Türkiye’de Faaliyet Gösteren Mevduat Bankalarının Toplam Faktör Verimliliklerinin Karşılaştırılması

Abstract

ÖZET: Bu çalışma, Türkiye’de faaliyet gösteren mevduat bankalarının toplam faktör verimliliklerini karşılaştırarak bankacılık sektöründeki etkinlik düzeylerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bankacılık sektörü finansal aracılık işlevi sayesinde ekonomik kalkınmanın temel unsurlarından biri olarak önemli bir rol üstlenmektedir. Bu bağlamda, sektördeki verimlilik değişimlerinin ölçülmesi hem bankaların performanslarını değerlendirmek hem de sektörel gelişime yön vermek açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada Türkiye ekonomisi ve bankacılık sektörü için önemi azımsanmayacak durumda olan 28 mevduat bankasının Fӓre-Primont, Hicks-Moorsteen ve Malmquist-it endeksleri yardımıyla etkinlik ve verimlilik analizleri yapılmıştır. Çalışmada, Girdi Odaklı Teknik Etkinlik (ITE), Karma Etkinlik (IME) ve Kalan Girdi Odaklı Ölçek Etkinliğinden (RISE) yararlanılarak Toplam Faktör Verimliliğinin Etkinliği (TFPE); Çıktı odaklı teknik etkinlik (OTE), Karma Çıktı Etkinlik (OME) ve Kalan Çıktı Odaklı Ölçek Etkinliğinden (ROSE) yararlanılarak Toplam Faktör Verimliliğinin Etkinliği (TFP) hesaplanmıştır. Bu kapsamda Türkiye’ de faaliyet gösteren 28 mevduat bankasının 2018-2023 yılları arasındaki etkinlikleri ölçülmüş ve yıllar itibariyle değişim eğilimleri incelenmiştir. Çalışmada 5 girdi ve 4 çıktı değişkeni kullanılmıştır. Girdiler; şube sayısı, alınan krediler, çalışan sayısı, faiz giderleri, personel giderlerinden; çıktılar ise faiz gelirleri, dönem net karı/zararı, toplam aktifler ve toplam mevduatlardan oluşmaktadır. Analizler DPIN 3.0 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak; Bankalar arasında verimlilik farklılıklarının bulunduğu, bazı yıllarda teknolojik gelişmelerin verimliliği artırdığı, bazı dönemlerde ise etkinlik kayıplarının yaşandığı tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar mevduat bankalarının performanslarını sürdürülebilir biçimde artırabilmeleri için kaynak kullanımında etkinliğe, teknolojiye, uyuma ve ölçek ekonomilerinin optimizasyonuna önem vermeleri gerektiğini göstermektedir.

ABSTRACT: This study aims to analyze the efficiency levels of the banking sector in Turkey by comparing the total factor productivity (TFP) of deposit banks. The banking sector plays a crucial role in economic development through its financial intermediation function. In this context, measuring productivity changes in the sector is important both for evaluating bank performance and for guiding sectoral development. In this study, efficiency and productivity analyses of 28 deposit banks, which are significant for the Turkish economy and banking sector, were conducted using the Färe-Primont, Hicks-Moorsteen, and Malmquist-TFP indices. Input-oriented technical efficiency (ITE), mixed efficiency (IME), and residual input-scale efficiency (RISE) were used to calculate the efficiency of total factor productivity (TFPE), while output-oriented technical efficiency (OTE), mixed output efficiency (OME), and residual output-scale efficiency (ROSE) were used for TFP calculations. The efficiency of these 28 deposit banks between 2018 and 2023 was measured, and the trends over the years were examined. Five input and four output variables were used: inputs included the number of branches, loans granted, number of employees, interest expenses, and personnel expenses; outputs included interest income, net profit/loss for the period, total assets, and total deposits. The analyses were conducted using the DPIN 3.0 software. The results indicate differences in efficiency among banks, with some years showing productivity gains due to technological improvements, while other periods experienced efficiency losses. The findings suggest that in order to sustainably improve their performance, deposit banks should focus on efficient resource use, technology adoption, adaptation, and optimization of economies of scale.