https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1389 Basic Islamic Sciences Thu, 05 Nov 2026 11:07:37 GMT 2026-11-05T11:07:37Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6488 İslam Hukukunda Kadın Esirlerle İlgili Hükümler ALHAJJASEM, Abdulmohmen ÖZET: Bu araştırma, "İslam Fıkhında Kadın Esirlerin Hükümleri" konusunu; fıkhî temellendirme, İslam'ın gayeleri analizi ile çağdaş gerçeklik ve uluslararası ilişkiler boyutunu birleştiren bir yaklaşımla ele almıştır. Araştırmanın temel problemi, esaret ve mülk-i yemin meseleleri etrafında günümüzde ortaya atılan sorunları ve şüpheleri incelemek; sahih fıkhî metinler ile tarihsel süreçteki haksız uygulamalar veya şeriatın gayelerinden kopuk bazı marjinal çağdaş grupların sapkın pratikleri arasındaki ayrımı ortaya koymaktır. Araştırmada; ilgili kavramların (esaret, kölelik, mülk-i yemin) izini sürmek, Kitap, Sünnet ve İcma'dan meşruiyet delillerini sunmak amacıyla tümevarımsal, betimsel ve analitik yöntem kullanılmıştır. Bunun yanı sıra, kadın esirin ele geçirilmesinin hemen ardından devreye giren fıkhî hükümler de detaylandırılmıştır: Esaretin nikâh akdine etkisi, istibra yani rahim temizliğinden emin olma kuralları, kadın ve çocukların öldürülmesinin haram kılınması ve anne ile çocuğunun birbirinden ayrılmasının yasaklanması gibi kısıtlamalar incelenmiştir Çalışma sonucunda, savaş esirliği uygulamasının İslam'ın bizzat ihdas edip başlattığı bir hüküm olmadığı, aksine o dönemde süregelen bir gerçeklik olduğu sonucuna varılmıştır. Şeriat bu duruma müdahale ederek onu belirli kurallara bağlamış, kaynaklarını daraltmış ve yüce bir şer'î gaye olarak azat etme yollarını genişletmiştir. Bu durum, İslam'ın silahlı çatışma zamanlarında zayıf ve savunmasız kişilerin dokunulmazlığını sağladığını ve insan onurunu koruduğunu kanıtlamaktadır.; ABSTRACT: This research addresses the topic of "Rulings on Female Captives in Islamic Jurisprudence" through an approach that combines jurisprudential grounding, analysis of the higher objectives of Islam, and the dimensions of contemporary reality and international relations. The main problem of the research is to examine the contemporary issues and doubts raised around the matters of captivity and right-hand possession; and to demonstrate the distinction between authentic jurisprudential texts and unjust historical practices or the anomalous practices of some marginal contemporary groups that are detached from the objectives of Sharia. The research employs inductive, descriptive, and analytical methods to trace related concepts and present evidence of legitimacy from the Quran, Sunnah, and Consensus. In addition, the jurisprudential rulings that come into effect immediately after the capture of a female captive are detailed: the impact of captivity on the marriage contract, the rules of istibra, the prohibition of killing women and children, and restrictions such as the prohibition of separating a mother from her child are examined. As a result of the study, it is concluded that the practice of war captivity was not an initial ruling established and initiated by Islam, but rather an existing reality at that time. Sharia intervened in this situation by subjecting it to specific rules, narrowing its sources, and expanding the avenues for emancipation as a supreme Sharia objective. This proves that Islam ensures the inviolability of the weak and vulnerable and protects human dignity during times of armed conflict.; ملخص البحث: قام هذا البحث بدراسة "أحكام سبايا النساء في الفقه الإسلامي" دراسةً تجمع بين التأصيل الفقهي والتحليل المقاصدي والنظر في الواقع المعاصر وعلاقاته الدولية. وتكمن مشكلة البحث في معالجة الإشكالات والشبهات المعاصرة المثارة حول قضايا السبي وملك اليمين، والتمييز بين المتن الفقهي الأصيل والتطبيقات الجائرة تاريخياً أو الممارسات الشاذة لبعض الجماعات المعاصرة المعزولة عن مقاصد الشريعة. وقد اعتمد البحث على المنهج الاستقرائي الوصفي التحليلي، لتتبع الألفاظ ذات الصلة )الأسر، الرق، ملك اليمين(، وبسط أدلة المشروعية من الكتاب والسنة والإجماع، مع تفكيك الأحكام الفقهية المتعلقة بالسبية فور حيازتها، كأثر السبي على عقد النكاح، وضوابط استبراء الأرحام، وحرمة قتل النساء والذراري، والقيود المفروضة على التصرفات المالية كمنع التفريق بين الأم وولدها. وتوصلت الدراسة إلى أن السبي لم يكن حكماً ابتدائياً إنشائياً في الإسلام، بل كان واقعاً قائماً، تدخلت الشريعة لتنظيمه وتضييق منابعه وتوسيع مسارب عتقه كغاية مقاصدية عليا، مما يؤكد صيانة الإسلام للكرامة الإنسانية وحرمة المستضعفين زمن النزاعات المسلحة Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6488 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6469 Muslihuddin El-Lari’nin Haşiyetü’l-Lari Ala’l-Mutavvel Adlı Eseri (Dirase ve Tahkik) JAMOUS, Mohamad ÖZET: Muslihiddin el-Lârî (ö. 1572), Lâr şehrinde, babası, dedesi ve büyük dedesi âlimlerden oluşan ilim ehli bir ailede dünyaya gelmiştir. Lâr’da tefsir, hadis, fıkıh ve dil alanlarında birçok âlimden ilim tahsil etmiştir; özellikle kendisinden icazet aldığı hocası Emîr Mansûr Gıyâsüddin b. Emîr Muhammed Sadreddin eş-Şîrâzî’nin (ö. 1542) öğrencisidir. Safevî Devleti’nin (1501-1736) Şiîlik propagandası temelinde halka genel olarak, âlimlere ise özel olarak uyguladığı yoğun baskılar nedeniyle el-Lârî, Hindistan’a hicret etmiş ve orada bir yıl yaşamıştır. Ardından üç yıl yaşadığı ve birçok eser telif ettiği Halep’e geçmiş, daha sonra İstanbul’a giderek bir yıl kalmış ve Şeyhülislâm Ebüssuûd Efendi (ö. 1574) ile görüşmüştür. Nihayetinde Diyarbakır şehrine yerleşmiş, vefat edene kadar burada ders vermiş ve eser telif etmiştir. el-Lârî, sultanların ilgi odağı olmuştur; nitekim Hint Sultanı Nâsırüddin Muhammed Hümâyun (hükümranlığı: 1530-1540 / 1555-1556) ve Amed Valisi İskender Paşa (ö. 1571) tarafından taltif edilmiş, İskender Paşa onu vefatına kadar Hüsrev Paşa Medresesi’ne müderris olarak tayin etmiştir. Tefsir, fıkıh, dil, mantık, kelâm ve tarih alanlarında büyük eserleri bulunmaktadır. En önemli eserlerinden biri de belâgat ilmine dair Teftâzânî’nin (ö. 1390) el-Mutavveli üzerine yazdığı hâşiyesidir. Eserin birinci bölümüne yazdığı bu hâşiye; ilmî tahkikler, ince detaylar, nükte ve faydalı bilgilerle doludur. el-Mutavvel hakkındaki şerhleri, Teftâzânî’nin ifadelerinin bir kısmını özetleme, bir kısmını ise genişletme şeklinde çeşitlilik göstermektedir. Ayrıca "Miftâh"ın pek çok şerhi -özellikle Kazvînî, Teftâzânî ve Cürcânî şerhleri- arasında ve aynı zamanda el-Mutavvel üzerine yazılan Cürcânî, Hatâî ve Şîrâzî hâşiyeleri arasında birçok karşılaştırma ve değerlendirme yaparak, faydalı bilgilerle dolu ilmî bir hâşiye ortaya koymuştur.; ABSTRACT: Muslih al-Din al-Lari was born in the city of Lar into a family of learning, as his father, grandfather, and great-grandfather were all scholars. He acquired knowledge from numerous scholars in Lar in the fields of Quranic exegesis, Hadith, Islamic jurisprudence, and linguistics. Most notably, he studied under and graduated with his mentor, Amir Mansur Ghiyath al-Din b. Amir Muhammad Sadr al-Din al-Shirazi. Due to the intense pressure exerted by the Safavid state on the general public and on scholars in particular, al-Lari migrated to India, where he lived for a year. He then relocated to Aleppo, residing there for three years and authoring many books. Subsequently, he moved to Istanbul, where he stayed for a year and met with Shaykh al-Islam Ebussuud Efendi. Ultimately, he settled in the city of Diyarbakır, where he continued teaching and writing until his passing. Al-Lari was highly esteemed by rulers; he was honored by Nasir al-Din Muhammad Humayun, the Sultan of India, as well as the Qadi of Mecca, and the Governor of Amed, Iskender Pasha, who appointed him as the director of the Hüsrev Pasha Madrasa, a position he held until his death. He left behind significant works in Tafsir, Fiqh, linguistics, logic, theology, and history. Among his most important contributions is his gloss on al-Taftazani's al-Mutawwal in the science of rhetoric. He wrote his gloss on the first section of the work, producing a text replete with scholarly investigations, intricate details, subtle insights, and valuable notes. His commentaries on al-Mutawwal varied between summarizing portions of al-Taftazani's discourse and expanding upon others. Furthermore, he conducted extensive comparisons and critical evaluations among the numerous commentaries on al-Miftāḥas well as among the glosses written on al-Mutawwal, namely those of al-Jurjani, al-Khata'i, and al-Shirazi. The result was a rigorous scholarly gloss rich in academic value. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6469 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6460 Hz. Peygamber’in (S) Kriz Yönetim Anlayışı KİTAZ, Huzeyfe ÖZET: Krizler, birey ve toplumların düzenini tehdit eden, belirsizlik ve risk içeren olağan dışı durumlardır. Siyasi, askerî, sosyal ve ekonomik alanlarda ortaya çıkabilen krizlerin etkili biçimde yönetilmesi; önceden tedbir alınmasını, kriz sırasında doğru ve zamanında karar verilmesini ve kriz sonrasında gerekli değerlendirme ve düzenlemelerin yapılmasını gerektirmektedir. Hz. Peygamber’in (s) hayatı incelendiğinde, farklı nitelikteki krizlerle karşılaştığı ve bunları yönetirken belirli ilke ve yöntemleri esas aldığı görülmektedir. Bu çalışmanın amacı, Hz. Peygamber’in kriz yönetim anlayışını temel ilkeler, kriz aşamaları ve yönetsel boyutları bakımından ortaya koymaktır. Bu doğrultuda kriz, yönetim ve kriz yönetimi kavramları ele alınmakta; tesebbüt, istişare, sabır, kararlılık, cesaret, merhamet, yardımlaşma, dua ve değerlendirme gibi temel ilkeler incelenmektedir. Uygulama bölümünde siyasî, askerî, sosyal ve ekonomik krizlere ilişkin tarihî örnekler kriz öncesi, kriz esnası ve kriz sonrası aşamalar çerçevesinde analiz edilmektedir. Farklı kriz örneklerinin ortak bir kavramsal çerçevede değerlendirilmesiyle Hz. Peygamber’in kriz yönetim anlayışının temel unsurları belirlenmekte ve bütüncül bir nebevî kriz yönetimi modeli ortaya konulmaktadır.; ABSTRACT: Crises are extraordinary situations that threaten the stability of individuals and societies and involve uncertainty and risk. The effective management of crises that may arise in political, military, social, and economic contexts requires taking preventive measures in advance, making appropriate and timely decisions during the crisis, and undertaking the necessary evaluations and adjustments in its aftermath. An examination of the life of the Prophet Muhammad reveals that he encountered crises of various kinds and adopted specific principles and methods in managing them. The aim of this study is to examine the Prophet’s approach to crisis management in terms of its fundamental principles, stages of crisis management, and managerial dimensions. Accordingly, the concepts of crisis, management, and crisis management are examined, along with key principles such as tasabbût, consultation, patience, determination, courage, compassion, mutual assistance, supplication, and evaluation. In the practical section, historical examples of political, military, social, and economic crises are analyzed within the framework of the pre-crisis, crisis, and post-crisis stages. By evaluating different crisis cases within a common conceptual framework, the study identifies the fundamental elements of the Prophet’s approach to crisis management and proposes a comprehensive Prophetic model of crisis management. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6460 2026-01-01T00:00:00Z https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6459 Şeyh Muhammed B. İbrahim Ebû Hıdır’ın "Kurratu A‘Yuni Uli’r Rağabât Fî Beyâni Envâi’l-Mebniyyât Ve’l-Mu‘Rabât" Adlı Eserinin İnceleme ve Tahkîki ELSENNUH, Amir ÖZET: Bu tez çalışması, Muhammed b. İbrahim Ebû Hıdır’a ait "Kurretu A'yuni Uli'r-Rağabât fî Beyâni Envâ'i'l-Mebniyyât ve'l-Mu'rebât" adlı yazma eserin akademik incelenmesini (dirâse) ve edisyon kritiğini (tahkik) konu edinmekte olup iki ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın inceleme kısmına ayrılan birinci bölümü iki alt başlık etrafında şekillenmiştir. İlk kısımda müellifin hayatı, ilmî şahsiyeti, icazet (isnad) zincirindeki yeri, hocaları, talebeleri ve telif ettiği eserler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Doğrudan eserin tahliline ayrılan ikinci kısımda ise, eserin adının ve müellife aidiyetinin tespiti yapılmış; yazarın meseleleri ele alış biçimi, takip ettiği genel metodoloji ve istifade ettiği kaynaklar incelenmiştir. Tezin ikinci bölümü metnin tahkik ve neşrine hasredilmiştir. Yazma metnin tesisi sürecinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Tahkik ve Neşir Esasları benimsenmiş; atıfların belgelendirilmesi, dipnot ve kaynakça düzeninde ise İSNAD Atıf Sistemi esas alınmıştır.; ABSTRACT: This thesis focuses on the academic study (dirasah) and critical edition (tahqiq) of the manuscript titled "Qurrat A'yun Uli'r-Raghabat fi Bayani Anwa'i'l-Mabniyyat wa'l-Mu'rabat" by Muhammad b. Ibrahim Abu Khıdır, and it consists of two main chapters. The first chapter, which is dedicated to the study part of the research, is structured around two sub-headings. The first section details the author's life, scholarly personality, his position in the chain of transmission (isnad/ijazah), his teachers, his students, and his authored works. The second section, which is devoted directly to the analysis of the work, establishes the title of the manuscript and confirms its attribution to the author. Furthermore, it examines the author's approach to various subjects, the general methodology he followed, and the sources he utilized. The second chapter of the thesis is dedicated to the critical edition and publication of the text. During the process of establishing the manuscript text, the Editing and Publication Principles of the Center for Islamic Studies (ISAM) of the Turkish Diyanet Foundation were adopted. Additionally, the ISNAD Citation Style was used for the documentation of citations, footnotes, and the organization of the bibliography. Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6459 2026-01-01T00:00:00Z