Ergani ve Eğil’deki Tarihi Eserler

Abstract

ÖZET: Bu tez, Diyarbakır ilinin kültürel ve tarihi miras açısından öne çıkan ilçeleri olan Ergani ve Eğil’de yer alan tarihi yapıların çok yönlü analizini sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel hedefi; bu iki ilçede yer alan camiler, türbeler, hamamlar, kaleler, mağaralar, kiliseler ve diğer tarihi yapıların mimari özelliklerini, dini işlevlerini, toplumsal rollerini ve kültürel bağlamlarını ayrıntılı biçimde incelemek, söz konusu eserlerin tarihi değerlerini belgelerle ortaya koymak ve bu yapıların korunmasına yönelik akademik bir farkındalık geliştirmektir. Araştırma kapsamında hem literatür taraması hem de saha gözlemleri kullanılmış; yapılar, dönemsel bağlamları içerisinde değerlendirilmiş ve günümüzdeki korunma durumları analiz edilmiştir. Alan araştırmaları sırasında elde edilen veriler, yapılar arasındaki tarihsel süreklilik, biçimsel benzerlikler ve kültürel süreklilik ilişkileri doğrultusunda yorumlanmıştır. Sonuç bölümünde, Ergani ve Eğil ilçelerindeki bu yapıların güncel durumu değerlendirilerek, koruma, restorasyon, belgeleme ve tanıtım alanlarında somut öneriler sunulmuştur. Ayrıca, bu önerilerle birlikte, bölgenin sahip olduğu tarihsel potansiyelin kültürel bağlamda nasıl değerlendirilebileceğine dair yol haritası niteliğinde bir perspektif geliştirilmiştir. Bu bağlamda, tez yalnızca bilimsel bir belge olmanın ötesine geçerek, kültürel miras politikalarının şekillenmesine katkıda bulunabilecek bir kaynak olma niteliği taşımaktadır.

ABSTRACT: This study aims to present a comprehensive analysis of the historical structures located in the culturally and historically rich districts of Ergani and Eğil in Diyarbakır Province. The primary objective of the research is to examine, in detail, the architectural features, religious functions, social roles, and cultural contexts of various historical structures in these districts, including mosques, tombs, bathhouses, fortresses, caves, churches, and other heritage assets. Furthermore, the study seeks to document the historical value of these monuments and to raise scholarly awareness regarding their conservation. Within the scope of the research, both literature review and field observations were employed. The structures were evaluated within their respective historical periods, and their current preservation status was assessed. The data collected through fieldwork were interpreted in terms of historical continuity, typological similarities, and patterns of cultural persistence among the structures. In the conclusion section, the present condition of the architectural heritage in Ergani and Eğil is reviewed, and practical recommendations are proposed in the areas of conservation, restoration, documentation, and cultural promotion. Additionally, a strategic roadmap is outlined for how the region’s historical potential may be harnessed within the framework of cultural tourism.In this regard, the thesis aspires to serve not merely as an academic document but also as a potential reference for shaping future cultural heritage policies.