https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1390 Turkish Language and Literature 2026-04-07T13:52:19Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6006 Yaşar Nabi Nayır’ın Tiyatrolarında Yapı ve İzlek YEŞİLCAN, Hatice ÖZET: Bu çalışma, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli yazarlarından Yaşar Nabi Nayır’ın tiyatro eserlerindeki yapısal ve tematik unsurları incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Nayır, Cumhuriyet’in kültürel inşa sürecinde şiir, öykü, roman, çeviri ve tiyatro gibi pek çok türde ürün vermiş, dönemin en üretken kalemlerinden biri olmuştur. Her ne kadar kamuoyundaki bilinirliği daha çok yayıncı kimliğiyle öne çıkmış olsa da aynı zamanda çevirmen, yazar ve şair olarak da edebiyat ortamında etkili bir iz bırakmıştır. Nayır’ın edebiyata katkısı yalnızca kendi eserleriyle sınırlı kalmamış, aynı zamanda genç yazarların yetişmesine öncülük etmiş, onları yazınsal anlamda destekleyerek edebiyat dünyasına kazandırmıştır. Özellikle gerçekçi üslubuyla dikkat çeken yazar, eserlerinde yaşadığı dönemin toplumsal, kültürel ve yapısal görünümünü yansıtmış; bu yönüyle edebiyatı bir tür belge işlevi görecek şekilde değerlendirmiştir. Nitekim Köyün Namusu adlı oyununda köy hayatının değerler sistemi, geleneksel aile yapısı ve birey-toplum çatışmasını sahneye taşıyarak dönemin kırsal Türkiye’sine dair çarpıcı gözlemler sunar. Bu bağlamda Nayır’ın tiyatro metinleri, dönemin ruhunu ve zihniyetini anlamak açısından özel bir yere sahiptir. Nayır, metinlerinde toplumsal sorunlarla bireysel sorgulamaları modern bir anlatım diliyle harmanlamış; bireyin iç dünyasını ve toplumla olan çatışmalarını sahneye taşıyarak dönemin düşünsel atmosferini derinlemesine işlemiştir. Bunun yanı sıra, gerçekleştirdiği nitelikli çeviriler aracılığıyla dünya edebiyatını Türkçeye kazandırmış, Türk okurunu evrensel edebi gelişmelerle tanıştırmış ve kültürel bir köprü görevi üstlenmiştir. Bu yönüyle, hem yerli edebiyatın gelişimine katkı sağlayan hem de uluslararası düzeyde edebî etkileşimi mümkün kılan bir aktarıcıdır. Bu tez, Yaşar Nabi Nayır’ın tiyatro eserlerini yapı ve tema ekseninde derinlemesine ele alarak, onun edebi mirasının çok yönlü yapısını görünür kılmayı ve Türk tiyatrosu üzerine yapılacak çalışmalara katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.; ABSTRACT: This study aims to examine the structural and thematic elements in the theatrical works of Yaşar Nabi Nayır, one of the prominent authors of Republican-era Turkish literature. Nayır was among the most prolific literary figures of the period, producing works in various genres including poetry, short stories, novels, translations, and plays. Although he is more widely recognized in the public sphere for his role as a publisher, he also left a significant mark on the literary scene as a translator, writer, and poet. Nayır's contribution to literature extended beyond his own works; he also played a pivotal role in nurturing young writers, supporting them in their literary pursuits, and helping them gain a place in the literary world. Particularly noted for his realistic style, Nayır reflected the social, cultural, and structural dynamics of his time in his works. In this respect, his literary production can be seen as a kind of documentation, offering valuable insights into the spirit and mentality of the period. His theatrical texts, in particular, hold a special place in understanding the intellectual and cultural landscape of the era. In his plays, Nayır skillfully combines societal issues with individual introspections through a modern narrative language. By portraying the inner worlds of individuals and their conflicts with society, he delves deeply into the intellectual atmosphere of his time. In addition, through his high-quality translations, he introduced world literature to Turkish readers, thereby serving as a cultural bridge and familiarizing the Turkish audience with global literary developments. In this sense, he may be considered both a contributor to the development of national literature and a cultural ambassador enabling international literary interaction. This thesis aims to explore Yaşar Nabi Nayır’s theatrical works in terms of structure and theme, thereby making visible the multifaceted nature of his literary legacy and contributing to future studies on Turkish theatre. 2025-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5902 Gülzâr-ı Tabi‘at’ın Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü OLMUŞ, Zeynel Abidin ÖZET: Gülzâr-ı Tabi‘at’ın Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü başlıklı tezin hazırlanma amacı, Ahmed Hilmî’nin (öl. 1899) Gülzâr-ı Tabi‘at adlı eserinin TEBDİZ veri tabanına aktarılması ve eserde yer alan kelime ve kelime gruplarının tamamının bağlama uygun bir biçimde anlamlandırılmasıdır. Böylece Gülzâr-ı Tabi‘at’ın söz varlığının tespitine ve anlaşılmasına katkı sağlanmış; Ahmed Hilmî’nin şiir dünyası ve şairlik yeteneği hakkında bilgi elde edilmiştir. Çalışma metni olarak Ahmed Hilmî’nin Gülzâr-ı Tabi‘at isimli eseri seçilmiştir. Bunun nedeni, eserin edebî değerinin güçlü bir şiir kitabı olması ve üzerine bağlamlı dizin, işlevsel sözlükle alakalı çalışmanın yapılmamış olmasıdır. Tez hazırlanırken önce eser veri tabanına işlenmiş; kelime ve kelime grupları anlamlandırılmıştır. Daha sonra Gülzâr-ı Tabi‘at şekil, tür, dil ve üslup özelliklerine göre incelemiştir. Toplamda 59 şiirden oluşan Gülzâr-ı Tabi‘at’ın içerdiği dil unsurlarıyla 19. yy. klasik Türk edebiyatının önemli eserlerinden biri olduğu tespit edilmiştir.; ABSTRACT: The aim of preparing thesis hooded Contextual Index and Functional Dictionary of Gülzâr-ı Tabi‘at is to transfer Gülzâr-ı Tabi‘at to the TABDİZ database and interpret all the words and word groups in the work in accordance with the context. Thus, a contribution was made to the identification and understanding of Gülzâr-ı Tabi‘at’s vocabulary. Information was obtained about Ahmed Hilmi’s poetry world and poetic talent. Ahmed Hilmi’s work named Gülzâr-ı Tabi‘at was chosen as the study text. The reason for this is that the literary value of the work is a strong poetry book, and no work on a contextual index or functional dictionary has been done on it. While preparing the thesis the words and word groups are given meaning. Later, Gülzâr-ı Tabi‘at was examined according to its form, genre, language and style characteristics. Gülzâr-ı Tabi‘at which consists of 59 poems in total, dates back to 19th century with the linguistic elements it contains. It has been determined that it is one of the important works of classical Turkish literature. 2025-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5868 Edebiyat Sosyolojisi Bağlamında Rûhî-i Bağdâdî TİRYAKİ, Sevda ÖZET: Güzel sanatların bir dalı olan edebiyat, konuşma, dinleme ve yazmayı estetik bir şekilde gerçekleştirmeyi amaçlayan bir sanat biçimidir. Edebiyatın temel amacı güzelliği ortaya koymaktır; bu, konuşmaya, yazmaya ve dinlemeye zarif bir düzen getirmektir. Öte yandan, sosyoloji toplumsal problemleri inceleyen bir bilim dalıdır. Edebiyat sosyolojisi ise edebiyatın toplumsal boyutunu ele alan bir disiplindir. Edebiyat, yazar ya da şairin yalnızca bireysel çabasıyla sınırlı 20imi, kültürel ve dilsel özellikleri sanatçıyı etkilerken, sanatçı da yazdıklarıyla toplumu biçimlendirir. Edebiyat sosyolojisi, bu karşılıklı etkileşimi inceler. Bu çalışmada, edebiyat sosyolojisi bağlamında Rûhî-i Bağdâdî'nin Divanı ele alınmıştır. Çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, Bağdatlı Rûhî ve edebiyat sosyolojisi genel hatlarıyla incelenmiştir. Şairin yaşamı, edebi düşünceleri ve Divan'ı ele alındıktan sonra kavramsal olarak edebiyat, edebiyat ve toplum ilişkisi ve edebiyat sosyolojisi bir inceleme yöntemi olarak tartışılmıştır. İkinci bölümde ise edebiyat sosyolojisinin unsurları açısından Bağdatlı Rûhî’nin Divanı detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Bu bölümde "Meskûn Mahaller", "Toplumsal Hayatla Teşekkül Eden Sosyal Mahaller", "Görev ve Meslekler", "Âdet, İnanış, Ritüel ve Uygulamalar", "Cezalandırma Yöntemleri", "Eğlence Hayatı ve Şenlikler", "Sosyal Eleştiri", "Kumaşlar ve Giyecekler", "Mûsikî", "Yemek ve Mutfak Kültürü", "Ekonomik Yapı", "Spor ve Oyunlar", "Sağlıkla İlgili Unsurlar" ve "Günlük Eşyalar" başlıkları altında Divan'da geçen sosyolojik unsurlar ele alınmıştır.; ABSTRACT: Literature, a branch of the fine arts, aims to perform speaking, listening, and writing in an aesthetic manner. The primary purpose of literature is to reveal beauty; it brings an elegant order to speaking, writing, and listening. Sociology, on the other hand, is a field of science that examines social problems. Literary sociology is a discipline that addresses the social dimension of literature. Literature is not merely the solitary endeavor of a writer or poet; the artist is influenced by society and, in turn, influences society. The lifestyle, cultural, and linguistic characteristics of society impact the artist, while the artist shapes society through their writings. Literary sociology examines this reciprocal interaction. In this study, the Divan of Rûhî-i Bağdâdî is analyzed within the context of literary sociology. The study consists of two main sections. The first section broadly examines Bağdatlı Rûhî and literary sociology. After discussing the poet's life, literary thoughts, and the Divan, the conceptual aspects of literature, the relationship between literature and society, and literary sociology as a method of analysis are explored. The second section provides a detailed analysis of the Divan of Bağdatlı Rûhî in terms of the elements of literary sociology. This section addresses the sociological elements found in the Divan under the subheadings: "Inhabited Places," "Social Spaces Formed by Social Life," "Duties and Professions," "Customs, Beliefs, Rituals, and Practices," "Punishment Methods," "Entertainment Life and Festivals," "Social Criticism," "Fabrics and Clothing," "Music," "Food and Culinary Culture," "Economic Structure," "Sports and Games," "Health-related Elements," and "Everyday Objects." 2024-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5813 Abbas Hâverî’nin Eserlerinin Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü ARSLANGİRAY, Ferhat ÖZET: Metinlerin doğru bir biçimde anlaşılabilmesi konusunda yapılan çalışmaların başında bağlama uygun anlamlandırma gelmektedir. Bağlam, bir sözcüğün yer aldığı metin içerisinde, anlamının doğru bir şekilde belirlenebilmesi için kullanıldığı cümlede, ondan önce ve sonra gelen diğer sözcüklerle oluşturduğu anlam bütünüdür. Sözcüğün beraber kullanıldığı diğer sözcüklerle kazandığı anlam, bilinmeyen bir anlamın ortaya konması ve sözcüğün kullanıldığı dönemlere göre farklı anlamlar kazanması bağlama göre inceleme ile anlaşılır. Son yıllarda klasik Türk edebiyatı çalışmalarında bağlam konusunun ön plana çıktığı ve ciddi çalışmaların TEBDİZ projesi aracılığıyla yapıldığı görülmüştür. TEBDİZ projesi altyapısıyla hazırlanan bu çalışmada, 19-20. yüzyıl sanatçılarından Abbas Hâverî’nin eserlerindeki söz varlığı incelenmiştir; 30 manzum, 18 mensur eser tüm sözcük ve sözcük gruplarıyla anlamlandırılmıştır. Sözcüklere anlam verilirken Farsça ve Arapça yapılı tamlamalar, yardımcı eylemle oluşturulan birleşik fiiller, kalıp sözler, atasözleri ve deyimler bütün olarak ele alınmıştır. Bu çalışmanın ana konusu olan bağlamsal dizin ve sözlüğün yanı sıra Abbas Hâverî’nin eserleri şekil ve muhteva özellikleri açısından incelenmiş olup eserin dil ve üslup özellikleri belirlenmiştir.; ABSTRACT: Context-appropriate interpretation is one of the primary efforts to understand texts correctly. Context is the whole meaning that a word creates with other words before and after it in the sentence in which it is used in order to determine its meaning correctly in the text. The meaning that the word acquires with other words used together, the revealing of an unknown meaning, and the fact that the word acquires different meanings depending on the periods in which it is used can be understood by examining it according to the context. In recent years, it has been observed that the issue of context has come to the fore in classical Turkish literature studies and serious studies have been carried out through the TEBDİZ project. In this study prepared with the infrastructure of the TEBDİZ project, 19-20. The vocabulary in the works of Abbas Hâverî, one of the 19th century artists, was examined; 30 works in verse and 18 in prose have been given meaning with all words and word groups. While giving meaning to the words, Persian and Arabic structured phrases, compound verbs formed with auxiliary verbs, formulaic words, proverbs and idioms were considered as a whole. In addition to the contextual index and dictionary, which are the main subject of this study, Abbas Hâverî's works were examined in terms of form and content features, and the language and style features of the work were determined. 2024-01-01T00:00:00Z