Zaza Language and Literature https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/1393 2026-10-19T21:26:26Z 2026-10-19T21:26:26Z DİLEKCİ, Kader https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6428 2026-10-19T11:50:52Z 2026-01-01T00:00:00Z

Goreyê İndeksê Motif ê Stith Thompsoni Tehlilê Estanıkanê Siwan DİLEKCİ, Kader XULASA: Ina xebat, estanıkanê mıntıqayê Siwan ê qezaya Çoligi Darayeni ser biya. Ina xebat dı, behsê estanık u motif biyo u estanıkan dı kam yo motif esti ey belı biyi. Kam estanık zan o, ma cuwaver ê belı kerdi; mıntıqayê Siwan dı, çarçoweyê xebatê saha dı, ma dewan u mehlayan ra ıni estanıkan qeyd kerdi. Qeydkerdış ra pê ıni estanıkan ma goşdari kerdi u ma nuşti. Ey extiyar ki dewan ra vejiyayi, ma inan ra zi vengi waşti u ma nuşti. Nuştışê qeydê vengan ra pê ma motifi tehlil kerdi. Xebat dı 36 estanıki ki ıno mıntıqa ra aridıyayi, hetê motifan ra goreyê tesnifê Stith Thompsoni tehlil biyi. Ma teyna extiyaran ra nê, cıwanan ra zi estanıki gıroti. Labelê eyi ki cıwani u Tırki zani, miyanê estanıkan dı zi hina zaf kelimeyi Tırki şuxulnayi. Ê extiyari ki Tırki nizani, estanıki bı temami Zazaki vati u estanıkanê inan dı Tırki ya çinbi ya zi zaf tay bi. Destpêkerdışê xebat dı verco derheqê Siwani dı melumat diyayo; dıma şexısi ki esasê ına xebat ardo meydan u estanıki vati, derheqê inan dı melumat dıyayo. Qısımê yoyın dı mefhumi estanık u motif ameyi eşkerakerdış; qeydeyêko umumi dı behsê xısusiyetanê estanıkan biyo, ay ra pê zi behsê xısusiyetanê estanıkanê Siwani biyo. Qısımê dıyın dı tehlil u muqayeseyê motifan ameyi rezkerdış. Qısımê hiriyın dı estanıki hetê motifan ra tehlil biyi u motifi ki tesbit biyi ca dıyayo inan. Tiya dı motifi goreyê eserê şınaso pil ê folklori Stith Thompsoni Motif Index of Folk- Literature, tesnif biyi. Qısımê çarın dı zi ca dıyayo metnanê estanıkan.; ÖZET: Bu çalışmada, Bingöl ili Genç ilçesine bağlı Sivan bölgesinin masalları derlenmiştir. Çalışmada masal ve motif kavramları ele alınmış, masallarda hangi motiflerin yer aldığı belirlenmeye çalışılmıştır. Masalların kimler tarafından ve kimlerden derlendiği belirtilmiş; Sivan bölgesinde, çalışmanın saha araştırması kapsamında köy ve mahallelerde masallar kayıt altına alınmıştır. Kayıtların ardından bu masallar dinlenmiş ve yazıya geçirilmiştir. Köyden çıkan yaşlılardan da ses kayıtları alınarak metinler oluşturulmuştur. Ses kayıtlarının yazıya aktarılmasından sonra motifler analiz edilmiştir. Çalışmada, bu bölgeden derlenen 36 masal, Stith Thompson’ın motif tasnifine göre motifler açısından incelenmiştir. Masallar yalnızca yaşlılardan değil, gençlerden de derlenmiştir. Gençlerin Türkçeyi bilmeleri nedeniyle masallarda fazla Türkçe kelime kullanılmıştır. Türkçe bilmeyen yaşlıların anlattığı masallar ise tamamen Zazaca söylenmiş; bu masallarda Türkçe ya hiç kullanılmamış ya da çok az yer almıştır. Çalışmanın giriş bölümünde Sivan hakkında genel bilgiler verilmiş; ardından bu çalışmanın temelini oluşturan, masal anlatan kişiler ve anlattıkları masallar hakkında bilgi sunulmuştur. Birinci bölümde masal ve motif kavramları açıklanmış; genel olarak masalların özellikleri ele alınmış, ardından Sivan masallarının özellikleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde motiflerin tahlil ve karşılaştırması yapılmıştır. Üçüncü bölümde masallar motifler açısından incelenmiş, tespit edilen motifler belirtilmiştir. Bu bölümde motifler, folklor araştırmacısı Stith Thompson’ın Motif Index of Folk-Literature adlı eserine göre sınıflandırılmıştır. Dördüncü bölümde ise masal metinlerine yer verilmiştir.; ABSTRACT: In this study, folktales from the Sivan region of Genç district in Bingöl province were collected. The concepts of folktale and motif were discussed, and an attempt was made to identify which motifs appear in the tales. Information was provided about who narrated the tales and from whom they were collected. Within the scope of the field research, folktales were recorded in villages and neighborhoods of the Sivan region. After the recordings, the tales were listened to and transcribed into written form. Texts were created by making audio recordings of elderly narrators who told the tales. After the audio recordings were transcribed, the motifs were analyzed. In the study, 36 folktales collected from this region were examined in terms of motifs according to Stith Thompson’s motif classification. The folktales were collected not only from elderly people but also from younger individuals. Since younger narrators knew Turkish, a greater number of Turkish words were used in the tales they narrated. The tales told by elderly narrators who did not know Turkish were narrated entirely in Zazaki; in these tales, Turkish was either not used at all or used very minimally. In the introduction section of the study, general information about Sivan is provided, followed by information about the narrators and the folktales they told, which constitute the basis of this study. In the first chapter, the concepts of folktales and motif are explained; the general characteristics of folktales are discussed, and then the characteristics of Sivan folktales are examined. In the second chapter, the analysis and comparison of motifs are carried out. In the third chapter, the folktales are examined in terms of motifs, and the identified motifs are presented. In this chapter, the motifs are classified according to Motif Index of Folk-Literature the folklorist Stith Thompson. In the fourth chapter, the folktale texts are presented.

2026-01-01T00:00:00Z DOLGUN, Rıdvan https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6385 2026-09-28T08:04:24Z 2015-01-01T00:00:00Z

Mintiqaya Dareheni̇-Zikte de Termê Hacetan û Manayanê Hacetanê ke Cuya Rojane de Şuxulyenê DOLGUN, Rıdvan KILMVATE: Nameyê ina xebata ma mintiqaya Dareheni-Zıkte de termê hacetan û manayanê hacatanê ke cuya rojane de. İna xebata ma hem pê ziwanê Zazakî nusîyaya hem zî kulturê Zazayan ser o ameya viraştiş. Ma semedê ina xebata ke xebatêka warî ya ma dormalê Darahenî di zaf dewan ra gerayî. Qiseykerdişê şarî ser o vindertî. Ma gueş na şarî ser, yîn vat ma zî nuşt. Û dima termî ke tespît kerdî, ma hemi ardî pîser. Eg ma ay raşt vaji, Zazakî ha hedî-hedî bena vînd. Eg Zazayî her ca di pê ziwanê xu qisey bikêrê, binusê û biwûnê, ziwanê yîn vîndî nîbeno. In semed ra ma waşt ke ma qey ziwanê xu yew xebat virazi. Ma dew bi dew, keye bi keye gerayî. Malzemeyî ke dewun û keyeyun di bibî ma resimê yîn antî u nameyê yîn nuştî. Zemanê verî di hacetê yîn çita b¬¬î û pê se kerdêne? Çita werdêne? Cilê yîn çita bî? Edetê yîn çita bî? Wiriştiş yîn û runiştişê yîn senîn bi? Kayê yîn çita bî? Kalan û pîran ra ma pêrsa, yîn vatî û ma zî vateyê yîn nuştî.; ÖZET: İnsanları bir arada tutan, onu ulus yapan en önemli faktörlerden birisi de şüphesiz konuştukları dildir. Bir dilin devamlılığı o dili kullanılması ile sağlanabilir. Dünyada konuşulmadığı için kaybolmuş veya kaybolma tehlikesi altında yüzlerce dil bulunmaktadır. Gerek kullanımı az olması gerekse teknolojideki gelişmelere paralel olarak gündelik hayatta kullanılan birçok terimler unutulmuş veya unutulmaya yüz tutmuştur. Bu durum birçok dilde olduğu gibi Zaza dilinde de kendini göstermektedir. Bu çalışmamızda Bingöl’ün Genç ilçesine bağlı Zıkte yöresinde günlük hayatta kullanılan araç-gereçlerle ilgili terimler ve bu terimlere ait anlamları ele almaya çalıştık. Bu çalışmamızı yaparken Zıkte bölgesinde alan çalışması yaparak bölgede bulunan köylere giderek oradaki yaşlı ve diğer dillerden daha az etkilenmiş kişiler ile görüşmeye gayret ettik. Çalışma esnasında Genç yöresinin Zıkte bölgesinde eski zamanlarda insanların gündelik hayatın bütün alanlarında kullandıkları aletler ile ilgili terimler tespit ederek kayıt altına almaya çalıştık. Bu terimleri kayda alırken aynı zamanda bu aletler ile ilgili izahatlar ve yaşanmış anılar da görüşmeler esnasında kayıt ettik. Kaydettiğimiz bu terimleri daha sonra tasnif ederek kayda aldığımız izahatlar ve hatıralarla birlikte yazıya aktardık. Çalışma esnasında aynı bölge terimlerin kullanımı değişebildiği ve gün geçtikçe teknolojininde gelişmesiyle kullanılan bazı aletlerin yok olduğu ve yok olan bu aletlerle beraber aletlere ait isimlerinde zamanla kaybolup unutulduğunu gözlemledik. Yaptığımız bu çalışmayla imkânlar dâhilinde ilgili alanda terimler toplayarak kayda almaya ve Zaza dilinin unutulmaması için bir nebzede olsa katkı sağlamaya çalıştık.; ABSTRACT: The name of this study “Genç Zıkte Region, the terms and their meanings related with the equipment used in daily life.”. Our study comes out over Zaza Language. If language study gathers something happens. It is a shame that a man who stays at home says`Our language has been disappearing. He speaks a different language outside and then he comes and says” It is disappearing.” It is not important to be without Zazaki is spoken, written and read. Actually Zazaki is about to disappear in times. I discovered a way for this problem. I wondered village by village, home by home. I asked to old people and grandparents and they answered. I wrote their words. We wrote what we found in villages and at vilagers homes. We took photos. We went to fields, Rivers, behind of arcs and barns. We wanted to learn what their tools, clothes, games and customs were in ancient times, what they were doing and eating and how their culture was. In my thesis I wanted to find anwers for these questions. I sometimes travelled and saw their residences. Zazaki people know themselves very well. The person who knows himself is happy. Now the area is a little calm. I sometimes collected the names and sometimes I collected photoraphs together. My idea is that the more we are interested in this event the beter it will be. I travelled a lot of villages for my study. They are Surekli, Caytepe, Kılıçlı, Dilektasi, Gorsi, Tuyern, Koçsırti, Sernan, Xîlbasu, Nedarun, Xosek, Canakcı, Yıgıtbası, Aydınlı, Derebueyt, Baıgoze, Asksuer, Cevırme, Ver Kı Kal, Vartax and Cotla Villages. The people in these villages told and we collected. These are the villages of Genc. I gave importance to Zazaki language of Genc. I travelled around Genc, pointed out the spêeches and listened to the words. They told. I wrote.

2015-01-01T00:00:00Z BİRİCİK, Maşide https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6205 2026-07-06T05:48:45Z 2019-01-01T00:00:00Z

Zazaca Ses Değişimleri (Xelifon, Az, Dewa Deri, Paxê Havigi, Eğil ‘Merkez’, Hasno) BİRİCİK, Maşide ÖZET: Bu çalışmada Zaza dilinin morfolojisi, sentaksı, semantiği vb. alanlarına girmeden sadece fonolojik değişimlerini ele almaya çalıştık. Fonolojik değişimler, aşağıda adları verilen ağızlar özelinde incelenmiştir. Bu ağızlar şöyledir: Tunceli merkeze bağlı köylerden Paxê Havigi köyü, Bingöl Karlıova ilçesine bağlı Xelifon (Halifan) köyü, Bingöl merkeze bağlı Az köyü (Üç Yaka), Eğil merkez bölgesi, Diyarbakır Çermiğe bağlı Ḥasno (Bademli) köyü, Sivas‟ın Kangal ilçesine bağlı Dewa Deri (Dere Köyü) köyüdür. Diğer taraftan bütün bu ağızlardan her birinin hangi lehçeye dâhil olduğunu tablolarda ve metin içerisinde belirttik. Ayrıca fonolojik değişimleri incelerken ağızları sözcük türleri (isim, sıfat, zamir, zarf, edat ve bağlaç) bakımından da sınıflandırdık. Fonolojik değişimlere geçmeden evvel Zazaca hakkında etraflıca bir bilgi vermek istedik. Bu sebeple öncelikle genel kavramların tanımı ve bunlara dair aydınlatıcı bilgiler sonrasında da Zazacanın genel yapısı, dil ailesi, dil tarihi, konuĢulduğu coğrafyalar ve diğer diller arasındaki konumu ile ilgili bilgiler verdik.; ABSTRACT: In this study, it is aimed to investigate only the phonological changes in Zazaki, excluding the morpohological, semantic, sentactic changes of that language. These pholonogical changes are examined over the accents, including the village of Paxê Havigi, one of the central villages of Tunceli, the village of Xelifon (Halifan), which is the one of the villages of the town of Karlıova in the province of Bingöl, the village of Az (üç Yaka), the central district of Eğil, The village of Ḥasno (Bademli), which is in Diyarbakır-Çermiğ, the village of Dewa Deri (Dere Köyü), which is the village of the town of Kangal of the province of Sivas. On the other hand, we have tried to indicate in this text and on the tables to which dialects every one of these accents are belong. While we studied the phonological changes, we also classified the accents according to Word classes (noun, adjective, pronoun, adverb, preposition, conjunction.) Before we focused on the phonological changes, we intended to inform about Zazaki language in detail. That is why we primarily elaborated on the definitions of the general concepts and tried to give enlightening information related to these concepts, secondly, on the structure of the language of Zazaki, its language family, history of lanuguage, the places where it is spoken, and its position among the other world languages.

2019-01-01T00:00:00Z SAMUK, Hidayet https://acikerisim.bingol.edu.tr/handle/20.500.12898/6182 2026-06-30T07:59:19Z 2018-01-01T00:00:00Z

Servi Bölgesi Folkloru SAMUK, Hidayet ÖZET Çalışmamızda Bingöl‟ün Genç ilçesine bağlı Servi bölgesi folklorunu ve sözlü edebiyat ürünlerinin derlemesi üzerinde durulmuştur. Çalışmamız hala varlığını sürdüren, fakat yok olma tehlikeyle karşı karşıya kalan bölge folklorunu, sözlü edebiyat ürünlerini derleyerek, inceleyerek sistematik bir şekilde kayda almak ve sonraki kuşaklara aktarmak amacı taşımaktadır. Çok zengin bir kültüre sahip olan bu bölgenin kültürel değerlerini koruması, genç kuşağın kültürüne sahip çıkması ve halkın geçmişini yarınlara taşıyarak bölgenin kültürel kimliğini korunması açısından oldukça önemlidir. Son yıllarda başka bölgelere verilen yoğun göçle bölge insanı yabancı kültürlere maruz kalarak kültürel değerlerini yitirme tehlikesi yaşamaktadır. Hızlı gelişen teknolojiyle de bazı folklor unsurlarının unutulmaya yüz tutması veya yeni nesil tarafından itibar görülmemesi bölge insanını bir arada tutan kültürel bağları zayıflatmaktadır. işte bu noktada masal, efsane, türkü, atasözü, deyim, halk inanmaları halk hekimliği, halk oyunları, kutlamalar, hayatın geçiş dönemleri gibi derlediğimiz bölgeye ait folklor unsurlarını kayıt altına alarak bölgenin kültürel kimliğini korumasına katkı sağlamaya çalıştık. Tezde yer alan bilgilerin büyük kısmı sözlü kaynaklardan temin etmekle birlikte folklor ürünlerini tanımak ve sistemli bir şekilde aktarmak için yazılı Türk edebiyatı kaynaklarından da faydalanılmıştır. Kaynak kişileri belirlerken özellikle bölge folklorunu iyi bilen kişilerle görüşülmüştür. Ayrıca bölge ile ilgili çalışmaları olan kişilerle de bilgi alışverişi yapılmış, var olan bilgiler teyit edilirken yeni bilgiler de edinilmiştir. Bu hususta gerek bölge içinde gerek farklı bölgelere göç etmiş bölge tarihinin yaşayan şahitleriyle de irtibata geçilmiş ve geleceğe taşınacak müstesna bilgilere ulaşılmıştır. Çalışmamızda folklor ürünlerini toplamakla birlikte Zaza kültürü de tanıtılmış ve bölgenin geçmişine ışık tutulmuştur. Çalışmayla unutulmaya yüz tutmuş bazı değerlerin yeniden yaşatılacağı inancındayız.; KILMVATI: Ma ına xewat dı seri folklor u edebiyatê fekki u edebiyatê nuştê qezayê Çolig Dara Hêni ra mıntıqayê Sirbê ser dı vinderti. Folklorê ına mıntıqa hemo ganı wo; la tehlikeye vinbiyayiş yi esto, ğayê ma bı sistematik yo xewat ın kultur u folklor nesilayon peyinan ri verdiş o. Ina mıntıqa heti kultur u folklor ra zaf zengin a. Qê pawıtış ın kultur u folklor zaf muhimo ki ki xorti wayirê ın kultur vejiyênê u ın kultur u folklorê şari, nesilon peyinon ri bıdene şinasnayiş. Serron peyinan dı şari ına mıntıqa zaf bar kerdo mıntıqayan binan. In barkediş semede vinbiyayişê ın kultur tehluke yo. Lez aver şiyayişê tenoloji u bieleqayê xortan zi sebebani vindbiyayişê ın tay kultur u folklor ra yo. Vinbiyayişê kulturi eleqayê benateyê şarê ına mıntıqa zi keno zeif. Ma ın husus dı bı aridayişê sanikan, efsanyan, kılamon, vateyê varinan, idyoman, baweriyê şari, hekimiyê şari, kayanê şari u bımbarekkerdişê şari ra semedê pawıtışê ın folklore u kulturê ına mıntıqa wezifeyokê zaf muhim ardo ca. Zanayişê kê ına tez dı zafi ra çımeyanê fekki ra peyda biyê ma semedê şınasyaişê eseranê folklore u naqılkerdişê sistematik çimeyanê edebiyatê Tırki ra ardım gırewto. Semedê çımeyanê fekki bilhesa kesi zonayi vijnayi. Kıştê ına dı kesan go derheqê ına mıntıqa dı malumat aridawo inan di ri zi mışewre biyo, hem zonayişe kê mewcudê tasdiq biyê zi malumati newê temin biyê. In husus dı hem ına kesi hema ına mınqa dı cuyêni hem zi kesi zonayi kê ına mıntıqa bar kerdo sewbin mıntıqayan dı cuyeni ınan ra irtibat vıraziyo, malumat dest biyo u semedê nesilano ameyoxon malumato muhim ameyo piser. Xebatê ma dı aridayişê mehsulonê mıntıqayê Sirbê ra piya şınaskerdışê culture Zazayon u tarixê ına mıntıqa zi izah biyo. Ma bawer keni bı ına xebat qıymeti kê çin biyenê hewnê cuyenê.; ABSTRACT: In our task, It is stated upon the Folklore and Oral Literature of the Servi Region, related to the Genç county. This task keeps the aim of investigating, compiling, recording and transferring the Region‟s folklore and Oral Literature elements which are still surviving but in danger of exctinction because of scattered Region. It is essential for a Region which has a rich culture to save the cultural values, protect the next generation‟s culture, protect the cultural identity by carrying the past to the future. The people who immigrated and settled in different Regions are losing their traditional values by being exposed to different cultures. The connectors of the culture have been weakened due to rapidly changing technology and being ignored by new generations. In this point, we tried to contribute to the protection the cultural identity by recording the elements belong to the Region that we compiled such as Legends, Songs, Proverbs, Phrases, Folk believes and Medicine, Folk games, Celebrations Transitional periods of life. The big part of the information takes part in this thesis has been provided through oral sources and it is benefited from Written Turkish Literature in order to recognize the Folklore elements and transfer sistematically. It was interviewed with the people who know the folklore of the Region while determining the Source people. Also, the information was exchanged with the people who had the researches on this topic in the past. The current information was confirmed, the new one was acguired. In this respect, it was communicated with the people both living in the county aand teh people who immigrated to other Regions and reached to precious information. In addition to collecting folklore elements, this task leads to introducing the culture and the past of the Region. We believe that the values fall into obvilion will be relived thanks to this task.

2018-01-01T00:00:00Z