zazaca eğitim verilmektedir. Bu çalışmada Cumhuriyet’ten günümüze kadar ki eğitim sistemine dair bir değerlendirme yapılacak ve Zazaca’nın eğitim hayatı içerisindeki durumu irdelenecektir. Sun, 01 Mar 2015 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/635 2015-03-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/631 UNESCO'nun dil raporlarına göre Zazaca'nın durumu ve geleceği Varol, Murat Zazaca, Türkiye’deki nüfus oranına göre Türkçe ve Kürtçe’den sonra en çok konuşulan üçüncü dil konumundadır. Hint Avrupa Dil Ailesinin Kuzeybatı İranî grubuna mensup olarak kabul edilen bu dil, kesin bir oran olmamakla birlikte, 4-6 milyon insanın anadili olarak kabul edilmektedir. Daha çok Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nde konuşulan bu dil, Bingöl ve Dersim başta olmak üzere; Elazığ, Diyarbakır, Sivas, Erzincan, Bitlis, Muş, Adıyaman, Şanlıurfa gibi illerde ve belirli ilçelerde ağırlıklı olarak konuşulmaktadır. Güçlü bir sözlü geleneği ve hafızası olan bu dil, yazı ile ilk olarak 19. yüzyılın son çeyreğinde tanışmıştır. Cumhuriyet tarihinin ilk 40 yılı, uzun bir suskunluk dönemi olarak geçirilmiş ve hiçbir yazılı eser verilmemiştir. 2000’li yıllardan sonra ivme kazanan Zazaca yazını, günümüzde çok iyi bir oran olmasa dahi, yıllık ortalama 40-50 eser vermektedir. Hint-Avrupa dil ailesine mensup olan Zazaca, UNESCO’nun son yıllarda yayımladığı dil raporlarına göre; kaybolma tehlikesi altında olan dillerden biridir. Anadolu’nun kültürel çeşitliliğine ve coğrafyasına ayrı bir renk katan Zazaca’nın yok olma tehlikesi altında olması; bazı tarihi, kültürel ve siyasi nedenlere bağlanmaktadır. UNESCO, dillerin yok olma tehlikesi altında olup olmadığını belirlemek için bazı yöntem ve ölçütleri kullanmaktadır; ayrıca UNESCO yok olma tehlikesi altında olan dillerin, yok olma risklerini de yine farklı gruplara ayırmaktadır. Bu çalışmada, UNESCO’nun dilin mevcut durumunu belirleyen ölçütlerine göre Zazaca’nın bugünkü durumu irdelenecek ve geleceği değerlendirilecektir. Sun, 01 Mar 2015 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/631 2015-03-01T00:00:00Z