Merkez Bankası Bağımsızlığı ve Mali Disiplin: Enflasyon Hedeflemesi Yapan Ülkelerde Kurumsal Kalite ve Demokrasi Çerçevesinde Panel GMM Analizi

Abstract

ÖZET: Merkez bankası bağımsızlığı (MBB), ekonomik istikrar ve mali disiplinin sağlanmasında kritik bir araç olarak görülmektedir. Bu çalışma, enflasyon hedeflemesi uygulayan 29 ülke için panel veriler kullanarak Sistem GMM yöntemiyle MBB’nin mali disiplin üzerindeki etkisini, kurumsal kalite ve demokrasi düzeyleri bağlamında incelemektedir. MBB’yi ölçmek amacıyla literatürde yaygın kullanılan iki endeks, Grilli, Masciandaro ve Tabellini (GMT) ile Cukierman, Webb ve Neyapti (CWN) endeksleri kullanılmıştır. Bulgular, MBB’nin tek başına mali disiplin üzerinde anlamlı bir katkı sağlamadığını; hatta düşük kurumsal kalite veya zayıf demokrasi koşullarında olumsuz etkiler doğurabildiğini göstermektedir. Ancak kurumsal kalite göstergeleri (hukukun üstünlüğü, yolsuzluğun kontrolü, hükümet etkinliği vb.) ve demokrasi seviyesi ile etkileşimler dikkate alındığında, MBB’nin mali disipline katkısının pozitife dönüştüğü ve istatistiksel olarak anlamlı hale geldiği bulunmuştur. Marjinal etkiler analizi bu bulguları desteklemekte ve görselleştirmektedir. Kurumsal kalite düşükken MBB’nin etkisi zayıf veya olumsuzken, kalite arttıkça mali disipline katkı güçlenmektedir. Benzer şekilde, demokrasi düzeyi düşük olduğunda bağımsızlığın etkisi sınırlı iken, Combined Polity Score’un yaklaşık 6.5 ve üzerindeki değerlerinde MBB’nin etkisi anlamlı hale gelmektedir. Sonuçlar, MBB’nin etkinliğinin yalnızca hukuki düzenlemelerle değil, güçlü kurumsal reformlar ve demokratik denetim mekanizmalarıyla birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıktığını vurgulamaktadır. Bu çerçevede, politika yapıcılar için merkez bankası bağımsızlığını kurumsal kalite ve demokrasi ile eşgüdümlü biçimde güçlendirmenin mali disiplin açısından kritik önemde olduğu görülmektedir.

ABSTRACT: Central bank independence (CBI) is widely regarded as a crucial tool for ensuring economic stability and fiscal discipline. This study examines the impact of CBI on fiscal discipline using panel data from 29 countries practicing inflation targeting, employing the System GMM method, and considering the roles of institutional quality and democracy. To measure CBI, two widely used indices in the literature—Grilli, Masciandaro, and Tabellini (GMT) and Cukierman, Webb, and Neyapti (CWN)—are employed. The results indicate that CBI alone does not provide a significant contribution to fiscal discipline and may even have adverse effects under conditions of low institutional quality or weak democratic frameworks. However, when interactions with institutional quality indicators (such as rule of law, control of corruption, and government effectiveness) and democracy levels are considered, the impact of CBI on fiscal discipline becomes positive and statistically significant. Marginal effects analysis supports and visualizes these findings. When institutional quality is low, the effect of CBI is weak or negative, whereas higher institutional quality strengthens its contribution to fiscal discipline. Similarly, when democracy levels are low, the effect of independence is limited, but it becomes significant for Combined Polity Scores of approximately 6.5 and above. These results emphasize that the effectiveness of CBI emerges not solely through legal provisions but in conjunction with strong institutional reforms and democratic oversight mechanisms. Accordingly, policymakers should consider enhancing central bank independence in a coordinated manner with institutional quality and democracy to ensure robust fiscal discipline.