https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1378 Institute of Social Sciences 2026-06-09T23:59:39Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6153 Asur Ticaret Kolonileri Dönemi’nde Asurlu Tüccarların; Ticaret ve Sömürgecilik Denkleminde Anadolu’daki Hammadde Kaynaklarına Yönelik Yaklaşımları MİĞAL, Serdar ÖZET: MÖ. XX. yüzyılda, Asur kentinden yola çıkarak Anadolu’ya ulaşan Asurlu tüccarlar sayesinde Anadolu ile Mezopotamya arasında yoğun bir ticaret ilişkisi başlamıştır. Anadolu’da çok sayıda koloninin kurulmasıyla bölgenin siyasi, ekonomik ve sosyal yapısında birtakım değişiklikler meydana gelmiştir. Asurluların giriştiği koloni süreci bölgede güçlü bir egemen yapı olmadığı için yerel beylerle başlamıştır. Asurlu tüccarlar, Anadolu beyleri ile yaptığı birtakım sözleşmelerle uluslararası ticarete resmiyet kazandırmıştır. Bu antlaşmalarla Anadolu beylerinin değerli maden ve kumaş ihtiyacını karşılayan Asurlu tüccarlar, bunun karşılığında ise altın, gümüş ve bakır gibi madenler elde etmiştir. Böylece önemli bir hammadde kaynağına sahip olarak bölgenin coğrafi kaynaklarından faydalanmıştır. Karşılıklı ticari münasebete dayalı olan bu ilişki, Anadolu halkının coğrafi, iktisadi ve psikolojik sahalarına yönelik bir sömürge ideolojisi olmuştur. Burada Anadolu beyleri ile Asurlu tüccarların rolü gerekli hammaddeyi temin etmek olduğu için bu alışveriş yıllarca devam etmiştir. Asurluların ekonomik bakımdan Anadolu’yu sömürge haline getirme sürecinde Anadolu’da ticarethaneler kurma fikri yeterli gelmiştir. Karum ve Wabartumlar sayesinde ihtiyaç duyduğu değerli madenleri Anadolu’dan sağlayan Asurlu tüccarlar, kendi mamul maddeleri için de önemli bir pazar elde etmiştir. Sonrasında ise elde ettikleri sermaye ile Anadolu halkı üzerinde ekonomik olarak önemli bir güç sahibi olmuştur. Asur Ticaret Kolonileri Çağı’nda, Anadolu ile Mezopotamya arasında yapılan ticaret, Hititlerin Anadolu’daki egemenliği ele geçirmesiyle son bulmuştur. Böylece Asurlular, Anadolu’daki koloni sayılarını arttırıp onları işleterek elde ettikleri kâr ile Anadolu’daki sömürge faaliyetlerini tamamlamıştır.; ABSTRACT: B.C. XX. In the 19th century, an intense trade relationship started between Anatolia and Mesopotamia thanks to the Assyrian merchants who reached Anatolia from the Assyrian city. With the establishment of many colonies in Anatolia, some changes occured in the political, economic and social structure of the region. The colony process that the Assyrians embarked on started with the local lords because there was no strong sovereign structure in the region. Assyrian merchants formalized international trade with some agreements with Anatolian lords. With these traties, the Assyrian merchants, who met the precious metal and fabric needs of the Anatolian lords, obtained metals such as gold, silver and copper in return. Thus, it has benefited from the geographical resources of the region by having an important raw metarial resource. This relationship, which was based on mutual commercial relations, became a colonial ideology for the geographical, economic and psychological fields of the Anatolian people. Since the role of Anatolian lords and Assyrian merchants here was to supply the necessary raw materials, this exchange continued for years. In the process of the Assyrians making Anatolia a colony in terms of economy, the idea of establishing trade houses in Anatolia was sufficent. Thanks to the Karum and Wabartums, the Assyrian traders, who supplied the precious metals they needed from Anatolia, also obtained an important market for their own products. Afterwards, with the capital they obtained, they had an important economic power over the Anatolian people. In the Age of Assyrian Trade Colonies, the trade between Anatolia and Mesopotamia came to an end with the Hittites’ domination in Anatolia. Thus, the Assyrians completed their colonial activites in Anatolia with the profit they made by increasing the number of colonies in Anatolia and operating them. 2021-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6152 أثر الإختلافات اللغوية في المسائل العقدية المعتزلة و الأشاعرة نموذجا دراسة لغوية تحليلية GHAFOUR, Shaho Tawfeeq الملخص: إ ال غة العربية هي لغة القرآ الكريم وهوأناس المعرفة و مصدرالتشريعات ىلأد المس مين. فقد ب غ أهمية ال غة العربية في الدرانات امنلامية مم غا أحها ما من ى م من ى وم امنلامية فقهيها وىقيدتها وتفسيرها و غيره إلا وهو مفتقر إلي ال غة العربية، لأ معاحي ت و الع وم امنلامية لا تعرف حقائقها ولا تستمين إلا بمعرفة معاحي ودلالات ألفاظ ال غة العربية، كما هي ىلأد أهل ال سا العربي.اقتصرت رنالتي ى ي امهتلافات ال غوية في المسائل العقدية بين المعتزلة والأشاىرة وفهمهما في حصوص القرآ الكريم والسلأة اللأموية الشريفة كذلو، ولذا ىرضت للآيات والأحاديث العقدية التي تحمل دلالات لغوية او ححوية او بلاغية تمايلأت فيها احظار ى ماء كلا الفريقين.; ÖZET: Şüphesiz Arap Dili Kur’an-ı Kerim’in dilidir; Müslümanlar nezdinde bilginin temeli ve yasamanın kaynağıdır. Arap Dili, İslam araştırmalarında o kadar önemlidir ki, bütün İslam ilimleri ona muhtaçtır. Çünkü İslam ilimlerinin anlam ve hakikati, ancak Arapça lafızların mana ve delaletini bilmekle mümkündür.Çalışmamızda Mutezile ve Eş’ariyye itikadındaki ihtilaflı meseleleri ileKitab ve Sünnet metinlerini anlayış tarzlarınıele aldık. Dolayısıyla lugavî, nahvî ve belâğî delaletleri olan inançla ilgili ayet ve hadisleri arz ettik ki her iki mezhebin de görüşleri ortaya çıksın.; ABSTRACT: Of course, the Arabic language is the language of the Qur'an; It is the basis of knowledge and the source of knowledge before Muslims. The Arabic language is so important in Islamic studies that all Islamic science is in need of it. Because the meaning and the truth of Islamic sciences can only be known, but the meaning and the meaning of Arabic words can be known. In our study, we have taken into consideration the controversial issues of Mutezile and Ash'ariyya and the ways of understanding the texts of the Qur'an and Sunnah. Thus, we have offered verses and hadiths about beliefs that are lugabi, nahvî and belagî digits, so that both sects have their opinions. 2017-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6147 كتابي الم ا لّ عمر الإسعردي مفتاح العرب لمغلقات قسم الأدب وحاشية على مواضعَ من الظروف YAKIŞIK, Mehmet ملخص البحث: يتناول هذا البحث تحقيق ودراسة كتابَي الملا عمر الإسعردي، "مفتاح العرب لمُغْلَقات قسم الأدب" و"حاشية على مواضعَ من الظروف". شرع المؤلّف في كتابه: "مفتاح العرب" حديثه بالعوامل اللفظية والمعنوية، ومن العوامل اللفظية السماعية والقياسية، وغايته من تأليفه الأدب؛ حيث أدرك أهمّية الأدب ودوره الكبير في رقيّ الحب والأخلاق، ونموّ العقل والتفكير، وسعة الأفق والخيال، وتكْمُن أهمّية الكتاب في إحياء اللغة العربية، والمحافظة عليها، وهدفُ المؤلّف أيض ا من هذا الكتاب - - التعليم ويتَّضح ذلك جلي ا من خلال التحديد والتمثيل والاختصار والشرح المبسَّط هامشً ا، المقتضب متنا؛ً لذلك جاء محاكيا للنظام المدرسي في عصرنا الحالي، وثّق المؤلّف موضوعات هذا الكتاب بالشواهد من القرآن والحديث والشعر وأمثال العرب، ومن هذه الأشعار أشعار لغزيَّة، تحتاج لإعمال العقل والتفكير لحلِّّها، ومنهجه المنطقي قائمٌ على سلَّم الأولويات، بدءاً من الجزء ووصولاً إلى الكلّ. وذكرالمؤلّف في كتابه "حاشية على مواضع من الظروف" شبه الجملة وشيئا من علم النحو، وقد بحث عن شبه الجملة من الناحية النحوية بالنكهة والطعم الفلسفي؛ فكانت لغته صَعْبة للغاية تختلف عن لغتنا المعاصرة، وشرح الظروف من خلال افتقارها وتعلُّقها، وكونها مبنيَّة أو معربة، أو نكرة ومعرفة وما يعتريها من مبهمات، وما ناب عنها بالعمل. أمّا عملنا في تحقيق هذين الكتابين فهو التوثيق والضبط، والشرح والبيان، والتفسير والتعليل للمتن والهامش معا،ً وأثبتنا ذلك بهامش لنا، اعتمدنا فيه على متن وهامش المؤلّف بالإضافة إلى المراجع والمصادر اللغوية المعتمدة. تناول بحثنا حياة المؤلّف وأساتذته وتلاميذه وآثاره العلمية بشيءٍ من الإيجاز. أمّا منهجنا فهو قائم على البحث والتدقيق، والموازنة بين النسخ والفوارق بينها، وجمع المصادر والمراجع التي تُعنى بهذا الموضوع، وتعريف الأعلام والمبهمات، ونسبة الأقوال إلى مصادرها أو قائليها، والتنبيه على ما سقط أو سهى عنه المؤلّف، وكذلك الحال في الترتيب والتنسيق، والوضوح والبيان، والتفسير والتعليل، بالإضافة إلى استنباط أسلوب المؤلّف ومنهجه، وذكرنا - أيضًا نبذة عن الأدب وأهمّيته بالإضافة إلى بعض الزيادات التي أوردناها إشباعا وتوضيحا - للمعنى، وغير ذلك مما يقتضيه التحقيق بهدف إبراز الكتاب على شكل يتلاءم مع عصرنا بُغية النفع والمعرفة ونشر العلم; ÖZET: Bu araştırma, Siirtli Molla Ömer’in “Miftâhu’l-Arab li Muğlakâti Kısmi’l-Edeb” ile “Hâşiyetün ‘alâ Mevâdi’a mine’z-Zurûf” adlı eserlerinin tahkik ve değerlendirmelerini konu edinmektedir. Yazar “Miftâhu’l-Arab” adlı eserine lafzî, semâ’î, kıyâsî ve mânevî amillerden söz etmekle başlamaktadır. Bu eseri yazmasındaki asıl amacı ise edebiyatı ortaya çıkarmaktır. Zira yazar, edebiyatın sevgi ve ahlakın yücelmesinde, akıl ve düşüncenin gelişmesinde, ufuk ve hayal gücünün genişlemesinde önemli bir role sahip olduğunun farkındadır. Bu eserin önemi Arap dilini ihya etme ve onu korumaya çalışmada saklıdır. Öte yandan yazar, dil eğitimini de amaçlamaktadır. Bu durum, yaptığı tanımlar, verdiği örnekler ve konuyu haşiyelerde detaylandırırken ana metinde özet şekilde vermesinde açıkça görünmektedir. Bu yönüyle eser, modern eğitim metoduyla örtüşmektedir. Yazar, eserinde geçen konuları Kur’an, hadis, şiir ve Arap emsallerinden sunduğu şahit/örneklerle desteklemektedir. Söz konusu şiirlerin bazıları kafa yormayı gerektiren luğaz/bilmece tarzındadır. Aşamalı mantıksal bir yol takip eden yazar, tümevarım metodunu kullanmaktadır. Yazar “Hâşiyetün ‘alâ Mevâdi’a mine’z-Zurûf” adlı eserinde ise şibhi cümle ve nahiv ilminin bazı konularını işlemektedir. Şibhi cümle konusunu nahiv açısından felsefi bir tarzda ele almaktadır. Bu nedenle buradaki dili son derece kapalı ve günümüz üslubundan farklılık arz etmektedir. Öte yandan başkasına ihtiyaç duyması ve ona bağlanması açısından zarfları da konu edinmektedir. Ayrıca bunların mebni, mu’reb, nekire ve ma’rife oluşlarını ele almakta; bazı mübhematların zarf olarak kullanılmasını ve zarfların yerine geçen kelimeler üzerinde de durmaktadır. Tahkik aşamasında gerek ana metin gerekse haşiyeler için belgeleme, kelimeleri zapt etme, izahat yapma ve temellendirme ameliyelerinde bulunduk. Tüm bunları dipnotlarda gösterdik. Bunu yaparken yazarın metin ve haşiyelerinin yanı sıra güvenilir dil kaynaklarına başvurduk. Yazarın hayatını, hocalarını, öğrencilerini ve eserlerini kısaca tanıttığımız; ayrıca edebiyatın ne olduğu ve önemini dile getirdiğimiz bu araştırmamızda geniş çaplı tetkiklerde bulunduk. Bu amaçla nüshaları karşılaştırıp aralarındaki farkları tespit ettik. Metinden düşen ya da yazarın sehven yazmadığı sözcüklerin neler olduğuna dikkat çektik. Ayrıca yazarın eserlerindeki metodunu tespit ettik. Bunlarla birlikte metnin tertip ve uyumuna katkı sağlayıp bazı izahat ve temellendirmelerde bulunduk. Öte yandan metnin daha iyi anlaşılması için bazı eklemeler de yaptık. Nihayet eserin günümüze uygun bir şekil alması, elde edilen bilgi ve bulguların ilim dünyasının istifadesine sunulması için gereken birçok ameliyede bulunduk.; ABSTRACT: The present study was conducted to analyze and comment on the works by Molla Omer from Siirt titled Miftâhu’l-Arab li Muğlekâti Kısmi’l-Edeb” and “Hâşiyetün ‘alâ Mevâdi’a mine’z-Zurûf”. The author starts the “Miftâhu’l-Arab” with mentioning literal, ethereal, comparative and spiritual elements. His main purpose in writing this book was literary. For the author is aware that literature has an important role in the exaltation of love and morality, the development of reason and thought, and the expansion of the horizon and imagination. The importance of this work is hidden in the revival and preservation of the Arabic language. On the other hand, the author also aims language education. This is evident in his definitions, examples and the fact that he details the topic in annotations but provides a summary in the main text. In this respect, the work is consistent with modern education methods. The author supports the topics mentioned in the work with the examples from the Qur'an, hadith, poetry and similar Arabic manuscripts. Certain poems are in the riddle style that requires contemplation. The author, following a logical path, utilizes the induction method. Th author addresses certain topics in the science of phrases and syntax in his work titled “Hâşiyetün ‘alâ Mevâdi’a mine’z-Zurûf”. He discusses the topic of phrase in a philosophical way based on syntax. Thus, his language is extremely cryptic and different when compared to the contemporary style. On the other hand, he addresses the adverbs based on its need for someone else and connections. Furthermore, their mebni, mureb, nekire and marife status and utilization of ambiguities as adverbs and the words that replace the adverbs are addressed by the author. During the analysis phase, activities such as documentation of the annotations and the main text, capturing the words, clarifications and justifications were conducted. These efforts are documented in the footnotes. In this effort, the author's texts and annotations, as well as reliable language sources were utilized. Comprehensive investigations were conducted in the present study where the life, teachers, students and works of the author were briefly introduced and the significance and description of literature were presented. For this purpose, we compared the copies and identified the differences between these copies. We emphasized the words that excluded from the text or what the author neglected to write. We also identified the methodology of the author. Furthermore, we contributed to the composition and harmony of the text and conducted justifications. On the other hand, we made certain additions to better understand the text. Finally, we spent efforts to convert the text into a suitable form for presentation and to provide the collected information and findings for the use of scientific studies. 2019-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6146 أبو البركات الن سفي ومنهجه النّحويّ في تفسيره مدارك الت نزيل CAVUS, Muhammed Murtaza مُلخّ ص اُلرِّّسالةُِّ: القرآنُ الكريمُ هو كتابُ الله تعالى إلى هذه الأمّة الإسلاميّة، وهو المصدر الأوّلُ للّغة العرب يّة في الاحتجاج والاستشهاد بلا شكٍّّ ولا جدالٍّ؛ لذلك فاللّغة العربيّة لا تنفصلُ عن القرآن الكريم؛ إذ هو سرُّ بقائها وديمومتها، ولولا القرآنُ لاندثرتِّ ال لّغة العربيّة منذُ آمادٍّ بعيدةٍّ؛ لذلك فالقرآن واللّغة العربيّة توأمان. إنّ هذه الرّسالة تُجلّي هذه الحقيقة حقيقة الصِّّلة الوثيقةِّ بين القرآن الكريم واللّغة - العربيّة مِّن خلال دراسة الإمام النّسفي ومنهجه النّحويّ في تفسيره "مدارك التّنزيل وحقائق - التّأويل". هذه الرِّّسالة تتألّف مِّن تمهيدٍّ وقسمينِّ وخاتمة، فالتّمهيدُ: يتكوّن من خمسةِّ محاور، ففي المِّ ح و ر الأوّل تمَّ إيضاح مفهومِّ التّفسير، والعلاقة بينه وبين التّأويل، وفي المِّ ح ور الثّاني تمّ استعراض مفهوم النّحو لغة ا واصطلاح اا وبيان أهمّيّته، وفي المِّ ح و ر الثّالث تمّ كشف العلاقة بين النّحو والتّفسير ونشأة كلٍّّ منهما، وفي المِّ ح و ر الرّابع تناول البحثُ الحدي ث عن المنهج النّحوي في ميدان التّفسير، وفي المِّ ح و ر الخامس تناول البحثُ الكلا م عن أبرز النُّحاة المفسِّّرين ومناهجهم. وأما الأقسام فقد قسّ مت إلى قسمين أساسيين، وبحث في القسم الأول عن حياة الإمام النسفي ونشأته وعلمه ومشايخه وتلاميذه وعقيدته ومذهبه ومكانته وآثاره وعرض تفسيره الذي هو موضوع بحثنا بالتفصيل، والقسم الثاني تناول منهجه النحوي بقسميه العام والخاص، ثم ذكرت نماذج من تطبيقاته ابتداء من سورة الفاتحة وانتهاء إلى سورة الناس. وفي الخاتمة فقد تمَّ فيها .تلخيصُ أبرزِّ ال نَّتائج والتّوصيات العِّلميّة التي توصلّت إليها الرِّّسالة; ÖZET: Kur’an-ı Kerim İslam ümmetine gönderilen Yüce Allah’ın kitabıdır. O, hüccet olarak kullanmada, tanık olarak göstermede Arap Dili ve Edebiyatının şüphesiz ve tartışmasız temel kaynağıdır. Bundan dolayı Arap Dili, Kur’an-ı Kerim’den ayrı olarak düşünülemez. Zira Kur’an-ı Kerim, Arap Dilinin bekasının ve devamlılığını sağlayan yegâne eserdir. Kur’an-ı Kerim olmasaydı Arap dili uzun süre önce izi silinip gidecekti. İşte bu nedenledir ki Kur’an-ı Kerim ile Arap Dili ikiz kardeş gibidirler. Bu tez çalışmamız, bu gerçeğin açıklanmasını; Kur’an-ı Kerim ile Arap Dili arasında bu güçlü bağın ortaya çıkarılmasını hedeflemiştir. Bu amaçla İmam Nesefî’ ve onun Medâriku’t-tenzîl ve hakâiku’t-tevîl tefsirindeki gramer metodu inceleme konusu yapılmıştır. Tezimiz, giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında tefsir kavramı, te’vîl kavramıyla olan ilişkisi; aynı şekilde nahiv kavramının sözlük ve terim anlamı, nahiv ilminin önemi ve tefsir ilmiyle olan ilişkisi konuları incelenmiştir. Ayrıca tefsir alanında kullanılan nahiv metodu ve bu alanda ön plana çıkmış simalar ele alınmıştır. Birinci bölümde ise İmam Nesefî’nin hayatı, öğrenim süreci, hocaları, öğrencileri, fıkhî ve itikadî mezhebi, ilmî konumu, eserleri ve çalışma konusu yapılan eseri detaylı bir şekilde işlenmiştir. İkinci bölümde ise hem genel hem de özel kısımlarıyla gramer yöntemi ele alınmıştır. Ayrıca Fatiha süresinden başlayarak Nas süresine kadar Nesefî’nin nahiv uygulamalarının örneklerine değinilmiştir. Sonuç kısmında ise çalışmada ulaşılan önemli çıkarımlara ve akademik önerilere yer verilmiştir.; ABSTRACT: The Quran is the book of Almighty Allah sent to the Islamic Ummah. It is undoubtedly and undisputedly the main source of Arabic Language and Literature in presenting it as an evidence and testimonial. The Arabic language, therefore, cannot be considered separately from the Holy Quran since the Quran is the only work that provides the survival and continuity of the Arabic language. Without the Qur'an, the Arabic language would have long been erased. That is why the Qur'an and the Arabic language are like twin siblings. This study seeks to reveal this strong connection between the Holy Quran and the Arabic Language. For this purpose, The grammar method in Imam Nasafi’ and in his interpretation of Madâriku’t-Tanzîl and Hakâiku’t-Tawil was examined. Our thesis consists of an introduction, two chapters and a conclusion. In the introduction part, the concept of tafsir and its relationship with the concept of te’wil were investigated. Likewise, the meaning of the concept of nahw in dictionaries and as a concept, the importance of nahw science and its relationship with the tafsir were examined. In addition, the nahw method used in the field of tafsir and prominent figures in this respect are discussed. In the first chapter, the life of Imam, his learning process, his teachers, his students, his fiqh and itikadî sect, his scientific position, his works and the subject of his work are discussed in details. In the second part, his grammar method is discussed with both generally and specifically. In addition, starting from the Surah of Fatiha to the Surah Nas, the examples of Nasafi's nahw practices are exemplified. In the conclusion part, important conclusions and academic suggestions are presented. 2019-01-01T00:00:00Z