Goreyê İndeksê Motif ê Stith Thompsoni Tehlilê Estanıkanê Siwan

Abstract

XULASA: Ina xebat, estanıkanê mıntıqayê Siwan ê qezaya Çoligi Darayeni ser biya. Ina xebat dı, behsê estanık u motif biyo u estanıkan dı kam yo motif esti ey belı biyi. Kam estanık zan o, ma cuwaver ê belı kerdi; mıntıqayê Siwan dı, çarçoweyê xebatê saha dı, ma dewan u mehlayan ra ıni estanıkan qeyd kerdi. Qeydkerdış ra pê ıni estanıkan ma goşdari kerdi u ma nuşti. Ey extiyar ki dewan ra vejiyayi, ma inan ra zi vengi waşti u ma nuşti. Nuştışê qeydê vengan ra pê ma motifi tehlil kerdi. Xebat dı 36 estanıki ki ıno mıntıqa ra aridıyayi, hetê motifan ra goreyê tesnifê Stith Thompsoni tehlil biyi. Ma teyna extiyaran ra nê, cıwanan ra zi estanıki gıroti. Labelê eyi ki cıwani u Tırki zani, miyanê estanıkan dı zi hina zaf kelimeyi Tırki şuxulnayi. Ê extiyari ki Tırki nizani, estanıki bı temami Zazaki vati u estanıkanê inan dı Tırki ya çinbi ya zi zaf tay bi. Destpêkerdışê xebat dı verco derheqê Siwani dı melumat diyayo; dıma şexısi ki esasê ına xebat ardo meydan u estanıki vati, derheqê inan dı melumat dıyayo. Qısımê yoyın dı mefhumi estanık u motif ameyi eşkerakerdış; qeydeyêko umumi dı behsê xısusiyetanê estanıkan biyo, ay ra pê zi behsê xısusiyetanê estanıkanê Siwani biyo. Qısımê dıyın dı tehlil u muqayeseyê motifan ameyi rezkerdış. Qısımê hiriyın dı estanıki hetê motifan ra tehlil biyi u motifi ki tesbit biyi ca dıyayo inan. Tiya dı motifi goreyê eserê şınaso pil ê folklori Stith Thompsoni Motif Index of Folk- Literature, tesnif biyi. Qısımê çarın dı zi ca dıyayo metnanê estanıkan.

ÖZET: Bu çalışmada, Bingöl ili Genç ilçesine bağlı Sivan bölgesinin masalları derlenmiştir. Çalışmada masal ve motif kavramları ele alınmış, masallarda hangi motiflerin yer aldığı belirlenmeye çalışılmıştır. Masalların kimler tarafından ve kimlerden derlendiği belirtilmiş; Sivan bölgesinde, çalışmanın saha araştırması kapsamında köy ve mahallelerde masallar kayıt altına alınmıştır. Kayıtların ardından bu masallar dinlenmiş ve yazıya geçirilmiştir. Köyden çıkan yaşlılardan da ses kayıtları alınarak metinler oluşturulmuştur. Ses kayıtlarının yazıya aktarılmasından sonra motifler analiz edilmiştir. Çalışmada, bu bölgeden derlenen 36 masal, Stith Thompson’ın motif tasnifine göre motifler açısından incelenmiştir. Masallar yalnızca yaşlılardan değil, gençlerden de derlenmiştir. Gençlerin Türkçeyi bilmeleri nedeniyle masallarda fazla Türkçe kelime kullanılmıştır. Türkçe bilmeyen yaşlıların anlattığı masallar ise tamamen Zazaca söylenmiş; bu masallarda Türkçe ya hiç kullanılmamış ya da çok az yer almıştır. Çalışmanın giriş bölümünde Sivan hakkında genel bilgiler verilmiş; ardından bu çalışmanın temelini oluşturan, masal anlatan kişiler ve anlattıkları masallar hakkında bilgi sunulmuştur. Birinci bölümde masal ve motif kavramları açıklanmış; genel olarak masalların özellikleri ele alınmış, ardından Sivan masallarının özellikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde motiflerin tahlil ve karşılaştırması yapılmıştır. Üçüncü bölümde masallar motifler açısından incelenmiş, tespit edilen motifler belirtilmiştir. Bu bölümde motifler, folklor araştırmacısı Stith Thompson’ın Motif Index of Folk-Literature adlı eserine göre sınıflandırılmıştır. Dördüncü bölümde ise masal metinlerine yer verilmiştir.

ABSTRACT: In this study, folktales from the Sivan region of Genç district in Bingöl province were collected. The concepts of folktale and motif were discussed, and an attempt was made to identify which motifs appear in the tales. Information was provided about who narrated the tales and from whom they were collected. Within the scope of the field research, folktales were recorded in villages and neighborhoods of the Sivan region. After the recordings, the tales were listened to and transcribed into written form. Texts were created by making audio recordings of elderly narrators who told the tales. After the audio recordings were transcribed, the motifs were analyzed. In the study, 36 folktales collected from this region were examined in terms of motifs according to Stith Thompson’s motif classification. The folktales were collected not only from elderly people but also from younger individuals. Since younger narrators knew Turkish, a greater number of Turkish words were used in the tales they narrated. The tales told by elderly narrators who did not know Turkish were narrated entirely in Zazaki; in these tales, Turkish was either not used at all or used very minimally. In the introduction section of the study, general information about Sivan is provided, followed by information about the narrators and the folktales they told, which constitute the basis of this study. In the first chapter, the concepts of folktales and motif are explained; the general characteristics of folktales are discussed, and then the characteristics of Sivan folktales are examined. In the second chapter, the analysis and comparison of motifs are carried out. In the third chapter, the folktales are examined in terms of motifs, and the identified motifs are presented. In this chapter, the motifs are classified according to Motif Index of Folk-Literature the folklorist Stith Thompson. In the fourth chapter, the folktale texts are presented.