https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1372 Institute of Recitat 2026-04-20T10:20:43Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5977 İmam Hatip Liselerinde Kur’an-I Kerim Eğitimi ve Kıraat İlmi Açısından Bir Değerlendirme Siirt İli Örneği ÇELEPKOLU, Kasım ÖZET: Kur’an-ı Kerim, İslam dininin temel kaynağı olup, Müslüman toplumlarında büyük önem taşımaktadır. Kur’an eğitimi, klasik kaynaklarda “müşâfehe” (yüz yüze eğitim) ve “fem-i Muhsin” (yetkin ağızdan eğitim) gibi yöntemle desteklenen uygulamalı bir öğretim yöntemine dayanır. Türkiye’de din eğitiminin kurumsal çerçevesini oluşturan İmam Hatip Liseleri, Kur’an-ı Kerim ve kıraat eğitimini sistemli biçimde sunan önemli kurumlardır. Ancak bu süreçte, özellikle mahreçlerin doğru çıkarılması, kıraat farklılıklarının kavratılması ve müfredatın yeterliliği gibi alanlarda çeşitli zorluklarla karşılaşılmaktadır. Bu çalışmada, Siirt ili örneğinde İmam Hatip Liselerinde Kur’an-ı Kerim ve kıraat eğitimi çok yönlü olarak incelenmiş; öğrenci ve öğretmen görüşleri doğrultusunda memnuniyet düzeyi, öğretim etkinliği ve karşılaşılan sorunlar değerlendirilmiştir. Betimsel tarama modeline dayalı araştırma kapsamında, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında görev yapan öğretmenler ve öğrenim gören öğrencilerden oluşan bir örnekleme anket uygulanmış, veriler SPSS 22.0 programı ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, öğrencilerin büyük bir kısmı (%71,1) Kur’an-ı Kerim dersinden memnun olduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte, ders saati yetersizliği (%35,0), kıraat ilminin müfredata sınırlı yansıması (%47,4) ve özel tilavet sınıflarının eksikliği (%57,9 öğrenci, %74,1 öğretmen) önemli sorunlar arasında yer almıştır. Mahreçlerin doğru çıkarılmasının (%80,8) ve kıraat ilmine dair bilgilerin artırılmasının (%79,3) eğitimde temel ihtiyaçlar olduğu vurgulanmıştır. Öğretmenlerin %67,9’u ders programını yeterli bulurken, branşlaşmanın kaliteyi artıracağı görüşü (%92,9) güçlü bir şekilde dile getirilmiştir. Sonuç olarak, Kur’an-ı Kerim öğretiminin etkili bir şekilde sürdürülebilmesi için müfredatın gözden geçirilmesi, uygulamalı öğretim ortamlarının artırılması, öğretmenlerin mesleki gelişimlerinin desteklenmesi ve tilavet/kıraat derslerine ayrılan sürenin genişletilmesi gerektiği ortaya konmuştur.; ABSTRACT: The Holy Quran is the main source of the Islamic religion and is of great importance in Islamic societies. Quran education, in classical sources, is based on a practical teaching method supported by principles such as "mushafaha" (face-to-face teaching) and "femi muhsin" (education from a proficient mouth). Imam Hatip High Schools, which form the institutional framework of religious education in Turkey, are important institutions that systematically offer Quran and Qira'at education. However, various difficulties are encountered in this process, especially in areas such as the correct pronunciation of articulation points, the understanding of recitation differences, and the adequacy of the curriculum. In this study, Quran and Qira'at education in Imam Hatip High Schools in the province of Siirt was examined from a multifaceted perspective; the level of satisfaction, teaching effectiveness, and problems encountered were evaluated in line with student and teacher opinions. Within the scope of a descriptive survey model research, a questionnaire was administered to a sample consisting of teachers working and students studying in the 2024-2025 academic year, and the data were analyzed with the SPSS 22.0 program. According to the findings, a large portion of the students (71.1%) stated that they were satisfied with the Quran lesson. However, the inadequacy of class hours (35.0%), the limited reflection of the science of Qira'at in the curriculum (47.4%), and the lack of special recitation classes (57.9% of students, 74.1% of teachers) were among the significant problems. The correct pronunciation of articulation points (80.8%) and the increase in knowledge about the science of Qira'at (79.3%) were emphasized as fundamental needs in education. While 67.9% of the teachers found the course program sufficient, the opinion that specialization would improve quality (92.9%) was strongly expressed. In conclusion, it has been demonstrated that in order to effectively sustain Quran teaching, the curriculum needs to be revised, practical teaching environments should be increased, the professional development of teachers should be supported, and the time allocated to recitation/Qira'at lessons should be extended. 2025-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5976 İzuddin Abdurrazık B. Rizkullah er-Ras'ani'nin 'Rumüzü'l-Kunüz Fi Tefsiri'l-Aziz' Adlı Tefsirinde Kıraat Vecihleri YAĞMUR, Ayşe ÖZET: “er-Rasʿânî’nin Rumûzu’l-Kunûz fî Tefsîri’l-Kitâbi’l-ʿAzîz Adlı Eserinde Kıraat Olgusu” başlıklı bu yüksek lisans çalışması, bir giriş, iki ana bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde Rizkullah er-Rasʿânî'nin hayatı ve ilmî kişiliği üzerine hazırlanan bu çalışma, onun yaşadığı dönemin siyasi, sosyal, ilmî ve kültürel yapısını incelemektedir. er-Rasʿânî’nin doğup büyüdüğü coğrafyanın İslam dünyasındaki gelişmelere etkisi, onun ilmî kişiliğini şekillendiren çevresel faktörlerle birlikte ele alınmaktadır. Eğitim sürecinde aldığı dersler, hocaları, öğrencileri, telif ettiği eserleri ve özellikle “Rumûzû’l-Kunûz fî Tefsîri’l-Kitâbi’l-Azîz” adlı tefsiri, “kıraat, lügat, irab, ahkâm ve kıssa” gibi farklı açılardan tanıtılmaktadır. Son olarak er-Rasʿânî’nin kıraat ilmindeki konumu ortaya koyduğu eserlerle belirlenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde ise, er-Rasʿânî’nin tefsirinde kıraat ilmine verdiği önem sistematik olarak incelenmektedir. Kıraat farklılıklarına yaklaşımı sahabe ve tâbiîn rivayetlerinden yararlanması, kıraatleri senetli veya senetsiz şekilde sunması, kıraat imamlarını zikretme tarzı ve bu rivayetleri yorumlayarak açıklama yöntemleri etraflıca işlenmektedir. Mütevatir ve şâz kıraatlere yaklaşımı, tercih yöntemleri, kıraatlerin fıkhî, nahvî ve sarfî sonuçlarına dair analizleri de bu bağlamda yer almaktadır. Çalışma, hadisçi bir alim olan er-Rasʿânî'nin aynı zamanda kıraat ilmindeki yetkinliğini ve kıraat ilmini tefsir geleneğiyle nasıl bütünleştirdiğini ortaya koyan önemli bir akademik katkı sunmaktadır.; ABSTRACT: This master's thesis, titled “The Phenomenon of Qirāʾāt in er-Rasʿanî’s Work Rumūzu’l-Kunūz fī Tafsīri’l-Kitābi’l-ʿAzīz”, consists of an introduction, two main chapters, and a conclusion. The first chapter presents the life and scholarly personality of Rizkullah er-Rasʿanî, examining the political, social, intellectual, and cultural structure of the period in which he lived. The study explores how the geographical region where er-Rasʿanî was born and raised influenced developments in the Islamic world and how various environmental factors shaped his scholarly identity. It provides an overview of his educational background, teachers, students, and authored works—particularly his tafsīr titled Rumūzu’l-Kunūz fī Tafsīri’l-Kitābi’l-ʿAzīz—highlighting aspects such as qirāʾāt (variant readings), linguistics, iʿrāb (grammatical analysis), legal rulings, and narratives. Finally, the study seeks to determine er-Rasʿanî’s position in the field of qirāʾāt based on his works. In the second chapter, the importance given by er-Rasʿanî to the science of qirāʾāt in his tafsīr is examined systematically. His approach to the differences among qirāʾāt, his use of reports from the Companions and the Tābiʿūn, his presentation of the qirāʾāt with or without chains of transmission, the way he mentions the qirāʾāt imams, and his methods of interpreting and explaining these narrations are all discussed in detail. His perspective on both mutawātir and shādh qirāʾāt, his methods of preference among readings, and his analysis of the jurisprudential, grammatical, and morphological implications of these qirāʾāt are also included in this context. The study provides a significant academic contribution by revealing how er-Rasʿanî, a scholar known primarily for his work in ḥadīth, was also proficient in the science of qirāʾāt and how he integrated this discipline into the tafsīr tradition. 2025-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5873 Cemâluddîn el-Hısnî’nin el-Keşf ‘An Ahkâmi’l-Hemze Fi’l-Vakfi’l-Hişâm ve Hamza isimli Eserinin Tahkik ve Tahlili AY, Mahmut ÖZET Kıraat ilmi ve dilbilim açısından büyük önem taşıyan Hemze bahsi, tarihi süreç içerisinde dilciler ve kıraat âlimleri için geniş bir araştırma alanı olmuştur. Hemze’nin tahfifi ile ilgili Hişâm ve Hamza’nın vakf kuralları üzerine birçok çalışma yapılmış, bu konu kıraat kitaplarında ve müstakil eserlerde incelenmiştir. Bu konuda yazılmış müstakil eserlerden biri de Osmanlı döneminde yaşamış Hüseyin b. Ali b. Abdurrahman b. Muhammed b. Cemâluddîn el-Hısnî’nin el-Keşf ‘an Ahkâmi’l-Hemze fi’l-vakfi’l-Hişâm ve Hamza adlı eseridir (ö. 971/1563). Üretken bir kişiliğe sahip olan el-Hısnî, henüz on dört yaşındayken eser yazmaya başlamış ve başta şer’i ilimler olmak üzere farklı ilim dallarında birçok eser kaleme almıştır. El-Keşf, Hişâm ve Hamza’ nın Hemzeli Kur’ân lafızlarındaki okuyuş biçimlerini ve aralarındaki farklılıkları ele alır. Bu bağlamda Resm-i Mushaf’ta Hemzenin yazım şekillerini “و” ve “ي” kürsüsünde resmedilen Hemzenin yazım metodundaki farklılıklar neticesinde vakf halinde ortaya çıkan okunuş şekilleri detaylı bir şekilde incelemiştir. Eser, üzerinde vakf yapılma ihtimali olan tüm Hemzeli Kur’ân lafızlarını kapsayarak özgünlük göstermektedir. Bu nedenle, el-Hısnî’nin el-Keşf adlı eseri kapsamlı bir şekilde incelenip tahkik edilmiştir. Çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin konusu, amacı, önemi, yöntemi, kapsamı ve Kıraat ilmi ile Hemze konusu ele alınmıştır. Birinci bölümde müellifin hayatı, ilmi kişiliği, eserleri, hocaları ve “el-Keşf” adlı eserinin incelenmesi yapılmıştır. Eserin adı, telif tarihi, yazılış amacı ve müellife aidiyeti tabakat kitaplarından araştırılarak ortaya konmuştur. Müellif ve eserleri hakkında bilgiler, öncelikle müellifin eserlerine başvurularak ve ardından tabakat kitaplarındaki dağınık bilgiler toplanarak metin karşılaştırması ve veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. İkinci bölümde “el-Keşf’ adlı eser İSAM Tahkikli Neşir Esasları (İTNES) dikkate alınarak tahkik edilmiştir.; ABSTRACT: The discussion on Hamzah, which holds great significance in the fields of Qira’at (recitation) science and linguistics, has become a broad area of research for linguists and Qira’at scholars throughout historical processes. Numerous studies have been conducted regarding the rules of waqf (stopping) associated with the simplification of Hamzah, particularly focusing on Hisham and Hamza. This topic has been examined in Qira’at books as well as in independent works. One of the notable independent works in this regard is al-Kashf ‘an Ahkam al-Hamzah fi’l-Waqf li-Hisham wa Hamzah (The Unveiling of the Rules of Hamzah in Waqf for Hisham and Hamzah), authored by Hüseyin b. Ali b. Abdurrahman b. Muhammed b. Cemâluddîn al-Hısnî, who lived during the Ottoman period (d. 971 AH/1563 CE). Having a prolific personality, al-Hısnî started writing works when he was only fourteen years old and produced many works in various branches of science, especially in Sharī'ah sciences. al-Kashf addresses the reading styles of Qur’anic words containing Hamzah as read by Hisham and Hamza, highlighting the differences between them. In this context, he thoroughly analyzed the representations of Hamzah in the Rasm al-Mushaf (the standardized Qur’anic script) when supported by the letters “و” and “ي”, and examined the resulting pronunciation forms when stopping upon these words. The book distinguishes itself from similar works by not only addressing words with hamzah when waqf (stopping) is applied but also encompassing all possible cases of words with hamzah that might require waqf, thereby demonstrating its originality. Consequently, this characteristic grants the work a unique position within the field of Qira'at. For this reason, al-Hısnî's work, al-Kashf, has been thoroughly studied and authenticated. The study consists of an introduction and two chapters. In the introduction, the subject, purpose, importance, method, scope of the thesis, the science of Qiraat and the subject of hamzah are discussed. The first chapter examines the author’s life, scholarly profile, works, teachers, and his work al-Kashf. In the first chapter, the life of the author, his scientific personality, his teachers and his work named al-Kashf were examined. The name of the work, the date of its composition, the purpose of its writing, and its belonging to the author were revealed by researching from the tabakat (biographical) literature. The information compiled about the author and his works was firstly tried to be determined by applying to the works of the author as a primary source. Subsequently, the information found scattered and in the tabakat books was collected and analysed by text comparison and data analysis method, and the necessary corrections were made and processed in the thesis. In the second chapter, the work titled al-Kashf’ analysed in accordance with the ISAM Critical Edition Principles (İTNES). 2024-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/5853 Eymen Rüşdî Süveyd'in Kur’ân ve Tecvid İlmindeki Yeri KARAÇUBAN, Mehmet Şah ÖZET: "Eymen Rüşdî Süveyd'in Kur’ân ve Tecvid İlmindeki Yeri" adlı bu tez çalışması Eymen Süveyd'in ilmî hayatını ve tecvid, Kur'an ve kırâat ilimlerine dair tartışmalı bazı meselelere yönelik yaklaşımını, akademik bir çerçevede ele almayı hedeflemektedir. Bu amaçla araştırmanın konusunu, Eymen Rüşdî Süveyd'in ilmî hayatı, ele aldığı eserleri, hocaları, talebeleri, yapmış olduğu ilmî faaliyetler, kırâat ve tecvid ilminin problematiği olan bazı meselelere dair yaklaşımı gibi başlıklar oluşturmaktadır. Bu çalışma bir giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Tezin birinci bölümünde, Eymen Süveyd'in doğup büyüdüğü Suriye'nin; sosyal, siyasi ve ilmi geçmişine kısaca değinilmiştir. Ayrıca Süveyd'in hayatı, ilmi kişiliği, hocaları, talebeleri, eserleri ve içerisinde bulunduğu diğer ilmî faaliyetleri ele alınmıştır. Birinci bölümün son kısmında ise Süveyd'in eserlerinde ve diğer çalışmalarında takip ettiği yöntem ana hatlarıyla ortaya konulmuştur. İkinci bölümde ise Süveyd'in; Kur'ân, tecvid ve kırâat ilimlerindeki bazı tartışmalı meselelere yaklaşımı ve bu tartışmaların ülkemiz ve diğer İslam dünyasındaki yansımaları belirlenmeye çalışılmıştır. Bu yaklaşımlar değerlendirilmeden önce tecvid ve kırâat ilimlerine dair özet bilgiler verilmiştir. Diğer taraftan söz konusu ilimlerin problematiği olarak kabul edilen harflerin mahreç ve sıfatları, "dâd" harfi, gunne, iklâb ve dudak ihfâsı, kalkale, yedi harf ve Kur'ân'ın eğitim ve öğretimi gibi meseleler incelenmiştir. Bu konuların ülkemiz ve diğer İslam ülkelerinde neye tekâbül ettiğine dair yaklaşımlar değerlendirilmiştir.; ABSTRACT: This thesis titled “The Place of Ayman Rushdī Suwayd in Qur'an and Tajweed” aims to examine the scholarly life of Ayman Suwayd and his approach to some controversial issues related to tajweed, Qur'an and Qiraat in an academic framework. For this purpose, the subject of the study is Ayman Rushdie al-Suwayd's scholarly life, his works, his teachers, his students, his scholarly activities, and his approach to some issues that are problematic in the science of qiraat and tajweed. This study consists of an introduction, two chapters and a conclusion. In the first part of the thesis, the social, political and scientific background of Syria, where Ayman al-Suwayd was born and raised, is briefly mentioned. In addition, Suwayd's life, his scholarly personality, his teachers, students, works and other scholarly activities were discussed. In the last part of the first part, Suwayd's methodology in his works and other studies is outlined. In the second part, Suwayd's approach to some controversial issues in the Qur'an, tajweed and qiraat sciences and the reflections of these discussions in our country and the rest of the Islamic world were tried to be determined. Before evaluating these approaches, brief information about the sciences of tajwid and qiraat is given. On the other hand, the issues such as the letter's mahrah and adjectives, the letter “dād”, gunna, iklāb and lip ihfās, chalqalah, the seven letters, and the education and teaching of the Qur'ān, which are accepted as problematic issues of these sciences, have been examined. The approaches to these issues in our country and other Islamic countries are evaluated. 2024-01-01T00:00:00Z