Geşedana Ziman û Wêjeya Kurdî di Kovarên Rewşen, J. Rewşen û Rewşen-Nameyê de

Abstract

KURTE: Piştî ku di sala 1991ê de, qedexeya li ser zimanê Kurdî rabûn, di nav sînorê K.T.yê de, kovarên bi navê Rewşen, Jiyana Rewşen û Rewşen-Nameyê derçûn. Kovarên navborî, bi nivîsarên ku weĢandine, tevkariyeke mezin bo geşedana ziman û wêjeya Kurdî kirine. Di van kovaran de, bi taybetî di warê helbest û çîrokê de, ji alî teşe û naverokê ve guherîneke taybet pêk hatiye. Û helbest û çîrokên hatine weĢandin, ji alî naverok û sosyo-polîtîkîya xwe ve, xwedî taybetîya dij-serdestî û dij-mêtingerîyê ne. Çîrok û helbestên ku hatine weşandin, bêyî ku ji nirx û taybetîya xwe ya wêjeyîbûnê dûr bikevin, bi naveroka xwe ve, ketine nav hewldanekê da ku rewğ û deravên wekî „bêzanavî‟, „dîkebûn‟, „durehî‟, „lixwenebanî‟ û „cewêlekî‟ya zimanî ku wekî encama pêkanînên serdestî û qedexekirinan li wan qewimiye, ji navê rakin. Em ê di vê xebata xwe ya lêkolînî û hûrgerînê de, hewlê bidin da ku bidin nîşan ka hewldana ku di biwara ziman û wêjeyê de li dar ketiye, bi çi awayî teşe girtiye û di ziman û wêjeya Kurdiya Kurmancî de geşedaneke bi çi rengûawayî pêk hatiye.

ÖZET: Kürtçeye uygulanan yasakların 1991 yılında kanunen sınırlı da olsa kaldırılmasıyla beraber, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan Kürtler, sırasıyla ve periyodik olarak Rewşen, Jiyana Rewşen ve Rewşen-Name dergilerini yayınlamışlardır. Bu dergiler, yayınladıkları yazılarla Kürt dili ve edebiyatına öenmli katkılarda bulunmuşlardır. Özellikle şiir ve öykü alanında, biçim ve içerik açısından önemli değişiklikler gerçekleşmiştir. Yayınlanan şiir ve öyküler, içerik ve sosyo-politik özellikleri açısından, anti-iktidar ve anti-sömürgeci özelliğe sahiptirler. Yayınlanan öykü ve şiirler, edebi değer ve özelliklerinden bir şey yitirmeden, o zamana kadar maruz kaldıkları dilsel kimlikten uzaklaşma, ötekilik sorunsallığı, melezlik, yabancılaşma ve madunlaşma gibi durumları işlemişlerdi. Bu dergiler bu haliyle Kürt dili ve edebiyatının gelişmesine büyük katkı sunmuşlardır. Bu çalışmamızda, adı geçen dergilerde yazılan yazılar çerçevesinde, Kürt dili ve modern edebiyatının geliĢimini inceleyip gelişim sürecinde oluşan biçimlenmeleri inceleyeceğiz.

ABSTRACT: After the ban on Kurdish language was lifted in 1991, literary journals like Rewşen, Jiyana Rewşen and Rewşen-Name were published in Turkey. The aforementioned literary journals made a great contribution to the development of Kurdish language and literature with the writings they published. In these journals, especially in the genres of poetry and short story, distinct changes happened in terms of literary form and content. And all these published poems and stories had characteristics of counter-hegemony and were anti-colonial in regards of their content and sociopolitic. These published poems and stories, without losing their literary characteristics and value, struggled to rule out conditions like „disidentification‟ „otherness‟, „hybridity‟, alienation and subalternity which were imposed on them as a result of oppresive and banning policies. In this research study, we will try to show how these efforts took a shape in the field of literature and language and what kind of developments took place in Kurdish Kurmanci.