Geography https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1216 2026-04-09T12:43:03Z 2026-04-09T12:43:03Z Şengün, M. Taner Kıranşan, Kemal https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/650 2021-04-02T11:48:03Z 2013-01-01T00:00:00Z

“The Effect of The Sahara desert dusts upon Mediterranean Basin (Sahra Çölü tozlarının Akdeniz Havzasına etkisi), Şengün, M. Taner; Kıranşan, Kemal Çöl tozları, Subtropikal çöl bölgeleri ile karaların denizden uzak iç bölgelerinde çeşitli klimatik faktörlere bağlı olarak oluşmaktadır. Bu tozlar, yılın belirli dönemlerinde oluşmakta ve çok geniş alanları etkilemektedir. Sahra kökenli çöl tozlarının etkilediği bölgeler, Amazon bölgesi, Orta ve Kuzey Amerika bölgesi ile Akdeniz Havzası’dır. Sahra Çölü’nden bu bölgelerin her birine taşınan tozların oluşumunda etkili olan faktörler birbirinden farklıdır. Türkiye’nin de içinde yer aldığı Akdeniz Havzaı’na taşınan Sahra kaynaklı çöl tozlarının oluşumu ve taşınımında Orta Enlem Siklonları (Gezici Depresyonlar) ve çeşitli yerel rüzgarlar etkili olmaktadır. Orta Enlem Siklonları’nın oluşumunu sağlayan sistem kuzeyde (35-70° enlemleri) meydana geldiğinde Sahra kaynaklı çöl tozları Akdeniz Havzası’na çok fazla taşınmamaktadır. Ancak bu sistemin biraz daha güneyde (yaklaşık 30° enlemleri ve daha güneyi) oluşması sonucunda konvektif hareketler ve türbülanslarla havalanan Sahra tozları, Akdeniz Havzası’na doğru yoğun şekilde taşınmaktadır. Bu olay, uydu görüntüleri ve toz konsantrasyon dönemlerde Sahra tozları, Hamsin, Sirokko gibi sıcak yerel rüzgarlar vasıtasıyla daha çok yaz mevsiminde taşınmaktadır. Bu çalışmada, Akdeniz Havzası’nı etkileyen Sahra kaynaklı çöl tozlarının kaynak bölgeleri, taşınım yönleri, oluşum mevsimleri ve taşınımında etkili olan faktörler ; uydu görüntüleri, toz konsantrasyon haritaları ve literatüre dayalı olarak araştırılmıştır

2013-01-01T00:00:00Z Şengün, M. Taner Kıranşan, Kemal https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/649 2021-04-02T11:48:02Z 2013-01-01T00:00:00Z

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde çöl tozlarının hava kalitesi üzerine etkisi Şengün, M. Taner; Kıranşan, Kemal Rüzgârlar, 50μm’den daha küçük boyuttaki katı partiküllerin yeryüzünden havalanmasına ve atmosfer içerisinde çok uzak mesafelere taşınmasına neden olurlar. Çöl bölgelerinde rüzgar sistemlerine bağlı olarak çöl tozları atmosferde çok uzun mesafeler boyunca taşınmaktadır. Bu taşınım sonucunda çöl tozları, tane büyüklüğüne göre havada bir süre asılı kalmakta ve daha sonra yeryüzüne kendiliğinden inmektedir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde son yıllarda çöl tozlarının etkisi büyük oranda artmıştır. Bu durumun nedenlerini ortaya koymak için Türkiye Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na bağlı İl Çevre Müdürlüklerinin PM ölçümü yapan istasyonların ölçüm değerleri, Türkiye Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nden sağlanan meteorolojik veriler, çöl tozu konsantrasyon haritaları, çöl tozu konsantrasyon haritalarından elde edilen veriler ile arazi çalışmaları ve gözlemleri sonucunda arazide çekilen fotoğraflar kullanılmıştır. Çöl tozları özellikle hava kalitesini ve görüş mesafesini olumsuz etkilemektedir. Kış mevsiminde fosil yakıtların kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan partikül madde kirliliğine ilaveten çöl tozları da etkili olduğunda PM (Partikül Madde) konsantrasyonu artmakta ve yüksek oranda hava kirliliği oluşmaktadır. Aşırı hava kirliliği insanlarda ciddi sağlık sorunlarına, bitkilerde ise verimin ve kalitenin düşmesine neden olmaktadır. Bu çalışmada Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde çöl tozlarının zamansal ve mekansal dağılışında etkili olan faktörler ve çöl tozlarının hava kalitesine etkileri araştırılmıştır.

2013-01-01T00:00:00Z Şengün, M. Taner Kıranşan, Kemal https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/648 2021-04-02T11:48:02Z 2012-01-01T00:00:00Z

Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerini etkileyen çöl tozlarının kaynak alanları ve tane boyu analizleri Şengün, M. Taner; Kıranşan, Kemal Çöl tozları, subtropikal çöl bölgeleri ile karaların denizden uzak iç bölgelerinde klimatik faktörlere bağlı olarak toprak örtüsündeki tozların atmosfere dahil olması ve daha sonra bu tozların uzun mesafeli atmosferik taşınımı sonucunda meydana gelmektedir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri, son yıllarda çöllerden kaynaklanan tozlardan çok fazla miktarda etkilenmeye başlamıştır. Bu durumun nedenlerini ortaya koymak için Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nden sağlanan meteorolojik veriler, çöl tozu konsantrasyon haritaları, tablolar, grafikler, çizilen haritalar, arazi çalışmaları ve gözlemleri sonucunda elde edilen çöl tozu numuneleri kullanılmıştır. Toz konsantrasyon haritalarına göre tozların yayılış alanları arazide günlük takip edilerek gerekli numuneler alınmış ve fotoğraflar çekilmiştir. Tozların kaynak bölgelerinin belirlenmesi ve çalışma alanında dağılışlarının ortaya konulması için tane boyutu analizleri yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerine çöl tozları en fazla Büyük Sahra Çölü, Arabistan Yarımadası Çölleri ve İran çöllerinden taşınmaktadır. Bu durumun oluşmasında Coğrafi konum, klimatolojik faktörler ve morfoloji etkili olmuştur. Suriye ve Irak çölleri, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne yakın konumda bulunmaları ve Gezici Depresyonların hareket yönleri üzerinde bulunmaları nedeniyle Sahra Çölü’ne göre Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne daha fazla çöl tozları taşımaktadır. İran çöllerinden kaynaklanan çöl tozlarının Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne olan etkileri Büyük Sahra ve Arabistan Yarımadası çöllerine göre zayıftır. Türkiye anakarasında şiddetli rüzgarların etkisiyle yerden havalanan tozlar da az da olsa farklı bölgelere taşınmaktadır. Analiz sonuçlarına göre örnekleme illerinde de çöl tozlarının tane boyutu dağılışlarında bir derecelenme görülmektedir. Bu çalışmada, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerini etkileyen çöl tozlarının kaynak bölgeleri ve tane boyutu analizleri ana hatlarıyla ele alınıp incelenmiştir.

2012-01-01T00:00:00Z Şengün, M. Taner Kıranşan, Kemal https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/647 2021-04-02T11:48:03Z 2012-01-01T00:00:00Z

Çöl tozlarının Türkiye’de doğal ve beşeri ortam üzerine etkisi Şengün, M. Taner; Kıranşan, Kemal Çok küçük boyutlardaki partikül maddeler, rüzgarlar tarafından yeryüzünden havalandırılarak atmosfer içinde çok uzak mesafelere kadar taşınmaktadır. Bu taşınım olayında tozların nereden kaynaklandığı, hangi yönlere taşındığı, kuru ve yaş halde nereleri ne ölçüde etkilediği hakkında uydular aracılığıyla tahminler yapılabilmektedir. Bu tozların büyük bir kısmı çöl kaynaklıdır. Çöl kaynaklı tozların atmosferik taşınımı son 200.000 seneden bu yana var olan ve kimi zaman olağanüstü artan ve kutuplarda dahi derin izler bırakan bir doğa olayıdır. Bu çöl kaynaklı tozlar Türkiye’yi de son dönemlerde bölgesel veya daha geniş olanlı olarak etki altında bırakmaktadır. Türkiye’de etkili olan çöl tozları genellikle Büyük Sahra Çölü ve Arabistan çölleri kökenlidir. Coğrafi konum itibariyle Arabistan çöllerine yakın olması ve Afrika’dan kaynaklanan hava hareketlerinin yolu üzerinde bulunması Türkiye’yi belirli dönemlerde bu çöl kaynaklı tozların etkisine maruz bırakmaktadır. Çöl tozları ile Türkiye’yi etkileyen rüzgar sistemleri arasında da yakın bir ilişki vardır. Türkiye’de çöl tozları, doğal ve beşeri ortam üzerinde çok önemli çevresel etkilerde bulunmaktadır. Doğal ortamda iklim, bitki ve toprak örtüsü, su kaynakları ve hava kalitesini etkilemektedir. Beşeri ortamda ise insan sağlığını ve faaliyetlerini etkilemektedir. Bu çalışmada Türkiye’yi etkileyen çöller ile çöl tozlarının doğal ve beşeri ortam üzerindeki etkileri, çeşitli kurumlardan temin edilen verilerin sonuçlarının arazide gözlemlenmesine ve değerlendirilmesine dayalı olarak araştırılmıştır.

2012-01-01T00:00:00Z